Δύσκολα τα παιδικά χρόνια κάποιων κι όμως τα νοσταλγούμε. Δείτε γιατί.

     Είναι και από ειδικούς επιβεβαιωμένο ότι όσο μεγαλώνουμε, τόσο πισωγυρίζουμε στα παιδικά μας χρόνια, γιατί εκεί βρίσκονται η ανεμελιά, η αθωότητα και η αγνότητα. Αν κι αυτό το πισωγύρισμα μας φέρνει και μελαγχολικά συναισθήματα, αφού η παιδική/νεανική μας ηλικία έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί, εν τούτοις το επιδιώκουμε. Οι όποιες μικρές ευθύνες στην ηλικία αυτή, είναι κύριον λόγον προσωπικές μόνο, χωρίς έννοιες και φροντίδες για την οικογένεια και την εξασφάλιση των προς το ζην για τα υπόλοιπα μέλη της, ούτε και του εαυτού μας, φυσικά, αφού και γι’ αυτό φροντίζουν οι γονείς και οι μεγαλύτεροι. Το ίδιο ισχύει και για επαγγελματικές σκοτούρες, για το λόγο ότι και τέτοιες δραστηριότητες είναι ανύπαρκτες.
     Ίσως θεωρήσει κανείς περίεργο που οι νοσταλγίες και οι παλινδρομήσεις στα παιδικά χρόνια ισχύουν ατόφιες και για όσους μεγαλώσαμε υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, ειδικά στις ορεινές και φτωχές περιοχές. Η έλλειψη γρήγορων μεταφορικών μέσων, η μεγάλη ανεπάρκεια των συγκοινωνιακών υποδομών σε συνδυασμό με την πολύ κακό οδικό δίκτυο (όπου και αν αυτό υπήρχε), έκαναν την κατάσταση ακόμη πιο δύσκολη. Καθοριστικότερο ρόλο έπαιζε και η οικονομική δυσπραγία. Έτσι, οι άνθρωποι ήταν αναγκασμένοι να διανύουν μεγάλες χιλιομετρικές αποστάσεις με τα πόδια για να φτάσουν  στις δουλειές τους. Φυσικά, τα παιδιά δεν αποτελούσαμε εξαίρεση, αφού για να μάθουμε λίγα «κολλυβογράμματα», περπατούσαμε πολλές ώρες κάθε μέρα σε ατραπούς και με όλες τις καιρικές συνθήκες. Αξίζει, βεβαίως να υπογραμμιστεί εδώ ότι τα σχολεία τότε έκλειναν μόνο αν η πρόσβαση ήταν παντελώς αδύνατη, αν το χιόνι, π.χ., ήταν πάνω από 30-40 εκατοστά!
     Έπειτα, η συνεχής και δύσκολη ενασχόληση στις κοπιαστικές αγροτοκτηνοτροφικές εργασίες για το βιοπορισμό της οικογένειας, ήταν επιτακτική ανάγκη και υποχρέωση και των παιδιών και πολλές φορές χωρίς χαλάρωση και εξαιρέσεις. Παράλληλα, οι διατροφικές ανάγκες και συνήθειες καλύπτονταν σχεδόν εξ ολοκλήρου από τα προϊόντα της περιορισμένης παραγωγής του κάθε νοικοκυριού, λόγω οικονομικών δυσχερειών πάντα.
     Μια ακόμα άγνωστη πτυχή του πολιτισμού σε πολλές ορεινές περιοχές ήταν και το ηλεκτρικό ρεύμα, κάνοντας τη δύσκολη ζωή των κατοίκων κατά πολύ δυσκολότερη, σε σχέση με το σήμερα. Και επειδή ακριβώς ήταν κάτι που δεν γνωρίζαμε, θεωρούσαμε τις δυσκολίες αυτές τρόπο ζωής.
     Και όμως, πολλοί από εμάς που βιώσαμε τέτοιες καταστάσεις, νοσταλγούμε αφάνταστα την παιδική μας ηλικία, παρ’ όλο που κάποιες φορές αναφερόμενοι σ’ εκείνα τα χρόνια, επαναλαμβάνουμε τη στερεότυπη φράση: «ζωή μαρτύριο»!
     Ας δούμε, λοιπόν, κάποιους λόγους, που πέρα από την ανεμελιά, την αγνότητα και την αθωότητα, μας κάνουν να αναζητάμε τα παιδικά χρόνια και ορισμένες φορές να μένουμε «κολλημένοι» εκεί. Οι απόψεις υποκειμενικές πάντα.
     Μία από τις βασικότερες αιτιολογίες είναι ότι ήμαστε νέοι με όλο το σφρίγος της ηλικίας, έχοντας το μέλλον μας και τη ζωή μας όλη μπροστά μας. Τα όνειρά μας ήταν ξέφρενα και κάλπαζαν σαν αχαλίνωτο άτι. Έπειτα, οι στερήσεις που βιώναμε, αλλά και οι φιλοδοξίες των μεγαλύτερων-αν και κάποιες φορές περισσότερο συγκρατημένες από τις δικές μας-, μάς έδιναν την απόλυτη βεβαιότητα ότι το αύριο θα ήταν πολύ καλύτερο σε ποιότητα ζωής, αν όχι πλουσιοπάροχο.
     Άλλος ένας πολύ σημαντικός λόγος ήταν η μεγάλη συνοχή της διευρυμένης οικογένειας, που μας έκανε και νοιώθαμε ασφαλείς. Η συνεχής επιτήρησή μας από τους μεγαλύτερους, η αυστηρή τήρηση των ηθών, των εθίμων και των συνηθειών, χωρίς ξενόφερτες «προσμίξεις», ήταν από τις παραμέτρους που ενίσχυαν τη συνοχή αυτή. Και βέβαια, τα έθιμα ήταν γιορτές, ήταν πανηγύρια, ήταν μυσταγωγίες! Έπειτα, τα αγαθά με τα οποία γέμιζε το τραπέζι των γιορτινών ημερών, φτιάχνονταν όλα από τα χέρια της νοικοκυράς και με το μεγαλείο του τελετουργικού τους το καθένα. Εξ ίσου σημαντικό και το ότι πολλά από τα εορταστικά εδέσματα παρασκευάζονταν μόνο για εκείνες τις μέρες, γι’ αυτό και τα περιμέναμε με ξεχωριστή λαχτάρα. Ένας από τους λόγους, άλλωστε, που ο άγιος των Ελληνικών γραμμάτων, ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, κατέχει πολύ μεγάλη θέση στην Ελληνική λογοτεχνία, είναι ότι στα διηγήματά του συναντά ο αναγνώστης το λαϊκό βίωμα του συγγραφέα για τις ξεχωριστές ημέρες.
     Δεν μπορεί να μην αναφερθεί και το ομαδικό παιδικό παιχνίδι, που αναμφισβήτητα συνέβαλε τα μέγιστα, όχι μόνο στην κοινωνικοποίησή μας, αλλά και στην επικοινωνία μεταξύ μας ως παιδιών, ως εφήβων και ως ενηλίκων. Η παραβίαση των κανόνων των παιδικών παιχνιδιών, επέσειε ποινές και οι παρεκτροπές έπρεπε να ληφθούν σοβαρά υπ’ όψιν από τον καθένα, για να αποφύγει τις συνέπειες, που και αυτές έπαιζαν ιδιαίτερο ρόλο στην κοινωνικοποίησή μας.
     Τελικά, όταν μεγαλώσουμε/όσο μεγαλώνουμε, συνειδητοποιούμε όλο και περισσότερο ότι τα παιδικά μας χρόνια, από τα οποία θέλαμε τότε να «ξεφύγουμε»(!), ήταν και παραμένουν τα καλύτερα της ζωής μας, μόνο που είναι παντελώς ανέφικτο να ξαναβρεθούμε σ’ αυτά με άλλον τρόπο, παρά μόνο με τις αναμνήσεις. Και κλείνοντας αυτό το σύντομο αφιέρωμα, θεωρώ, και πιστεύω πολλοί ακόμα, πως αυτές οι αναμνήσεις είναι ισότιμες και ισοδύναμες με τις ευχές των γονέων μας και μας στηρίζουν!
 

Εικόνα του άρθρου από το διαδίκτυο:
https://olympiobima.gr/%CE%B7-%CE%BC%CE%B1%CE%BA%CF%81%CE%B9%CE%AC-%CE%B3%CE%B1%CF%8A%CE%B4%CE%BF%CF%8D%CF%81%CE%B1/

 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 4.4.2023

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Βιβλιοπαρουσίαση: «ΠΟΙΗΣΗ του Έρωτος», του Γεωργίου Ε. Γεωργάκη

     Ένα πολύ σπουδαίο βιβλίο, μια ξεχωριστή ποιητική συλλογή έλαβα με πολλή χαρά πρόσφατα από τον εκ Μπιζανίου Ιωαννίνων πολύτιμο φίλο και πνευματικό συνοδοιπόρο Γεώργιο Γεωργάκη, με ιδιόχειρη και με λόγια τιμής αφιέρωσή του στην ταπεινότητά μου, τον οποίο ευχαριστώ εκ βαθέων!

     Είναι θέμα πολύ μεγάλο, πολύ «βαρύ» ο έρωτας και ο αγαπητός Γεώργιος Γεωργάκης «το ψάχνει έτσι κι αλλιώς», κάτι που, άλλωστε, έχει ως αρχή του να τηρεί για κάθε πνευματική του δημιουργία. Ύμνος στον φτερωτό θεό και στο «γλυκό βέλος» το έργο του αυτό, μα και ξεχωριστός ύμνος καθένα από τα σαράντα οκτώ ποιήματά του στην πολύ προσεγμένη έκδοση των εξήντα πέντε σελίδων, ύμνος και κάθε στίχος τους! Ύμνος και χαιρετισμός, αφού πολλές φορές δανείζεται τη λέξη «χαίρε» και τη λέξη «εσύ», συνομιλώντας μαζί του σε δεύτερο πρόσωπο, έτσι που κάθε φορά και το «εσύ» επέχει κι αυτό θέσιν χαιρετισμού! Και καθόλου αδικαιολόγητα, αφού ο έρωτας μας κάνει όλους «παιδιά του», φέρνει «το ξημέρωμα χωρίς καθόλου νυσταγμό», «ανοίγει τους παράδεισους της ψυχής», είναι «παντοκράτορας» αλλά και «θανατηφόρος», σε κάνει να «περπατάς ως τους οκτώ ουρανούς και σε χίλιους κόσμους» και να «φτερουγίζεις ως τ’ άστρα» και «προς τα πλάτη και τα μήκη του απείρου». Και, σίγουρα, ο ποιητής δεν αφήνει έξω από τους στίχους του και τις συμφορές που προήλθαν για χάρη του φτερωτού θεού «για μιαν ωραίαν Ελένη», αυτή του Τρωικού πολέμου:

                                   «[...]για μιαν Ελένη που ’ν’ του Μενελάου η λαχτάρα,

                                   αλλά και της Αφροδίτης θεσπέσιο δώρο του Πάρη.

                                   Για τους γλυκού της ίμερους,

                                   για του γλυκούς της κόρφους,

                                   για το γλυκό μαργιόλισμα των ομματιών της.

                                  Το ’παν  κι γέροντες της Τροίας οι βαθύγνωμοι:

                                  “Χαλάλι για μια τέτοια γυναίκα τόσος πόλεμος…”.

                                  Μάλιστα! Τα ακριβά πράγματα πληρώνονται ακριβά».

     Το βιβλίο του αυτό των εκδόσεων ΝΙΚΑΣ, όπως και όλα τα προηγούμενα του καταξιωμένου και φτασμένου φιλολόγου-εκπαιδευτικού, ποιητή, λογοτέχνη, το χαρακτηρίζουν η πολύ προσεγμένη ενασχόληση και η τελειότητα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να κρατάει τον αναγνώστη καθηλωμένο και με αμείωτο ενδιαφέρον, μέχρι και την τελευταία του σελίδα, μέχρι και τον τελευταίο στίχο. Εκτός από τον ελεύθερο στίχο που με ιδιαίτερη χάρη υπερισχύει στο έργο, εμπεριέχονται και αρκετά ποιήματα με ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο και με πλούσιο το «άρωμα» του δημοτικού τραγουδιού!

     Αγαπητέ μου Γιώργο, σ’ ευχαριστώ για το ανεκτίμητο αυτό δώρο σου! Εύχομαι το εξαίρετο και υπέροχο αυτό πόνημά σου να πολυταξιδέψει και να πολυδιαβαστεί, γιατί πραγματικά αξίζει! Εύχομαι και σε σένα να έχεις υγεία και η «καλή συνέχεια» είναι δεδομένη!

 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 2.4.2923

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

 

Πρωταπριλιά, γιορτή του ψεύτη (σατιρικό ποίημα)

                               «Θέλ’ η αλήθεια να σταθεί, το ψέμα για να βλέπει»,
                           λένε εκείνοι που εύκολο το… έχουνε στην τσέπη!
                           Ψεύτες που γενναιόδωρα κι άνετα τα μοιράζουν,
                           είναι μια μέρα αρκετή το χρόνο να γιορτάζουν;
                           Χρόνια πολλά, εορτάζοντες την πρώτη του Απρίλη!
                           Παντοτινό χαμόγελο να έχετε στα χείλη,

                           τεχνίτες, που τα ψέματα ταιριάζετε θαυμάσια
                           κι όλο μιλούν για κερασιές με άφθονα κεράσια!

                           Μα πρέπει και να ξέρετε, ανέκαθεν ο ψεύτης
                           τον πρώτο χρόνο χαίρετε, όπως και πάλι ο κλέφτης! 

Εικόνα: Χαρακτηριστικό σκίτσο του ΑΡΚΑ για τα «πολλά κεράσια»

 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 1.4.2023

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Σύντομη αναφορά στην ιστορία της σημαίας της Ακροπόλεως, στη μνήμη του ήρωα Μανώλη Γλέζου, που πέθανε σαν σήμερα, 30.3.2020

     Η Αθήνα απελευθερώθηκε από του τούρκους στις 31 Μαρτίου του 1833. Ο τελευταίος τούρκος φρούραρχος παρέδωσε την πόλη στον Βαυαρό υπολοχαγό Χριστόφορο Νέζερ, πρώτο φρούραρχο της ελεύθερης Αθήνας. Αν και οι Βαυαροί εκπροσωπούσαν το νέο Ελληνικό Βασίλειο, δεν διακατέχονταν από ιδιαίτερα Ελληνικά πατριωτικά συναισθήματα κι έτσι δεν σκέφτηκαν ότι όφειλαν να υψώσουν την Ελληνική σημαία στην Ακρόπολη. Ένα Χιώτης καπετάνιος, γνωστός ως «καπετάν Δημήτρης», νοιώθοντας την ανάγκη αυτή, κατέβηκε στο πλοίο του στον Πειραιά, πήρε από αυτό την Ελληνική σημαία και επιστρέφοντας στον ιερό βράχο άρχισε να παρακαλεί τους Βαυαρούς να του επιτρέψουν να την υψώσει εκεί. Ο Νέζερ βρήκε δικαιολογημένο το αίτημα του Χιώτη καπετάνιου και, πράγματι ο ίδιος ο «καπετάν Δημήτρης» ύψωσε τη σημαία του πλοίου του στον Παρθενώνα, ενώ ο γιος του που στέκονταν δίπλα του φώναξε «Ζήτω η Ελλάς»!
    Το ιερό αυτό σύμβολο της πατρίδας μας υπεστάλη τον Απρίλιο του 1941 και στη θέση του ανέβηκε η γερμανική σβάστικα, με την κατάληψη της πόλης από τους νέους κατακτητές της, τους γερμανούς. Την νύχτα της 30ής Μαΐου του ίδιου έτους, οι πατριώτες Απόστολος (Λάκης) Σάντας (22 Φεβρουαρίου 1922 - 30 Απριλίου 2011) και Μανώλης Γλέζος (9 Σεπτεμβρίου 1922 - 30 Μαρτίου 2020), με μια καθ’ όλα ηρωική τους επιχείρηση κατέβασαν τη σημαία του κατακτητή και ύψωσαν τη γαλανόλευκη στην Ακρόπολη, προκαλώντας μεγάλη αναστάτωση στον εισβολέα. Όμως, «τα πολλά λόγια είναι φτώχια» και καλύτερα θα ήταν να παρακολουθήσετε το βίντεο της εκπομπής της σειράς «αλάτι και πιπέρι» (1982), του αξέχαστου Φρέντυ Γερμανού ΕΔΩ. Αξίζει! Πιστέψτε με! Θα μάθετε πολλά που, ίσως, δεν γνωρίζετε, ιδίως οι νεότεροι!

Μια μεταλλική πλάκα στο χώρο γράφει την ιστορία...

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 30.3.2023

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Σκέψεις του Γιάννη και του Μεμέτη (ποίημα)

                            Να ’ρχονται πρέπει συμφορές οι αγκαλιές ν’ ανοίγουν;
                        Να τρέμ’ η γης συθέμελα οι δρόμοι μας να σμίγουν;
                        Σαν το θεό κι ο γείτονας. Το ξέρουν οι μεγάλοι;
                        Γιατ’ οι μικροί το ξέρουνε, κι αν η ειρήνη θάλλει,
                        τότε προκόβουν οι λαοί κι ευημερούν τα έθνη.
                        Το χάσμα που έκλεισ’ ο σεισμός, κλειστό πάντα να μένει!

Εικόνα από διαδικτυακή ανάρτηση:
Έλληνες και Τούρκοι διασώστες συνεργάζονται αρμονικά,
 διασώζοντας εγκλωβισμένους
μετά τον καταστροφικό σεισμό στην Τουρκία.
Αριστερά της εικόνας: Εκφράσεις ευγνωμοσύνης Τούρκων στους Έλληνες!

Απαραίτητες σημειώσεις:
 
      Ο Γιάννης και ο Μεμέτης είναι τα πρόσωπα του πολύ γνωστού τραγουδιού «μες του «Βοσπόρου τα στενά», σε στίχους του Πυθαγόρα, μουσική του Απόστολου Καλδάρα και πρώτη εκτέλεση του Γιώργου Νταλάρα. Το παραπάνω ποίημα το έγραψαν τα συναισθήματα και τα ερωτήματα μαζί, που προκάλεσε η πρόσφατη συμφορά στην Τουρκία. Απαγγέλθηκε από τον γράφοντα σε διεθνή συνάντηση Ελλήνων ποιητών και ποιητών της Διεθνούς Οργάνωσης «Ποιητές για την Ειρήνη», στο Σκεπαστό Καλαβρύτων, στις 26 Μαρτίου 2023. Το θέμα της συνάντησης-εκδήλωσης ήταν: «Ποίηση: Η γλώσσα πέρα από τα σύνορα» και τιμήθηκαν ταυτόχρονα η Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης (21 Μαρτίου) και η Εθνική μας Παλιγγενεσία (25 Μαρτίου), ενώ μέσα από τα ποιήματα, την εν γένει εκδήλωση και τους λόγους του Δημάρχου Καλαβρύτων και όλων των ομιλητών στάλθηκαν μηνύματα για την αδελφοσύνη των λαών.

     Η λαμπρή εκδήλωση πραγματοποιήθηκε με ΠΟΛΥ ΜΕΓΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ σε δύο μέρη: Το Α΄ ΜΕΡΟΣ στην αίθουσα «Ο Κήπος του Μουσείου», στην οδό Πατησίων στην Αθήνα στις 23.3.2023 και το Β΄ ΜΕΡΟΣ στο Σκεπαστό Καλαβρύτων. Εκφράστηκαν απ’ όλους πολύ θερμές ευχαριστίες στην εκ Σκεπαστού σκηνοθέτρια και ποιήτρια κ. Παρασκευή (Βούλα) Μέμου, που συνέλαβε την όμορφη και πρωτότυπη αυτή ιδέα και η ίδια φρόντισε για την τέλεια και πολύ επιτυχημένη διοργάνωσή της. Εκφράζω και προσωπικά τις θερμότερες των ευχαριστιών μου και καταθέτω την ευγνωμοσύνη μου στην αγαπημένη φίλη Βούλα, για την ιδιαιτέρως τιμητική πρόσκληση της συμμετοχής μου και τη φιλοξενία. Θέλω, ακόμα, να ενώσω την ευχή μου με την ευχή της Βούλας, ώστε αυτή η πρώτη διεθνής συνάντηση ποιητών στη χώρα του φωτός και του πολιτισμού, στην Ελλάδα μας, να είναι ο θεμέλιος λίθος μιας λογοτεχνικής γέφυρας αδελφοσύνης των λαών. Ομοίως ευχαριστώ και ευχαριστούμε όλοι οι συμμετέχοντες τον Δήμο Καλαβρύτων, την τοπική Κοινότητα, τον Πολιτιστικό Σύλλογο Σκεπαστού και τους κατοίκους του πανέμορφου χωριού για την υποδοχή και την καθ' όλα Αβραμιαία φιλοξενία.
     Μετά την εκδήλωση οι προσκεκλημένοι μεταβήκαμε για προσκύνημα στην ιστορική μονή Αγίας Λαύρας και αμέσως μετά στον Τόπο Θυσίας (εκτέλεσης) των Καλαβρυτινών από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής (13 Δεκεμβρίου 1943). Εκεί απαγγέλθηκε το επικό ποίημα από τον γράφοντα «Ύμνος στην Καλαβρυτινή Μάνα», του εκ Καμανιάνων Καλαβρύτων λογοτέχνη Κωνσταντίνου Νικολόπουλου-Καμενιανίτη, και μπορείτε να το δείτε/διαβάσετε ΕΔΩ . Νοιώσαμε όλοι μέσα από του στίχους του, τόσο την απότιση φόρου τιμής στην πολυχαροκαμένη Καλαβρυτινή Μάνα που με τη δύναμη της ψυχής της ανέστησε και πάλι τα Καλάβρυτα, όσο και στους Καλαβρυτινούς εκτελεσθέντες-μάρτυρες, στέλνοντας παράλληλα κι από εκεί ένα ακόμα μήνυμα ειρήνης.
     Οι φωτογραφίες που ακολουθούν είναι του αδελφικού φίλου Νίκου Κυριαζή και των εφημερίδων ΚΑΛΑΒΡΥΤΑ ΝΕWS και ΩΡΑ ΤΩΝ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ. Άπειρες ευχαριστίες!

Τα συγχαρητήρια του Δημάρχου Καλαβρύτων κ. Θανάση Παπαδόπουλου
μετά την απαγγελία

Η απαγγελία στον λόφο του Καπή, τόπος εκτέλεσης-θυσίας των Καλαβρυτινών

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 27.3.2023

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Παροιμιώδεις εκφράσεις από την εποχή της Επαναστάσεως του 1821 που λέγονται και σήμερα

Σύντομος πρόλογος-περιεχόμενα:
 
     Ίσως είναι μια καλή ευκαιρία ημέρες της Εθνικής μας Παλιγγενεσίας ν’ αναφερθούμε σε εκφράσεις που έχουν τις ρίζες τους σ’ εκείνη την εποχή και που λέγονται πολύ συχνά και σήμερα, σημειώνοντας και λίγα λόγια για την ιστορία τους. Στην παρούσα πεντασέλιδη (Α4) εργασία θα δούμε:
«Ακόμα δεν τον είδαμε, Γιάννη τον εβγάλαμε»
«Αλά Μπουρνέζικα»
«Ανάθεμα την ευλογιά»
«Βρωμάει μπαρούτι»
«Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει»
«Για το διάολο πεσκέσι»
«Δεν χαρίζει κάστανα»
«Δυο γάιδαροι μαλώνανε σε ξένον αχυρώνα»
«Η νίλα του Μάμαλη»
«Καλαμαράς»
«Μας κάνει το Γκιουλέκα»                                                            
«Σε χλωρό κλαρί»
«Σήκωσε μπαϊράκι»
«Σπουδαία τα λάχανα»
«Τα ράσα δεν κάνουν τον παπά»
«Υπογράφω με τα δυο χέρια»
«Φάτε μάτια ψάρια»
«Χαιρέτα μου τον πλάτανο»
 
«Ακόμα δεν τον είδαμε, Γιάννη τον εβγάλαμε»: Λέγεται ότι ο στενός φίλος του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη Αγγελάκης Νικηταράς, τον ειδοποίησε να πάει να του βαφτίσει το παιδί που περίμενε να γεννηθεί. Του μήνυσε, μάλιστα, ότι πρώτη του σκέψη ήταν να δώσει το όνομα Γιάννης στο παιδί, αλλά θέλοντας να τιμήσει τον φίλο του, άλλαξε γνώμη και θα το ονόμαζε Θεόδωρο. Η παραγγελία, όμως, στάλθηκε πολύ νωρίς, πριν ακόμα η γυναίκα του γεννήσει, ξέροντας πως ο νουνός (Θ. Κολοκοτρώνης) θ’ αργούσε, λόγω των μαχών που μαίνονταν. Ο Κολοκοτρώνης πήγε για το μυστήριο πριν περάσει ένας μήνας από την ημέρα που έλαβε το μήνυμα. Μπαίνοντας στο σπίτι του φίλου του, δεν είδε κάποια προετοιμασία για το μυστήριο και εξέφρασε την απορία του. Τότε ο Αγγελάκης τον ενημέρωσε ότι το παιδί… δεν είχε ακόμα γεννηθεί! «Αχ, μωρέ, Αγγελάκη! Ακόμα δεν τον είδαμε, Γιάννη τον εβγάλαμε», ήταν το σχόλιο του Γέρου του Μοριά!

«Αλά Μπουρνέζικα»: Είναι λέξη που χρησιμοποιούμε να δείξουμε ότι είναι τελείως ακαταλαβίστικα τα λόγια κάποιου. Μαζί με το στρατό του Ιμπραήμ, ήρθαν να πολεμήσουν μαζί του τους Έλληνες και στρατιώτες από τη φυλή Μπουρνού του Σουδάν, των οποίων η γλώσσα ήταν τελείως άγνωστη στους Έλληνες και την ονόμασαν «Μπουρνέζικα».

«Ανάθεμα την ευλογιά»: Σύμφωνα με ιστορικέ πηγές, ο ήρωας των Αγράφων Κατσαντώνης είχε προσβληθεί από ευλογιά, η οποία του στερούσε τις δυνατότητες να πολεμήσει όπως εκείνος ήθελε. Τα λόγια προέρχονται από το δημοτικό τραγούδι, «Ανάθεμα την ευλογιά που μ’ έκαμε κουφάρι / και σούλεγα παληότουρκε, ποιος είν’ ο Κατσαντώνης». Σήμερα επαναλαμβάνονται σε περιπτώσεις που κάποιο ανυπέρβλητο εμπόδιο μας στερεί δυνατότητες δραστηριοτήτων, όπως τις είχαμε φανταστεί και προγραμματίσει. Να σημειωθεί εδώ, ότι το όνομα Κατσαντώνης, εφάμιλλο του Κολοκοτρώνη στον ηρωισμό, δεν είναι το πραγματικό του. Το πραγματικό του ήταν Αντώνης Μακρυγιάννης, αλλά επειδή όταν άρχισε να ενηλικιώνεται και δεν μπορούσε ν’ αντέξει τη σκλαβιά, αποφάσισε να βγει στα βουνά αρματολός. Λόγω, όμως, της νεαρής ακόμα ηλικίας του, προσπαθούσαν οι δικοί του να τον εμποδίσουν, λέγοντάς του «κάτσε Αντώνη», του οποίους ποτέ δεν άκουσε, και έμεινε με αυτό το όνομα στην ιστορία. Το όνομά του έχει δοθεί σε χωριά, σε τοπωνύμια και σε γεφύρια (π.χ. γεφύρι του Κατσαντώνη).
«Βρωμάει μπαρούτι»: Μεγάλη ήταν η παραγωγή πυρίτιδας (μπαρουτιού) για τον αγώνα στους μπαρουτόμυλους τη Δημητσάνας. Κάποτε αναγκάστηκαν να παραδώσουν μεγάλες ποσότητες, γιατί στη συγκεκριμένη στιγμή δεν είχαν άλλη επιλογή, αν και ήξεραν ότι με το μπαρούτι αυτό θα σκοτώνονταν Έλληνες. Όταν όμως το χρησιμοποίησαν οι τούρκοι, γρήγορα κατάλαβαν ότι ήταν κακής ποιότητος και δύσοσμο (βρωμούσε) και γι’ αυτό έλεγαν «βρωμάει το Δημητσανίτικο μπαρούτι». Σήμερα λέγεται όταν κάποιος κίνδυνος απειλεί.
«Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει»: Ο γενναίος πολεμιστής του Κολοκοτρώνη Γιάννης Θυμιούλας ήταν πανύψηλος και ανίκητος. Μπορούσε, λέει, να φάει στην καθισιά του ένα ολόκληρο αρνί και πάλι πεινασμένος σηκωνόταν. Μετά από κάθε νικηφόρα μάχη το γιόρταζε δεόντως και έπινε πολύ. Μια φορά πολιορκήθηκε με τους συντρόφους του στη σπηλιά ενός βουνού, αλλά με ηρωικές και κατάλληλες κινήσεις και χειρισμούς, κατόρθωσε να ξεφύγει από τους πολιορκητές του μαζί με τα παλληκάρια του. Στο πρώτο χωριό που έφτασαν, έσφαξε τρία αρνιά, τα σούβλισε, παρήγγειλε κι ένα βαρέλι κρασί κάπου είκοσι οκάδες και το έριξαν στο γλέντι, κερνώντας κάθε περαστικό. Ο Κολοκοτρώνης που περνούσε κι αυτός από κοντά, ρώτησε να μάθει τί συνέβη κι έστησαν έχουν γλέντι. «Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει, στρατηγέ μου», του απάντησε ένας χωρικός!
«Για το διάολο πεσκέσι»: Ο Ναύαρχος και ήρωας της Επανάστασης Ανδρέας Μιαούλης σε νεαρή ηλικία ήταν μέθυσος, γυναικάς και καβγατζής, δηλαδή, «για το διάολο πεσκέσι», όπως λέγεται ότι έλεγε γι’ αυτόν ο πατέρας του. Αργότερα, στους αγώνες για την Ελευθερία της Πατρίδος, αποδείχθηκε έκτακτος πολεμιστής και αγωνιστής. Πέταξε στη θάλασσα τις πίπες του, έκοψε το κρασί, δεν τον ενδιέφεραν ούτε το κάπνισμα ούτε οι γυναίκες, παρά μόνο η Ελευθερία της Ελλάδος. Σημειώνεται ότι το πραγματικό του όνομα ήταν Ανδρέας Βώκος και το προσωνύμιο του «Μιαούλης» αποκτήθηκε όταν φώναζε/διέταζε τους πολεμιστές στη μάχη «με μία ούλοι» (με μία έφοδο όλοι μαζί να νικήσουμε). 
«Δεν χαρίζει κάστανα»: Οι Μανιάτες ήταν γενναίοι πολεμιστές και η Μάνη δεν τουρκοπατήθηκε. Για τα χωριά τους δεν έλεγαν πόσους κατοίκους έχουν, αλλά «πόσα ντουφέκια». Φτάνοντας εκεί ο Ιμπραήμ, γρήγορα κατάλαβε ότι δεν υπήρχε άλλος τρόπος να τους κατακτήσει, παρά μόνο με μπαμπεσιά. Έτσι, επιστράτευσε κατασκόπους μεταμορφωμένους σε καστανάδες και τους έστειλε στα χωριά, τάχα να προσφέρουν δωρεάν κάστανα στους κατοίκους, κάτι που του έβαλε σε υποψία. Ειδοποίησαν τότε οι χωριανοί τους αρματολούς και κατέβηκαν από τα βουνά οπλισμένοι, αναγκάζοντας τους κατασκόπους να ομολογήσουν τρομοκρατημένοι ποιος ήταν ο σκοπός τους. Τότε οι Μανιάτες τους απάντησαν ότι «εμείς δεν χαρίζουμε κάστανα», δηλαδή η τιμωρία σας θα είναι αυτή που σας αξίζει.
«Δυο γάιδαροι μαλώνανε σε ξένον αχυρώνα»: Λέγεται ότι όταν ο Κολοκοτρώνης άκουσε πως ο Ναπολέων Βοναπάρτης έριζε με τον Τσάρο της Ρωσίας για το ποιος από τους δύο θα έπαιρνε την Πολωνία, σχολίασε: «Δηλαδή, δυο γάιδαροι μαλώνανε σε ξένον αχυρώνα»!
«Η νίλα του Μάμαλη» ή «θα γίνει του Μάμαλη» ή «έγινε του Μάμαλη»: Τον καιρό της Επανάστασης, στη Ναύπακτο κυβερνούσε ένας σκληρός αγάς, ο Ιμάμ Αλής, που δεν άφηνε τους Έλληνες να «σταθούν σε χλωρό κλαρί». Κάποια στιγμή, οι καπεταναίοι της Ναυπάκτου επαναστάτησαν κι εκείνος «βλέποντας τα σκούρα» κλείστηκε στο κάστρο της πόλης με το ασκέρι του. Οι Έλληνες κατάφεραν να σκαρφαλώσουν στα τείχη και μπαίνοντας μέσα στο κάστρο ακολούθησε ναι φονική μάχη. Πάνω στο μακελειό ο Ιμάμ Αλής προσπάθησε να δραπετεύσει. Τότε μια σφαίρα από την πλευρά των επαναστατημένων Ελλήνων τον βρήκε στο στήθος και τον άφησε στον τόπο. Μη μπορώντας ν’ αντισταθούν άλλο οι τούρκοι, παραδόθηκαν άνευ όρων. Η «νίλα» του Ιμάμ Αλή, έγινε τότε «νίλα του Μάμαλη».
«Καλαμαράς»: Η λέξη με την οποία αποκαλούμε ειρωνικά κάποιες φορές τους υπαλλήλους γραφείων ή κάποιων διοικητικών θέσεων, είχε τη σημασία τούρκου αξιωματούχου. «Καλέμ» = κονδυλοφόρος και οι άνθρωποι που τους χρησιμοποιούσαν εθεωρούντο μορφωμένοι.
«Μας κάνει το Γκιουλέκα»: Η φράση αυτή που δανειζόμαστε για να πούμε, μάλλον ειρωνικά, ότι κάποιος μας κάνει τον «καμπόσο», έχει την εξής ιστορία: Ο τομέας εξουσίας του πολύ αυταρχικού Γκιώνη Λέκα Ζεϊνέλμπεη ήταν στην Νότιο Αλβανία.Από εκεί εξεστρέτευσε νότια, να κατακτήσει τα Γιάννενα, όπου τον αντιμετώπισε στράτευμα του Σουλτάνου και τον κατατρόπωσε. Μέχρι να φτάσει στα Γιάννενα με το στρατό του, όμως, δεν άφησε πέτρα πάνω στην πέτρα, λεηλατώντας και αφανίζοντας τα πάντα, μέχρι και το αρχοντικό του Μάρκου Μπότσαρη στον Κακόλακκο. Στα Γιάννενα που «τα βρήκε σκούρα, έμεινε ειρωνικά και τ’ όνομά του (Γκιώνης Λέκας = Γκιολέκας = Γκιουλέκας).
«Σε χλωρό κλαρί»: Στον φλογερό λόγο του ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, στην ορκωμοσία των αγωνιστών στην Αγία Λαύρα, είπε μεταξύ άλλων: «[…]Παιδιά μου, ήρθε η άνοιξη. Οι κάμποι και τα δέντρα λουλουδίζουν απ’ άκρη σ’ άκρη και η Ελλάδα μας είναι ακόμη σκλαβωμένη. Όλα αυτά που βλέπετε γύρω σας είναι δικά μας, γι’ αυτό δεν θ’ αφήσουμε τους ξένους να τα καταπατούν. Και το τελευταίο χλωρό κλαρί μας ανήκει[…].
«Σήκωσε μπαϊράκι»: Δεν ήταν λίγες οι διαφωνίες και τα επεισόδια των αρματολών του 1821 για το ποιος θα έχει το «καπετανιλίκι» σε μια ομάδα. Οι μεγαλύτεροι και παλαιότεροι είχαν και την γνώση και την εμπειρία του πολέμου, αλλά κάποιες φορές οι νεότεροι θέλοντας να δείξουν τις ικανότητές τους και να πάρουν αυτοί το μπαϊράκι (τη σημαία της ομάδας), έπειθαν και κάποιους άλλους κι έτσι αποχωρίζονταν από την μεγαλύτερη ομάδα με δική τους σημαία. Σήκωναν, δηλαδή, δικό τους μπαϊράκι.
«Σπουδαία τα λάχανα»: Γνωστή η δυσβάστακτη φορολογία τη δεκάτης επί τουρκοκρατίας. Όταν οι δύο ή τρεις φοροεισπράκτορες, πήγαν να εισπράξουν τους φόρους σε κάποιο χωριό, οι χωριανοί απάντησαν ότι λάχανα ήταν η παραγωγή τους, τα οποία ήταν αδύνατον να τα φορτώσουν στα ζώα τους οι χαρατσήδες. Τότε ένας εκ των φοροεισπρακτόρων είπε ότι θα έστελναν περισσότερα ζώα σε λίγες μέρες για να φορτώσουν αυτά. «Σπουδαία τα λάχανά μας», είπαν οι χωριανοί, που εν τω μεταξύ είχαν χρόνο να μαζέψουν λάχανα για να πληρώσουν του φόρους του και να γλιτώσουν τ’ άλλα εισοδήματά τους.
«Τα ράσα δεν κάνουν τον παπά»: Στις μάχες της Πελοποννήσου ο Κολοκοτρώνης είχε έναν πολύ έξυπνο και γενναίο πολεμιστή, καλόγερο από το Άγιο Όρος, το Μιχάλη Φούντα. Όπου μάχη, μπροστά ο καλόγερος και με πολλές επιτυχίες. Μια φορά, όμως, περικυκλώθηκε και πιάστηκε αιχμάλωτος. Μόλις το έμαθε ο Γέρος του Μοριά, κατέστρωσε ένα σχέδιο: Πρόσταξε κάποιους από τους πολεμιστές του να πιάσουν αιχμάλωτο έναν τούρκο αξιωματούχο, για να τον ανταλλάξει με τον Μιχάλη Φούντα! Έτσι κι έγινε και ο Κολοκοτρώνης ζήτησε την ανταλλαγή του. Ο τούρκος αγάς που κρατούσε τον καλόγερο αιχμάλωτο αιφνιδιάστηκε, γιατί δεν είχε φανταστεί πως θα του ζητηθεί κάτι τέτοιο για ένα ιερωμένο. «Τα ράσα δεν κάνουν τον παπά, αγά μου, κι εγώ δεν αλλάζω το Μιχάλη Φούντα με χίλιους σαν εσένα», ήταν η απάντηση του Κολοκοτρώνη!
«Υπογράφω με τα δυο χέρια»: Έτσι λέμε όταν συμφωνούμε απόλυτα με κάποιον, όπως είπε και ο Κολοκοτρώνης όταν του ζητήθηκε η γνώμη για τον διορισμό του Γεώργιου Καραϊσκάκη αντιστράτηγου της Ρούμελης.
«Φάτε μάτια ψάρια»: Ένα μεγάλο μέρος από τα ψάρια που έπιαναν οι Γιαννιώτες στη λίμνη της πόλης τους, στην Παμβώτιδα, άλλοτε και όλη την ψαριά τους, τους την έπαιρναν οι τούρκοι. Βλέποντας κάποτε ένας ψαράς να χάνει από τους ανθρώπους του Αλή Πασά όλη την ψαριά της νύχτας, κούνησε απελπισμένα το κεφάλι του και είπε: «Φάτε μάτια ψάρια και κοιλιά περίδρομο» («έφαγε» ψάρια μόνο με τα μάτια του και ειρωνικά γέμισε η κοιλιά του. Περίδρομος: Μία από της ερμηνείες της λέξης είναι και η υπερβολική ποσότητα φαγητού).   
«Χαιρέτα μου τον πλάτανο»: Συχνά επαναλαμβάνουμε τη φράση αυτή, όταν θέλουμε να ειρωνευτούμε τις πράξεις, τα λόγια ή τη συμπεριφορά κάποιου. Άλλοτε πάλι με τα λόγια αυτά στέλνουν χαιρετίσματα στο χωριό τους οι ξενιτεμένο, και συγκεκριμένα στο γερο-πλάτανο της πλατείας, που έχουν πολλές αναμνήσεις. Για την προέλευση της έκφρασης έχουν καταγραφεί δύο εκδοχές. Εκδοχή πρώτη: Πιθανότατα δανεισμένη από το δημοτικό τραγούδι: «Σαν πας πουλί μου στο Μοριά, σαν πας στην Άγια Λαύρα, / χαιρέτα μου τον πλάτανο[…]. Προφανώς οι ήρωες που κοινώνησαν των Αχράντων Μυστηρίων και ορκίστηκαν στην Ελευθερία κάτω από τον ιστορικό πλάτανο, είχαν τις δικές τους αναμνήσεις. Άλλη μία σκέψη είναι ότι «πλάτανο» αποκαλούσαν τον Παλαιών Πατρών Γερμανό. Εκδοχή δεύτερη: Πιστευόταν ότι στις ρίζες ή πλησίον κάποιου πλατάνου είχε κρύψει ο Αλή Πασάς το θησαυρό του και το μυστικό αυτό ίσως το γνώριζε μόνο ο Κατσαντώνης, μπορεί και κάποιοι-λίγοι έμπιστοί του. Όταν ο ήρωας ένοιωθε ότι το τέλος του πλησίαζε, έστειλε «χαιρετίσματα» με κάποιον πολύ έμπιστό του στον πλάτανο αυτό.
 ---------------------------------
Πηγές: «Παροιμιώδεις εκφράσεις» του Τάκη Νατσούλη
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 20.3.2023

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Καθημερινές φράσεις με ρίζες στην αρχαιότητα (ΜΕΡΟΣ Β΄)

 (Μπορείτε να δείτε/διαβάσετε και το ΜΕΡΟΣ Α΄ ΕΔΩ)

Το φυτό "φλώμος", που μας... φλωμόνει στα ψέματα!

 
«Αποδιοπομπαίος τράγος»: Σύμφωνα με μια παλιά Αιγυπτιακή και Ιουδαϊκή συνήθεια, οι τελετές των θυσιών άρχιζαν με δύο τράγους. Ο ένας εξ αυτών θυσιαζόταν, ύστερα από κλήρωση μεταξύ των δύο προς εξιλασμόν, ο άλλος αφηνόταν ελεύθερος, αφού πρώτα ο ιερέας της τελετής «εναπόθετε» στο κεφάλι του το αμάρτημα/τα αμαρτήματα ολοκλήρου της φυλής. Ο τράγος αυτός που «απεπέμπετο» εθεωρείτο «αμαρτωλός» και δεν επιτρεπόταν να τον πλησιάζουν «δίκαιοι» άνθρωποι! Στη σημερινή  επανάληψη η έκφραση λέγεται για κάποιον που είναι απορριπτέος από μια κοινωνία, λόγω πολύ σοβαρού παραπτώματος.   
«Δουλεύει σαν το σκυλί»: Αν και το σκυλί τον τελευταίο καιρό το βλέπουμε να καλοπερνάει και τη ζωή που του προσφέρεται  να την ζηλεύουν πολλοί άνθρωποι, φαίνεται ότι η φράση περιέγραφε τα τσοπανόσκυλα, που βρίσκονται σε πλήρη ετοιμότητα  νυχθημερόν, επιφορτισμένα με τη φύλαξη του κοπαδιού από τα αρπακτικά ζώα του δάσους, με τα οποία πολλές φορές χρειάζεται να δώσουν σκληρές μάχες. Αναφορά στο σκυλί κάνει και ο Αισχύλος στην τραγωδία του «Αγαμέμνων»: «…Τους θεούς παρακαλώ να με γλιτώνουν από τα βάσανα αυτά, που ολάκερο ένα χρόνο σαν το σκυλί στις στέγες των Ατρειδών …».
«Έκανε τζίρο»: Η εμπορική ορολογία της καθημερινότητας «τζίρος», προέρχεται από την Ενετική ziro, προερχόμενη και αυτή από την Ελληνική «γύρος», εννοώντας το «γύρο» του (γυρολόγου) εμπόρου.
«Κάθαρμα»: Η φράση «είναι κάθαρμα» συνηθίζεται να λέγεται σε δεύτερο ή τρίτο πρόσωπο για άτομα κακής διαγωγής. Προφανώς έχει επικρατήσει από τους αρχαίους χρόνους, που όταν σε μια πόλη εκδηλωνόταν επιδημία, έκαναν μέχρι και ανθρωποθυσίες, για να εξευμενίσουν τους θεούς. Του θυσιαζόμενους τους ονόμαζαν «καθάρματα», λέξη από την οποία προέρχεται και η λέξη «κάθαρσις».
«Κάθε κατεργάρης στον πάγκο του»: Όταν οι μηχανές ήταν ακόμα άγνωστες στα καράβια, η κίνησή τους επιτυγχανόταν από του κωπηλάτες, οι οποίοι στα κουρσάρικα πλεούμενα πολλές φορές ήταν κατάδικοι, άνθρωποι των κάτεργων, «κατεργάρηδες». Σαν δεν φυσούσε ούριος άνεμος να δώσει κίνηση στο καράβι, η δυνατή φωνή του καπετάνιου έδινε την εντολή στους κωπηλάτες να καθίσουν στους μακρείς ξύλινους πάγκους και να κινήσουν το σκάφος με τα κουπιά. Λέγεται ότι η διαταγή δινόταν με αυτά τα λόγια: «κάθε κατεργάρης στον πάγκο του». Η φράση έμεινε ατόφια και με παρόμοια σημασία: Μετά από κάποιο διάλειμμα ή διακοπές, ο καθένας επιστρέφει στη δουλειά του/στο πόστο του. 
«Και οι τοίχοι έχουν αυτιά»: Από τους αρχαιότατους χρόνους η άμυνα μιας πόλης ήταν τα τείχη της, που κατασκευάζονταν από δούλους ή κατάδικους. Οι μηχανικοί, όμως, ήταν άνθρωποι της απολύτου εμπιστοσύνης των αρχόντων κάθε πόλης. Λέγεται ότι ενδιάμεσα στα τείχη της Ακροκορίνθου υπάρχουν «μυστικές» κι αόρατες κεραμοσωλήνες, που μέσω αυτών μεταφερόταν ο ήχος από τη συνομιλίες στα υπόγεια στις επάλξεις του πύργου. Τα υπόγεια χρησιμοποιούσαν για φυλακές και από το άνω μέρος των τειχών (τις επάλξεις) ο έμπιστος φρουρός του άρχοντα φρουρός παρακολουθούσε μέσω των κεραμικών «ωτίων» και ενημέρωνε σχετικά το αφεντικό του. «Έχουν κι οι τοίχοι αυτιά», λέμε και σήμερα, όταν προτρέπουμε τους συνομιλητές μας να μιλούν πολύ χαμηλόφωνα, για να μην μας ακούσει κανείς. Η σημερινή σημασία της λέξης κατεργάρης, είναι πονηρός,  άνθρωπος με δόλιες διαθέσεις.
«Κάτσε στ’ αυγά σου»: Η κότα που κλωσάζει τ’ αυγά της (κλώσα), δεν μετακινείται από τη θέση της και γι’ αυτή της την στασιμότητα την οδηγεί το ένστικτό της. Θα μετακινηθεί μόνο για λίγο, για το φαγητό της και τη σωματική της ανάγκη. Η μεταφορική αυτή σημασία στον άνθρωπο έχει την έννοια του «κάτσε ήσυχος» - «μην ανακατεύεσαι σε ξένες υποθέσεις». Παρόμοια φράση χρησιμοποιούσαν παραφθαρμένη και ο Όμηρος και ο Δημοσθένης.
«Μας φλόμοσε στα ψέματα»: Φλόμος ή φλώμος είναι γενικότερη ονομασία φυτών της οικογένειας βερβάσκον. Ένα είδος της οικογένεια αυτής, με την ίδια ονομασία, είναι ήπιο δηλητηριώδες, που χρησιμοποιείται και σε παράνομη ερασιτεχνική αλιεία. Σε δρόμους (χωματόδρομους τότε) της παλιάς Αθήνας που δεν είχαν καθαριστεί καλά, έντονες ήταν οι αναθυμιάσεις του φυτού φλώμος, που φύτρωνε δεξιά κι αριστερά. Η δυσοσμία που ενοχλούσε τους κατοίκους της πόλης, έμεινε και ως παροιμιώδης έκφραση για ορισμένους που δημιουργούν «αποπνικτική ατμόσφαιρα» με τα ψέματά τους. Λέγεται, όμως, και σε περιπτώσεις έντονη δυσοσμίας, όπως συνέβαινε και στην παλιά Αθήνα: "Φλομόσαμε από τη βρώμα" ή "μας φλόμοσε η βρώμα του". 
«Μήλον τη έριδος»: Όταν κάποιος προκαλεί με τις αρχές του και με τη στάση του οπαδούς του και αντιπάλους του, οι οποίοι ερίζουν μεταξύ τους, τότε γίνεται «μήλον της έριδος». Η Έρις ήταν αδελφή του θεού του Πολέμου Άρη και κατά τον Ησίοδο κόρη τη νύχτας, μητέρα όλων των κακών και χαιρόταν κάθε φιλονικία. Στο γάμο του Πηλέα και της Θέτιδας, γονέων του Αχιλλέα, από τη ζήλεια της που δεν την είχαν καλέσει, πήγε κι έριξε ανάμεσα στις προσκεκλημένες θεές, την Ήρα, την Αθηνά και την Αφροδίτη, ένα μήλο με την επιγραφή «να το πάρει η  πιο όμορφη». Ο Πάρις που ορίστηκε κριτής, το έδωσε στην Αφροδίτη. Η κρίση αυτή έφτασε αργότερα να έχει σαν επακόλουθο τον Τρωικό πόλεμο και το «μήλο της Έριδος» έμεινε παροιμιώδης έκφραση για κάτι που γίνεται αφορμή φιλονικίας και επεισοδίων ή για κάτι που διεκδικούν πολλοί και όχι με ειρηνικούς τρόπους.
«Την περνώ ή την πέρασα Σπαρτιάτικα»: Γνωστή η λιτή διατροφή των αρχαίων Σπαρτιατών, από την οποία προέρχεται και η συνήθης αυτή έκφραση, π.χ. σε περιόδους νηστείας ή και φτώχιας. Από την «αναγκαστική» νηστεία λόγω φτώχιας, προέρχεται και η παροιμία «νηστεύει ο δούλος του Θεού, γιατί ψωμί δεν έχει».  «Την έβγαλα Σπαρτιάτικα» ακούγεται κάποιες φορές και από εργάτες που δεν τους πρόσεξαν με καλό και αρκετό φαγητό οι εργοδότες τους.
«Το μαρτύριο του Ταντάλου»: Έτσι συνηθίζουμε να λέμε μεταφορικά, όταν μια μεγάλη περιπέτεια ή ένας κίνδυνος μας βασανίζει πολύ. Η φράση προέρχεται από το βασιλιά τη Τανταλίδας (Λυδία και Φρυγία), που κάλεσε κάποτε σε συμπόσιο τους θεούς και τους πρόσφερε βραστό το γιο του Πέλοπα! Αυτή του η ενέργεια ήταν εκείνη που εξόργισε τους καλεσμένους του, αφού είχαν προηγηθεί κι άλλες που τους προσέβαλαν και αποφάσισαν να τον τιμωρήσουν. Ο Όμηρος τον παρουσιάζει τον Τάνταλο βυθισμένον σε μια λίμνη, στις όχθες της οποίας υπήρχαν καρποφόρα δέντρα. Μόλις άπλωνε τα χέρια του να φτάσει τους καρπούς τους, εκείνα ξαφνικά ψήλωναν και όταν έσκυβε να πιεί νερό η λίμνη τραβούσε τα νερά της. Κατά τον Πίνδαρο και τον Ευριπίδη το μαρτύριο ήταν διαφορετικό: Κρεμόταν μια μεγάλη πέτρα πάνω από το κεφάλι του και από στιγμή σε στιγμή θα μπορούσε να πέσει και να τον «λιώσει». Και τις δύο αυτές εκδοχές απέδωσε ο ζωγράφος Πολύγνωτος.
«Τον Αύγουστο που είναι παχιές οι μύγες»: Στην αρχαία Ολυμπία γίνονταν  τα δεήσεις στο Δία τα καλοκαίρια, ν’ απαλλάξει ο «πατέρας» θεός του ανθρώπους από τα πολλά και μεγάλα σμήνη μυγών στην περιοχή. Τα σμήνη αυτά έγιναν και παροιμιώδης έκφραση και απειλή για απείθαρχους: «Θα σε στείλω τον Αύγουστο στην Ολυμπία να κάνεις παρέα με τις μύγες». Οι θεατές των Ολυμπιακών αγώνων εκεί υπέφεραν πολύ από τις «μυγοεπιθέσεις», δεδομένης και της ζέστης, της πολυκοσμίας και των μειωμένων ποσοτήτων νερού. Όταν ο Θαλής ο Μιλήσιος πήγε σε μεγάλη ηλικία να παρακολουθήσει για τελευταία φορά τους αγώνες, πέθανε εκεί από ανακοπή, που ενδεχομένως προήλθε από δυσφορία. Ίσως η γνωστή μας σήμερα «ευχή», «να ’σαι καλά τον Αύγουστο, που ’ναι παχιές οι μύγες», είναι απήχηση στα χρόνια εκείνα και στο θλιβερό γεγονός του θανάτου εκεί ενός εκ των επτά σοφών της αρχαίας Ελλάδος.
«Του ήρθε κεραμίδα»: Πολύ συνηθισμένη και επαναλαμβανόμενη έκφραση για κάποιον που βρέθηκε προ  μεγάλης δυσαρέστου εκπλήξεως ή που του προέκυψε μια απρόσμενη συμφορά και προέρχεται από το τέλος του βασιλιά Πύρρου της Ηπείρου. Πολεμώντας στο Άργος, δέχθηκε ένα ελαφρύ χτύπημα με το δόρυ ενός στρατιώτη. Προσπαθώντας να αντεπιτεθεί, και ενώ είχε βγάλει την προστατευτική περικεφαλαία του, δέχθηκε ένα κεραμίδι στο κεφάλι από την μητέρα που στρατιώτη, που ήταν στη στέγη και παρακολουθούσε τη σώμα με σώμα μάχη.
«Του σκοινιού και του παλουκιού»: Μία μορφή τιμωρίας των μεγάλων εγκληματιών στην αρχαιότητα, ήταν να τους δένουν σε μεγάλους πασσάλους, μέχρι να πεθάνουν. Η φράση σήμερα χαρακτηρίζει άτομα με πολύ βεβαρημένο ποινικό παρελθόν. Λέγεται, ακόμα, και για γυναίκες ελευθέρων ηθών.
Τρόπαιο της νίκης»: «Τρόπαιο» ήταν μένα πρόχειρο μνημείο που έστηναν οι νικητές στο πεδίο της μάχης ή όπου επραγματοποιείτο η «τροπή» της μάχης. Αρχικά αυτό ήταν ένας μεγάλο ξύλινος πάσσαλος, πάνω στον οποίο στερέωναν δοκάρια, που σ’ αυτά κρεμούσαν διάφορα λάφυρα που είχαν πάρει από τους νικημένους, π.χ. ασπίδες, κράνη κλπ. Από τη λέξη προέρχεται και ο τροπαιούχος ή τροπαιοφόρος. Στις μέρες μας έχει τη σημασία επάθλου μεγάλης αξίας για τον νικητή ή τους νικητές, που είναι συνάμα και αναμνηστικό της επικράτησής τους.
«Φτύνει τον κόρφο του»: Είναι μια κίνηση των προληπτικών, για να «διώξουν» μ’ αυτόν τον τρόπο κάποιο μακριά τους κάποιο κακό που τους απειλεί. Τη συχνή, θα έλεγε κανείς αυτή τακτική ορισμένων, συνήθιζαν και οι αρχαίο Μακεδόνες πολεμιστές, που πίστευαν έτσι ότι μειωνόταν η δύναμη του αντιπάλου.

Συνεχίζεται...
 
Πηγές: Τάκη Νατσούλη «Παροιμιώδεις Εκφράσεις»
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 17.3.2023

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html