Αφιέρωμα στα καταστήματα του Λειβαρτζίου

Τα καταστήματα του Ανδρέα Θούα ("της Ευθυμίας")
και του Χρήστου Χρόνη-Γιώτας Κλεπετούνα στην πλατεία
("Χειμερινή" φωτογραφία 2001)

 

     Κεφαλοχώρι και με όλες τις δημόσιες υπηρεσίες το Λειβάρτζι, έδρα του τέως Δήμου Ψωφίδος, χωριό με μεγάλη πνευματική ανάπτυξη, δεν στερήθηκε και την οικονομική. Τούτο μαρτυρούν και τα πολλά μαγαζιά του, που όλα γνώρισαν μεγάλη άνθηση. Αν και μετά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο και τον εμφύλιο που ακολούθησε άρχισε η «αποψίλωση» της Ελληνικής επαρχίας, το χωριό διατήρησε πολλά από τα καταστήματά του, μέχρι και το τέλος του 20ού αιώνα και τις αρχές του 21^ου. Βαδίζοντας σήμερα στην τρίτη δεκαετία του 21^ου αιώνα, καταστήματά του διατηρούν την ακμή τους, ενώ δεν έχει σταματήσει η ίδρυση και λειτουργία νέων, με πολύ καλές προοπτικές.
     Τα καταστήματα αυτά, «η αγορά» του χωριού, έγραψαν τη δική τους ιστορία, αφού πέρα από το εμπόριο αγαθών προσέφεραν και προσφέρουν στο ιστορικό κεφαλοχώρι ιδιαίτερη ζωντάνια. Και τι δεν εύρισκε κανείς εκεί: Οπωσδήποτε είδη παντοπωλείου και σε μεγάλες ποσότητες, είδη χρωματοπωλείου, είδη οικιακής χρήσεως, είδη κυνηγίου, είδη ένδυσης και υπόδησης, σχολικά είδη και οπωσδήποτε ζαχαρώδη προϊόντα και λιχουδιές για τα παιδιά. Ορισμένα καλύτερα οργανωμένα, διέθεταν και αγροτικά εργαλεία, όπως ξινάρια, αξίνες φτυάρια, ακόμα και υλικά οικοδομών. Εκτός απ’ όλ’ αυτά και πολλά άλλα ακόμα είδη, τα περισσότερα ήταν και καφενεία, ενώ κάποια λειτουργούσαν περιστασιακά και ως κρεοπωλεία.
     Τα σχεδόν πάντα γεμάτα καφενεία, μέχρι που «δεν έπεφτε βελόνα», ήταν χώροι απαγορευμένοι για τις γυναίκες και τα παιδιά, που έμπαιναν μόνο για ψώνια κι έφευγαν βιαστικά. Εκτός από θαλπωρή και ψυχαγωγία στους άνδρες θαμώνες (π.χ. απόλαυση καφέ, γλυκισμάτων, ποτών, κουβέντα, χαρτοπαίγνια ή άλλα τυχερά παιχνίδια), οι μακρόσυρτες συζητήσεις επί παντός επιστητού ήταν οι πλέον συνηθισμένες: Από ενδιαφέροντα κυνηγιού, πορεία των καλλιεργειών, κτηνοτροφική παραγωγή, αρρώστιες ανθρώπων και ζώων, πολεμικές ιστορίες, μύθοι, θρύλοι, θέματα καθημερινής ζωής με πολλή σαλτσα(!),  καιρικές προβλέψεις και ό,τι άλλο μπορεί κανείς να φανταστεί. Δεν ήταν καθόλου ασυνήθιστες και οι διαφωνίες που άναβαν τα αίματα. Ειδικά σε προεκλογικές ή μετεκλογικές περιόδους «ανέβαζαν» και «κατέβαζαν» κυβερνήσεις μέσα σε λίγα λεπτά! Η μοναδική περίοδος που οι πολιτικές συζητήσεις ήταν απαγορευμένες ή έστω περιορισμένες-«πνιγμένες», ήταν μεταξύ των ετών 1967-1974. Κι αν τότε επιτρεπόταν μία πολιτική συζήτηση, αυτή θα ήταν αποκλειστικά επαινετική και «ύμνος» για την κυβέρνηση! Άλλωστε, οι χωροφύλακες του σταθμού χωροφυλακής του χωριού, σύχναζαν κι αυτοί στα καφενεία, παρακολουθούσαν και «επέβαλλαν την τάξιν».
     Αναφέροντας εν συντομία τα καταστήματα του χωριού που μεσουράνησαν πριν, στα μέσα και μετά τα μέσα του του 20^ού αιώνα, αυτά ήταν-παρατίθενται κατά συνοικίες:
 
Ι. Στους Περιτσαίους
 
-  Του Σωτήρη Ανδρόπουλου, που λειτούργησε μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1930. Για μικρό χρονικό διάστημα των δεκαετιών 1960 και 70, λειτούργησε και ως κρεοπωλείο του Ανδρέα Καλογεράκη.
-  Του Λάγιου. Μεγάλο εμπορικό στο κέντρο της συνοικίας, ενώ πέραν του καταστήματός του ο Γιώργης ο Λάγιος μετέφερε-διακινούσε πολλά είδη εμπορευμάτων με το ζώο του (γυρολόγος) στο Λειβάρτζι, και στα γύρω χωριά.

Εμπορικό Κέντρο στο Λειβάρτζι:
Τα (πρώην) καταστήματα του Λάγιου και του Ανδρόπουλου
(Φωτογραφία: Λευτέρης Αβραμίδης)

-  Του Βασίλη Αβραμόπουλου (Βασιλάκη), ένα επίσης καλά οργανωμένο παντοπωλείο και καφενείο.
-  Του Θόδωρου (Λάκη) Νικολόπουλου, που λειτούργησε μόνο για λίγα χρόνια στο τέλος της δεκαετίας 1970 και αρχές 1980,ως παντοπωλείο, καφενείο και ταβέρνα.
-  Ο δραστήριος Σύλλογος Λειβαρτζινών Αθήνας, με τις ικανότητες του Διοικητικού του Συμβουλίου και ιδίως του δραστήριου και αεικίνητου Προέδρου του Παναγιώτη Φράγκου, αξιοποίησε το δικής του ιδιοκτησίας μεγάλο κτίριο στο κέντρο της συνοικίας και το μετέτρεψε από τις αρχές της δεκαετίας 2010 σε εστιατόριο-καφενείο-ξενοδοχείο, με την ονομασία «ΤΟ ΓΡΕΚΙ» και με πολύ καλές παροχές υπηρεσιών. Το μεγάλο αυτό κτιριακό συγκρότημα που είχε κατασκευαστεί για τη στέγαση των δημοσίων υπηρεσιών που υπήρχαν στο χωριό, με τη νέα του μορφή προβάλει το Λειβάρτζι, όχι μόνο σε όλη την Ελλάδα, αλλά και σε όλον τον κόσμο.  

"ΤΟ ΓΡΕΚΙ"
(Φωτογραφία: Λευτέρης Αβραμίδης)

-  Αξίζει εδώ ν’ αναφέρουμε και την «σ(ι)ταρομηχανή» του Μπουρνά, που, συνήθως,  δούλευε η Κοντύλω. Η χειροκίνητη αυτή μηχανή καθάριζε το στάρι από ξένα σώματα (π.χ. μικρές πέτρες) ή άλλους ανεπιθύμητους σπόρους (π.χ. βρόμη), προετοιμάζοντάς το έτσι για το μύλο ή τη σπορά. Σημειώνεται ότι η σ(ι)ταρομηχανή αυτή αποτελεί έκθεμα του πρότυπου Κέντρου Λαογραφίας και Λειβαρτζινής Παράδοσης.
       
ΙΙ. Στο Μεσοχώρι
 
-           Του Κωσταρά, που αργότερα το πήρε ο Γεώργιος Κακκαβάς («Τζόρτζος») και τελευταία ο Χρήστος Ραβαζούλας, ο επικαλούμενος και Σαμαράς, επειδή είχε ασχοληθεί και με τη σαμαροποιία. Το κατάστημα αυτό, σε πολύ μικρή απόσταση από την εκκλησία του Ιωάννου του Προδρόμου, είχε μεγάλη κίνηση, αφού πέραν των ειδών παντοπωλείου και καφενείου που διέθετε, ασκώντας και το δεύτερο επάγγελμά του ο Χρήστος Ραβαζούλας εξυπηρετούσε και όσους παράγγελναν σαμάρια για τα ζώα τους. Χρειαζόταν και τα ίδια τα ζώα μαζί, που «του έπαιρνε τα μέτρα» και για τις πρόβες που ακολουθούσαν για τη σωστή εφαρμογή του σαμαριού.
-           Του Παναγιώτη Καπετάνου («Μπαρδούση»), δίπλα από αυτό του Ραβαζούλα. Στο κατάστημα αυτό σύχναζαν και πολλοί νέοι και έφηβοι της εποχής Μία από τις ψυχαγωγίες τους ήταν και το τραγούδι. Όχι σπάνια άλλαζαν λέξεις των τραγουδιών, σατιρίζοντας έτσι συγχωριανούς τους ή κάποιες συνήθειές τους. Στο τραγούδι, π.χ. «Γιαννούσαινα», αντικαθιστούσαν τη λέξη με την «Μπαρδούσαινα»!
- Του Γιάννη Καζαζάκη, δίπλα στον Άγιο Γεώργιο. Λεχουρίτης ο Γιάννης Καζαζάκης, είχε παντρευτεί την Αγλαΐα Ζαφειρακοπούλου-Καζαζάκη και αγαπήθηκε πολύ από τους Λειβαρτζινούς, λόγω της εντιμότητάς του, της προθυμίας του, του πηγαίου χιούμορ του και της επαγγελματικής του ευσυνειδησίας. Η θέση, άλλωστε, του μαγαζιού του δίπλα στην καθεδρική εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, ήταν σημαντική για δύο λόγους: Ο πρώτος, γιατί η προσέλευση πελατών και θαμώνων κάθε Κυριακή και γιορτή μετά την εκκλησία ήταν μεγάλη. Ο δεύτερος λόγος, γιατί, τόσο ως «πέρασμα» των χωριανών αργά τα απογεύματα που επέστρεφαν από τα χωράφια τους, όσο και των μαθητών της συνοικίας στο «πήγαιν’-έλα» στο σχολείο, κάλυπτε πολλές αγοραστικές τους ανάγκες. Ειδικά δε στους μαθητές, ο αείμνηστος Γιάννης Καζαζάκης, όπως άλλωστε και όλοι οι καταστηματάρχες, επεδείκνυαν πατρική συμπεριφορά.
    Το κατάστημα αυτό ήταν  οικονομικά και εμπορικά πολύ ισχυρό, λόγω και της μεγάλης ποικιλίας εμπορευμάτων που διέθετε. Μετά τη συνταξιοδότηση των αείμνηστων Γιάννη Καζαζάκη και της Αγλαΐας, λειτούργησε με διάφορους άλλους ενοικιαστές. Η αίγλη όμως και η δύναμη που είχε επί  Καζαζάκη, δεν αποκτήθηκε ξανά. Γι’ αυτό και το κατάστημα και ο χώρος έχει αποκτήσει και διατηρεί το όνομά του ως τοπωνύμιο, «στου Καζαζάκη», παρ’ όλο που το ακίνητο είναι του Λέλου.

Σε λειτουργία ακόμα το μαγαζί "του Καζαζάκη" (αρχές 2000):
Τα τραπέζια του στρωμένα στον αύλειο χώρο, έτοιμα για τους καλοκαιρινούς πελάτες!
(Φωτογραφία: Λευτέρης Αβραμίδης)

-  Και εδώ, κάτω ακριβώς από την ιστορική εκκλησία του Ιωάννου του Προδρόμου, ο δραστήριος Σύλλογος Λειβαρτζινών Αθήνας, δια του Προέδρου του Παναγιώτη Φράγκου και όλου του Διοικητικού Συμβουλίου έδωσε τελευταία πολύ δυναμικό παρόν. Πολλή, πάρα πολλή και συνεχής η προσωπική εθελοντική εργασία του Προέδρου και άλλων Μελών, αξιοποίησε το μεγάλο κληροδότημα της αείμνηστης Καλλιόπης Ραβαζούλα και «από το μηδέν» κατασκευάστηκε ένας περίλαμπρος ξενώνας με καλές δυνατότητες και εστιατορίου. Στο κατάστημα δόθηκε το όνομα της δωρήτριας-μεγάλης ευεργέτιδος: «ΚΑΛΛΙΟΠΗΣ ΦΙΛΕΜΑ».  

Εγκαίνια στον ξενώνα «Καλλιόπης Φίλεμα», 29.8.2020
(Φωτογραφία: Ηλεκτρονική εφημερίδα ΚΑΛΑΒΡΥΤΑ ΝΕWS)

-  Θα ήταν παράλειψη να μην αναφερθούν εδώ και τα δύο παραδοσιακά σιδηρουργεία (καμίνια): Του Αλέξη Παρασκευόπουλου, που μετά το θάνατό του συνέχισε να το λειτουργεί ο γιος του Σταύρος και του Γιάννη Παρασκευόπουλου. Όλοι αυτοί οι αριστοτέχνες του σιδήρου προσέφεραν με τις γνώσεις τους πολύτιμες υπηρεσίες στην τοπική, και όχι μόνο, κοινωνία και στη γη. Απαραίτητο να υπογραμμιστεί ότι δεν λειτούργησαν ποτέ με οξυγονοκολλήσεις ή με άλλα σύγχρονα μηχανήματα. Μοναδικό τους μηχάνημα το καμίνι και τα ξύλα, που η φωτιά σε υψηλές θερμοκρασίες και σε συνδυασμό με την τέχνη τους διαμόρφωνε, επισκεύαζε και συγκολλούσε τα μέταλλα, όπως εργαλεία γης, αλλά και κάθε μεταλλικό αντικείμενο που χρειαζόταν κάποια παρέμβαση.  

-  Παράλειψη θα ήταν να μην αναφερθεί και η μεγάλη χοιροτροφική μονάδα του Γιάννη Παλαιολόγου, που ιδρύθηκε και λειτούργησε από τη δεκαετία του 1960 και για είκοσι χρόνια στην είσοδο του χωριού. Ο Παλαιολόγου είχε ασχοληθεί νωρίτερα και με την υποδηματοποιεία, κατασκευάζοντας, κυρίως, εργατικά παπούτσια από λάστιχα αυτοκινήτου (τσαρούχια).

 
ΙΙΙ. Στην Κεντρική πλατεία
 
-           Των αδελφών Πλιάκα, που αργότερα πήρε ο Ανδρέας Θούας (1935;). Ήταν ένα εύρωστο και πολύ καλά οργανωμένο παντοπωλείο και καφενείο,  που μέχρι και σήμερα λειτουργεί πάρα πολύ ικανοποιητικά. Η θέση του καταστήματος, η παιδεία του Ανδρέα Θούα, αλλά και τα πολλά είδη εμπορευμάτων, το έκαναν να έχει πολύ μεγάλη κίνηση. Ήταν το μοναδικό μαγαζί στο χωριό που διέθετε και φαρμακείο με φάρμακα πρώτης ανάγκης και κτηνιατρικά φάρμακα. Μετά το θάνατο του Ανδρέα, συνέχισε και συνεχίζει να το λειτουργεί το ίδιο άξια η γυναίκα του Ευθυμία. Εξακολουθεί να το λειτουργεί και σήμερα η Ευθυμία ως άριστο παραδοσιακό καφενείο και παντοπωλείο, βοηθούμενη από τα παιδιά της Αγγελική, το Σωκράτη και της γυναίκα του. 
-           Του Επαμεινώνδα Ανδριόπουλου, γνωστού περισσότερο με το υποκοριστικό του «Παμίνος». Καλό μαγαζί κι αυτό με πολλά και σπάνια εμπορεύματα. Παλαιότερα είχε λειτουργήσει και ως κρεοπωλείο. Στα σπάνια εμπορεύματα ανήκε και το ειδικό λάστιχο, με το οποίο, παιδιά εμείς τότε, φτιάχναμε σφεντόνες!
-           Του Ανδρέα Καλογεράκη, που λειτούργησε από την δεκαετία του 1970 ως κρεοπωλείο, καφενείο και ψησταριά, δίνοντας έναν νέο «αέρα» το χωριό.  Το κατάστημα αυτό είχε πολύ τραγικό τέλος στις 11 του Σεπτέμβρη του 1990. Εξ αιτίας πολύ μεγάλης καταιγίδας, τα νερά του ποταμού εξετράπησαν της πορείας τους και μπήκαν ορμητικά στο μαγαζί, προκαλώντας μεγάλες ζημιές. Εκτός από τις υλικές ζημιές, παρέσυραν και έπνιξαν το θείο του Ανδρέα Λεωνίδα Καλογεράκη, την γυναίκα του Ανδρέα Ολυμπία, την κόρη τους Ιωάννα (Γιαννούλα) και τον θαμώνα Πάνο Λάγιο.
-           Η ψησταριά-εστιατόριο-καφενείο "το παλιό πιθάρι", των Χρήστου Χρόνη και της Γιώτας Κλεπετούνα, που λειτουργεί τις τελευταίες δεκαετίες και πραγματικά έχει δώσει ζωή, ζωντάνια, κίνηση και ενδιαφέρον στην πλατεία και σε όλο το χωριό.
 
 ΙV. Στο Λειβαρτζινό
 
-           Ο Παμίνος, εκτός από το μαγαζί πού είχε στην κεντρική πλατεία, είχε κι ένα δεύτερο, ακριβώς στη διασταύρωση του Λειβαρτζινού. Αυτό το δούλευε ο γιος του ο Ανδρέας. Παρά τις μικρές διαστάσεις του, ήταν γεμάτο μαγαζί, ιδίως με φαγώσιμα (κονσέρβες  κλπ) και ποτά, που ήταν πρακτικά και κατάλληλα για τους εργάτες των χωραφιών στο Λειβαρτζινό κάμπο.

Απομεινάρια από το «μαγαζάκι του Παμίνου» στο Λειβαρζινό
(Φωτογραφία του 2001)

 -          Του Δημήτρη (Μήτσου) Γκολφινόπουλου, δίπλα ακριβώς από του Παμίνου. Το μαγαζί αυτό δούλεψε αποκλειστικά ως υποδηματοποιείο- τσαγκάρικο, από το δεξιοτέχνη ιδιοκτήτη του, που σπούδασε την τέχνη στις σχολές της Λέρου. Σήμερα το λειτουργεί ο γιός του Αντώνης, με μελισσοκομικά προιόντα.
-     Το τυροκομείο του Σωτήρη Ανδρόπουλου. Εκτός από το μαγαζί στη συνοικία Περιτσαίοι, ο μεγαλέμπορος Σωτήρης Ανδρόπουλος είχε φημισμένο τυροκομείο στο Λειβαρτζινό. Ειδικά, μέχρι τη δεκαετία του 1970, χρυσή εποχή για την κτηνοτροφία στον τόπο, το κατάστημα αυτό απορροφούσε όλη την παραγωγή γάλακτος και τα προϊόντα του καταστήματος του -βιομηχανία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί- προωθούνταν και σε πιο μακρινές αγορές και γίνονταν ανάρπαστα.
-           Του Χρήστου Κλεπετούνα, δίπλα στη γέφυρα του Λειβαρτζινού (Τσάγανου). Ένα μαγαζί-καφενείο-παντοπωλείο πάρα πολύ καλά οργανωμένο και με πολύ κίνηση και αυτό. Το γεγονός, μάλιστα, ότι εκεί ήταν και ο σταθμός λεωφορείων, το έκανε ακόμα πιο σημαντικό. Εκτός από τα γνωστά είδη που μπορούσε κανείς να βρει σ’ αυτό, είχε και πολλά άλλα απαραίτητα για τη γεωργία, όπως φυτοφάρμακα, εργαλεία καλλιέργειας γης (ξινάρια, αξίνες, κασμάδες, φτυάρια), αλλά και υλικά οικοδομών, όπως τσιμέντα, ασβέστες, κλπ. Κι ακόμα, η μεγάλη ποικιλία από κονσέρβες και ποτά ήταν μια πολύ καλή εναλλακτική και πρακτική λύση γι’ αυτούς που δούλευαν στα χωράφια, είτε για κολατσιό, είτε για κύριο μεσημεριανό.
      Με το που έκλεισε το μαγαζί αυτό, έκλεισε και μια όμορφη και ρομαντική εποχή. Έκλεισε και ο σταθμός των λεωφορείων. Εκεί που οι Λειβαρτζινοί, οι Λεχουρίτες και οι Κερασοβινοί αποχαιρετούσαν με την καρδιά σφιγμένη και πονεμένη τους ξενιτεμένους συγγενείς τους, όταν έφευγαν. Μα εκεί, στον ίδιο χώρο τους περίμεναν με λαχτάρα να κατέβουν από το λεωφορείο, και να τους σφίξουν στην αγκαλιά τους με δάκρυα χαράς αυτή τη φορά.  Εκεί, «ένα γύρο» δεμένα και τα πολυάριθμα ζώα, περίμεναν κι αυτά να φορτωθούν τις αποσκευές του ταξιδιού, αλλά και τους ίδιους τους ταξιδιώτες, μέχρι να φτάσουν στο σπίτι στο χωριό, που τους περίμενε ντυμένο στα γιορτινά του.
      Σήμερα σιωπή και μελαγχολία. Μόνο αναμνήσεις κι ένας κόμπος στο λαιμό, που ούτε ανεβαίνει, ούτε κατεβαίνει, όταν περνάει κανείς από κει! Όμως, ο μικρότερος γιος του Χρήστου και της Αμαλίας Κλεπετούνα, ο Θόδωρος,  το διαμόρφωσε και το λειτουργεί ως εστιατόριο-πιτσαρία, προσφέροντας κάτι ξεχωριστό στους πελάτες της περιοχής, αλλά και σε πολλούς ακόμα που τους φέρνει από μακριά η ποιότητα, ο επαγγελματισμός και η πρωτοτυπία του Θόδωρου. Το σημείο, ο χώρος όλος αλλάζει όψη τα βράδια, που ζωντανεύει από τους πολυάριθμους πελάτες. 

Το άλλοτε μαγαζί, κατοικία, σταθμός λεωφορείων και ανθρώπων
του Χρήστου Κλεπετούνα στο Λειβαρτζινό (φωτογρ.: 2001)

-  Αξίζει κι εδώ ν' αναφέρουμε μια ακόμα σ(ι)ταρομηχανή του χωριού, της «Μάνθας», δίπλα ακριβώς από το μαγαζί του Χρήστου Κλεπετούνα, που ήταν και συγγενής της.

-  Κουρεία στο χωριό δεν υπήρχαν. Υπήρχαν όμως αρκετοί πλανώδιοι κουρείς, που εξυπηρετούσαν τους πελάτες τους σε κάποια γωνία των αύλειων χώρων των καφενείων-παντοπωλείων.
-  Εκτός από τα παραπάνω καταστήματα, χώροι συναλλαγής ήταν και οι πολλοί μύλοι του χωριού. Επιγραμματικά σημειώνουμε έξι -υπήρξαν και περισσότεροι στο πιο μακρινό παρελθόν-, που ορισμένοι εξ αυτών λειτούργησαν μέχρι και τη δεκαετία του 1970: Του Καλιακούδα, κοντά στο γιοφύρι για το Λιβάδι. Δύο του Λέλου, ένας στην «Κολομπαρδού», που έχει και την ονομασία «του Σύβουλου», από τον τελευταίο μυλωνά του, τον Θρασύβουλο, κι ένας σε μικρή απόσταση από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Του Θανάση Τριανταφύλλου, στο «Πριολίθι». Μετά το Θανάση, τον κληρονόμησε και τον δούλεψε ο γιος  του ο Ανδρέας. Λίγο πιο κάτω από το μύλο υπήρχε και νεροτριβή. Μετά την ηλεκτροδότηση του χωριού το 1971, ο Ανδρέας τον μετέτρεψε σε ηλεκτρόμυλο με μεγάλες προοπτικές. Δεν δούλεψε, όμως, πολλά χρόνια σαν ηλεκτρόμυλος. Ήτανε ο τελευταίος που έκλεισε, λίγα χρόνια μετά το θάνατο του Ανδρέα. Άλλος μύλος ήταν του Θόδωρου Καλογήρου, στο κάτω μέρος του Μεσοχωριού, στη θέση «Μακρυνάρα». Και έκτος, του Θούα (του γιατρού), δίπλα στο σχολείο, που τελευταίος τον λειτούργησε ο αείμνηστος Γιάννης Καρράς («Καρράγγιαννης»). Σε προηγούμενες δεκαετίες λειτούργησαν και αρκετοί ταμπακόμυλοι στο χωριό.

-------------------------------

Πηγές: "Λειβάρτζι σ' ευχαριστώ!", του γράφοντος, εκδόσεις "Ανάδραση", 2002.

Σημείωση: Για μεγέθυνση των φωτογραφιών, "πατήστε" επάνω σ' αυτές.
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 15.1.2023

 https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html    

Ο άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος

«Ω, της ερήμου εσύ μονάκριβε,

σαν ποιο τραγούδι να σου ψάλλω,

Το Στόμα της Αλήθειας σ’ έκραξε

των γεννητών τον πιο μεγάλο».

                                                                               Γεώργιος Βερίτης
 
     Ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος, Προφήτης και Βαπτιστής είναι από τις μεγαλύτερες μορφές που συνδέουν την Παλαιά με την Καινή Διαθήκη. Είναι η «φωνή βοώντος εν τη ερήμω», λέγουσα «ετοιμάσατε την οδόν Κυρίου» σύμφωνα με τον προφήτη Ησαΐα (Ματθαίου Γ΄, 3 και Μάρκου Α΄, 3) και «λύχνος καιόμενος και φαίνων» (Ιωάννου Ε΄, 35). Είναι ακόμα το «παιδίον» το οποίον θα ονομαστεί «προφήτης Υψίστου» (Λουκά Α΄, 76).
     Για τους ευσεβείς και θεοφοβούμενους γονείς του, τον ιερέα Ζαχαρία και την Ελισάβετ ο χρόνος κύλησε χωρίς την έγκαιρη εκπλήρωση της μεγάλης επιθυμίας τους για τεκνοποίηση. Σε προχωρημένη ηλικία πλέον, και ενώ ο Ζαχαρίας προσέφερε θυμίαμα στο Ναό του Σολομώντος, τον επεσκέφθη ο Αρχάγγελος Γαβριήλ και του ανακοίνωσε ότι εισακούσθηκαν οι δεήσεις τους από τον Ύψιστο για την απόκτηση τέκνου. Ταράχθηκε ο ιερέας και τον κατέλαβε μεγάλος φόβος, ενώ εξέφρασε της απορία του στον απρόσμενο επισκέπτη του, πώς μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο, αφού η γυναίκα του ήταν προχωρημένης ηλικίας. Για να τον πείσει ο Αρχάγγελος, τού είπε πως από εκείνη τη στιγμή θα παραμείνει άλαλος μέχρι τη γέννηση του παιδιού (Λουκά Α΄, 7, 9, 11, 12, 18, 20).
     Στην κοιλιά της μητέρας του, ακόμα, ο Ιωάννης, σκίρτησε από αγαλλίαση, όταν επισκέφθηκε και ασπάσθηκε την Ελισάβετ η Παναγία, η οποία κυοφορούσε το Μεσσία (Λουκά Α΄, 41).
    Οκτώ μέρες μετά τη γέννηση του αγίου τέκνου, οι προσκεκλημένοι για την περιτομή ρώτησαν το Ζαχαρία ποιο θα είναι το όνομά του. Εκείνος, μη μπορώντας ακόμα να μιλήσει, έγραψε σε μια πινακίδα «Ιωάννης». Αμέσως λύθηκε η φωνή του και δόξασε το Θεό για τη μεγάλη ευεργεσία (Λουκά Α΄, 63, 64).
     Κατά μία εκδοχή της παράδοσης, ο Ιωάννης ο Πρόδρομος σώθηκε από τη σφαγή των νηπίων από τον Ηρώδη με θαυματουργικό τρόπο, όταν ο τέταρτος μάγος δωροδόκησε τους στρατιώτες-σφαγιαστές (διαβάστε σχετικά σε άρθρο μου στην έγκριτη ηλεκτρονική εφημερίδα ΚΑΛΑΒΡΥΤΑ ΝΕWS, ΕΔΩ.
     Από μικρή ηλικία εγκατέλειψε κάθε τι εγκόσμιο και αναχώρησε για την έρημο της Ιουδαίας, όπου αφοσιώθηκε στο Θεό με άσκηση, νηστεία και προσευχή, κηρύσσοντας μετάνοια με τη γνωστή φράση του Ευαγγελίου: «μετανοείτε, ήγγικε γάρ η Βασιλεία των Ουρανών» (Ματθαίου Γ, 2). Κυκλοφορούσε ανυπόδητος και το ένδυμά του ήταν από σκληρή τρίχα καμήλας, που είναι ζώο της ερήμου και συμβολίζει την υπομονή. Η διατροφή του ήταν ιδιαίτερα λιτή και περιοριζόταν στις ακρίδες και το άγριο μέλι.
     Περί το 29 μ.Χ. κατήλθε στις όχθες του Ιορδάνη. Η επιβλητική εμφάνισή του, η ηγεμονική μορφή του και η εξαιρετική του απλότητα συγκινεί τις ψυχές των ανθρώπων και αποκτά πάρα πολλούς μαθητές. Ορισμένοι πιστεύουν πως είναι ο Μεσσίας, εξομολογούνται και ύστερα βαπτίζονται στον Ιορδάνη. Ο ίδιος, όμως, διακηρύττει πως «βαπτίζει εν ύδατι», ενώ «Εκείνος που έρχεται μετά απ’ αυτόν και Του Οποίου δεν είναι άξιος ούτε τα παπούτσια να Τού κρατάει, βαπτίζει εν Πνεύματι Αγίω καί πυρί» (Ματθαίου Γ΄, 11).
     Το βάπτισμα του Ιωάννη δέχθηκε και Ο Ίδιος Ο Χριστός. Μόλις ο Βαπτιστής Τον αντίκρισε να έρχεται προς το μέρος του, τον κατέλαβε θείον δέος και προσπάθησε να Τον εμποδίσει. «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από Σένα κι έρχεσαι Συ σ’ εμένα;», του είπε. «Έτσι πρέπει να γίνει», του απαντάει ο Κύριος (Ματθαίου Γ΄, 14) κι εκείνος υπακούει στη Θεία εντολή, για να φανερωθεί στον ίδιο και σε όλον τον κόσμο η Τρισυπόστατη Θεότητα.
     Το κήρυγμα του Βαπτιστή είναι φωνή ελέγχου για τον καθένα μας, όπως είναι και ο δημόσιος έλεγχος για τους διεφθαρμένους και τους ισχυρούς. «Δεν είναι δυνατόν να έχεις παντρευτεί τη γυναίκα του αδελφού σου», την Ηρωδιάδα, «αντιβαίνοντας το Μωσαϊκό Νόμο», έλεγε στο βασιλιά Ηρώδη τον Αντύπα, κάτι που ενοχλούσε πολύ το παράνομο βασιλικό ζευγάρι.
     Ο Ηρώδης, γνωστός από τον Ευαγγελιστή Λουκά και ως «αλεπού» (κεφ. ΙΓ΄, εδάφ. 32), θεωρούσε δίκαιο τον Ιωάννη, φοβόταν συνάμα και την οργή του λαού που θα ξέσπαγε επάνω του αν τού έκανε κακό. Έτσι, περιορίστηκε στο να τον φυλακίσει, παρά να τον θανατώσει, όπως του ζητούσε επίμονα η Ηρωδιάδα, για να πάψει να τους ελέγχει με το κήρυγμά του.
     Το κήρυγμα του Ιωάννη και ο έλεγχος του παράνομου ζευγαριού, όμως, συνεχίστηκε και μέσα από τη φυλακή. Η σατανική Ηρωδιάδα βρήκε την κατάλληλη ευκαιρία που ζητούσε την ημέρα της γιορτής των γενεθλίων του Ηρώδη: Ο βασιλιάς γοητεύθηκε τόσο πολύ από το χορό και την ομορφιά της κόρης της, της Σαλώμης, που ορκίσθηκε ότι θα της έδινε ό,τι του ζητήσει, ακόμα και το ήμισυ της βασιλείας του! Η Σαλώμη συμβουλεύθηκε τη μητέρα της κι εκείνη ζήτησε «την κεφαλήν Ιωάννου του Βαπτιστού επί πίνακι»! Δέσμιος, λοιπόν, ο βασιλιάς της απερισκεψίας του και του πάθους του, δεν μπορούσε να κάνει διαφορετικά. Αφού έδωσε εντολή στους στρατιώτες να προχωρήσουν στο αποτρόπαιο έγκλημα, εκείνοι τού έφεραν την ματωμένη κεφαλή του αγίου σε δίσκο ή ταψί, την έδωσε στη Σαλώμη κι εκείνη με τη σειρά της στη μητέρα της, όπως μας πληροφορεί ο Ευαγγελιστής Μάρκος (κεφ. ΣΤ΄, 20-29).
     Ήταν τέτοια η Θεία Οικονομία, να γίνει ο Ιωάννης Πρόδρομος του Κυρίου και στη γη και στον Άδη.
     Ο ενταφιασμός του Βαπτιστού έγινε με τις πρέπουσες τιμές από τους μαθητές του, πιθανότατα, στη Σεβάστεια της Ιουδαίας. Από το χρονογράφο Μοναχό Γεώργιο Αμαρτωλό πληροφορούμεθα πως το λείψανο του Βαπτιστή κάηκε επί αυτοκρατορίας Ιουλιανού του παραβάτη. Σώθηκε μόνο το δεξί του χέρι, εκείνο που άγγιξε την Κεφαλή του Δεσπότου Χριστού και το οποίο φυλάσσεται στη Μονή Διονυσίου του Αγίου Όρους.
     Το μένος και το μίσος της Ηρωδιάδας κατά του Βαπτιστού ίσως και να ξέσπασε στην αγία του κεφαλή, η οποία βρέθηκε πολλά χρόνια μετά με θαυματουργικό τρόπο τρεις φορές: Α΄, Β΄ και Γ΄ εύρεση.
     Το παράνομο βασιλικό ζεύγος εξορίστηκε αργότερα στη Γαλλία από τον αυτοκράτορα Καλιγούλα. Το τέλος τους ήταν πολύ άδοξο και χωρίς την παραμικρή βασιλική χλιδή, ενώ η Σαλώμη πέθανε με ιδιαίτερα τραγικό τρόπο.
     Βλέπουμε τον Ιωάννη τον Πρόδρομο στις ιερές εικόνες με φτερά αγγέλου. Η απεικόνιση αυτή μας παραπέμπει στα λεχθέντα υπό του προφήτου Μαλαχίου, τον οποίο επικαλείται και ο Ευαγγελιστής Μάρκος, (κεφ. Β΄, εδάφ. 2): «Αποστέλλω τον άγγελόν μου νωρίτερα από σένα να προετοιμάσει το δρόμο σου». Βλέπουμε το Βαπτιστή και με ένδυμα από τρίχα καμήλας, το οποίο φορούσε στην έρημο με δερμάτινη ζώνη στη μέση. Τον βλέπουμε, ακόμα, να κρατάει ο ίδιος την αποκοπείσα τίμια κεφαλή του σε δίσκο ή ταψί, εικόνα η οποία τονίζει τη μαρτυρική του θυσία και την αγιότητά του. Αξέχαστα μένουν εδώ τα λόγια ενός απλού κι αγράμματου, αλλά πιστού γεροντάκου σε χωριό των Καλαβρύτων, απαντώντας στην ερώτηση κάποιου, σχεδόν, συνομήλικού του: «Άγιος είναι, έβγαλε άλλο κεφάλι»! Η πίστη κάνει τη φαντασία των απλοϊκών ανθρώπων να μη γνωρίζει σύνορα και να θεωρεί τα υπερφυσικά φυσιολογικά!
     Η μαρτυρία Του Ίδιου Του Κυρίου και μόνο, ότι «δεν γεννήθηκε από γυναίκα άλλος μεγαλύτερος και αξιότερος από τον Ιωάννη» (Ματθαίου ΙΑ΄, 11), τον κατατάσσει στην κορυφή των Αγίων και η Εκκλησία μας τον τιμά όπως του αρμόζει. Η εικόνα του βρίσκεται πάντα δίπλα σ’ αυτήν του Χριστού, στο δεξιό μέρος του τέμπλου κάθε ορθόδοξου ναού. Στη Μικρή και στη Μεγάλη Έξοδο κάθε Θείας Λειτουργίας, τον Πρόδρομο συμβολίζει η αναμμένη λαμπάδα, που προηγείται του Ευαγγελίου και των Τιμίων Δώρων, όπως και ο ίδιος προηγήθηκε Του Μεσσία. Η Εκκλησία μας επικαλείται τη μεσιτεία του σε κάθε Θεία λατρεία, ενώ γιορτάζεται πολλές φορές το χρόνο:
- 7 Ιανουαρίου η σύναξη του.
- 24 Φεβρουαρίου η Α΄ και Β΄ εύρεση της τιμίας κεφαλής του.
- 25 Μαΐου η Γ΄ εύρεση της τιμίας κεφαλής του.
- 24 Ιουνίου το γενέθλιό του.
- 29 Αυγούστου η αποτομή της τιμίας κεφαλής του.
- 23 Σεπτεμβρίου η Σύλληψή του.
     Ο βίος, τα θαύματα και το μαρτυρικό του τέλος συγκίνησαν, ενέπνευσαν και πάντα θα συγκινούν και θα εμπνέουν προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών, όπως αγιογράφους, ζωγράφους, ποιητές και λογοτέχνες, όλες τις μετά Χριστόν εποχές,
     Ο εορτασμός της σύναξής του την 7^η Ιανουαρίου, την επομένη των Θεοφανίων, κλείνει και το εορταστικό δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων. Αν κα δεν είναι αργία, στην πραγματικότητα μετατρέπεται από πολλούς σε «αργία», αφού οι Γιάννηδες και οι Ιωάννες που γιορτάζουν είναι… ο μισός πληθυσμός! Το απολυτίκιο της ημέρας είναι αυτό των Θεοφανίων: «Εν Ιορδάνη βαπτοζομένου Σου, Κύριε…». Η Εκκλησία μας έχει καθιερώσει την επομένη μεγάλων Δεσποτικών και Θεομητορικών εορτών να τιμά τον άγιο που έχει συνδεθεί άρρηκτα με αυτές τις εορτές και με τον γενικότερο όρο «σύναξις». 

---------------------------------------- 
Πηγές:
- Ορθόδοξος Συναξαριστής
- Καινή Διαθήκη
- Παγκόσμια Εγκυκλοπαίδεια «Πρώτη»
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 6.1.2023

          https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Προσωπική πνευματική ανασκόπηση 2022

       «Αποχωρώντας» το 2022, μια σύντομη προσωπική πνευματική ανασκόπηση νομίζω ότι «επιβάλλεται». Έχουμε και λέμε, λοιπόν: 

- Η έκδοση του βιβλίου μου «Η Ανάσταση στον καιρό της πανδημίας» (Μάρτιος 2022-εκδόσεις «ΑΠΕΙΡΟΣ ΧΩΡΑ».

- Ανάγνωση 14 βιβλίων-το 15ο είναι στο προσκήνιο.

- Ένα ακόμα βιβλίο ετοιμάζεται. Πιθανή έκδοση: άνοιξη 2023.

- Η συνέχεια των θεατρικών παραστάσεων του έργου μου «ζωοκτονία εξ αμελείας» από τη θεατρική ομάδα «Ταξιδευτές της πρόζας».

- Ομιλίες σε βιβλιοπαρουσιάσεις και σε άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις.

- 73 λογοτεχνικά θέματα, θέματα λαογραφίας – παράδοσης, καθώς και βιβλιοπαρουσιάσεις στο προσωπικό μου ιστολόγιο, τουτέστιν, ένα θέμα κάθε πέντε ημέρες. Εδώ να ευχαριστήσω θερμά τους πολλές χιλιάδες επισκέπτες και αναγνώστες του ιστολογίου μου, καθώς και για τα επίσης χιλιάδες τιμητικά και ευγενικά σχόλιά τους.

- Συμμετοχή σε τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές εκπομπές λαογραφικού-ιστορικού-πολιτιστικού περιεχομένου.

- Διπλή βράβευση από την ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ: Α΄ ΒΡΑΒΕΙΟ για το βιβλίο μου «Ανάσταση στον καιρό της πανδημίας» και ΕΙΔΙΚΟ ΒΡΑΒΕΙΟ για το ποίημα μου «ΣΜΥΡΝΗ», από τη συμμετοχή μου στον Πανελλήνιο και Παγκύπριο λογοτεχνικό διαγωνισμό με θέμα «εκατό χρόνια από τη Μικρασιατική καταστροφή (1922-2022)».

     Για τη διπλή βράβευση μπορείτε να δείτε περισσότερα  ΕΔΩ .

  ΕΥΧΟΜΑΙ ΚΑΛΟ, ΕΙΡΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ 2023 ΣΕ ΟΛΟΥΣ!

 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 29.12.2022

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

ΣΜΥΡΝΗ (Ποίημα - ΕΙΔΙΚΟ ΒΡΑΒΕΙΟ Πανελλήνιου και Παγκύπριου λογοτεχνικού διαγωνισμού της ΕΝΩΣΗΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ 2Ο22)

                                  Σμύρνη, της Ιωνίας γη, της δόξας περηφάνια,

                                  που τ’ όνομά σου έφτανε ως τα εφτά ουράνια,

                                  στολίδι του πολιτισμού σ’ ανατολή και δύση,

                                  καλότυχος που του ’τυχε σε σένα να ’χει ζήσει,

                                  πριγκίπισσα πεντάμορφη, διαμαντοστολισμένη,

                                  μα κάποια μάγισσα κακιά σ’ ήθελε σκλαβωμένη.

                                  Κι έστειλε απολίτιστους, χωρίς πόνο να νοιώσουν,

                                  αιώνων τον Ελληνισμό φρικτά να ξεριζώσουν.

                                  Φωτιές, σφαγές ανείπωτες, πληγές πολλές ανοίγουν,

                                  χιλιάδες άλλους μάρτυρες στη θάλασσα τους πνίγουν.

                                  Μαυρίλα ως τον ουρανό, τέτοια ποτέ δεν είδα,

                                  μαυρίλα,  πίσσα κι οι ψυχές και πουθενά ελπίδα.

                                  Παιδάκια βυζανιάρικα, δυο μέρες απ’ τη γέννα

                                  και άνθρωποι ανήμποροι με μάτια τρομαγμένα,

                                  στοίβες σε πλοία προσφυγιάς. Θλίψη και δυστυχία.

                                  Πώς, Παναγιά μου, την μπορείς μια τέτοια αδικία;

                                  Κι  αν κάποιοι τον ξεριζωμό, «συνωστισμό» τον λένε,

                                  οι μνήμες αξεθώριαστες πάντα πονούν και κλαίνε.

 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 28.12.2022

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

 

Συμβουλές του παλιού χρόνου στο νέο! (ποίημα)

                            Καινούργιος χρόνος και παλιός, στην πόρτα συναντιούνται,
                            για μια στιγμή κοιτάζονται και λίγο χαιρετιούνται.
                            Φεύγει ο ένας σκυθρωπός, σκυφτός και κουρασμένος
                            και μπαίνει ο άλλος ζωηρός, μ’ ελπίδες φορτωμένος.
                            Μια συμβουλή στα γρήγορα, δίνει ο παλιός στο νέο:
                            «Να με ακούσεις, φίλε μου, μ’ αγάπη σου το λέω.
                            Τόσες χαρές που έταξες και δώρα κι υποσχέσεις,
                            αν τα τσιγκουνευτείς κι εσύ, στο τέλος θα πονέσεις.
                            Βλέπεις πώς σ’ υποδέχονται και στρώνουν να καθίσεις;
                            Να μην σου πούνε φεύγοντας: “Να πας, να μη γυρίσεις”».
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 28.12.2022

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

ΟΝΕΙΡΟ (ποίημα)

 

Στης Πόλης το απαύγασμα, την πρώτη εκκλησία,
σε όνειρ’ ολοζώντανο εβρέθηκα εψές.
Και τέτοια μεγαλόπρεπη γινόταν Λειτουργία,
το ίδιο σαν να ψέλνανε ουράνιες φωνές.
 
Και χτύπαγαν ολόχαρα, χαρμόσυνα οι καμπάνες,
Χριστούγεννα λες κι ήτανε και Πασχαλιά μαζί!
Και μαγεμένος, ένοιωθα πως τίποτα δεν θα ’ναι
καλύτερ’, ομορφότερο ο άνθρωπος να ζει.
 
Του Πατριάρχη τι σεπτή, τι θεία η μορφή του!
Ήτανε σαν να ’βλεπες Τον ίδιο Το Χριστό!
Πρωτόγνωρη κατάνυξη! Σαν κάτι απ’ την ψυχή του
σ’ άγγιζε, σε συνέπαιρνε, που ’ταν θαυματουργό.
 
Κι εμπήκ’ ο αυτοκράτορας κι ακόλουθοι πλειάδα!
Ολόλαμπρος, ολαύστραυτος, ημίθεος σωστός!
Σαν τί να πρωτοθαύμαζες; Τους θρίαμβους αράδα;
Τη δόξα του; Το άκουσμα; Το που ’ναι δυνατός;
 
Μου ήρθε κι αναστέναξα πριν τ’ όνειρο τελειώσει.
Η Πόλη, συλλογίστηκα, πως έχει αλωθεί.
Η αίγλη της επάλιωσε, η δόξα έχει ματώσει
κι η πρώτη εκκλησία της εγίνηκε τζαμί.
 
Κι η Πλατυτέρα από ψηλά με κοίταξε θλιμμένη,
μα κι άκουσα να μού ’λεγε κουβέντα χαρωπή:
«Να δεις που ξυπνήσουνε όλ’ οι μαρμαρωμένοι
και πάλι μεγαλόπρεπη θα γίνει τελετή»! 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος-από τις πρώτες ποιητικές μου δημιουργίες
https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Βιβλιοπαρουσίαση: «Ανακαλύπτοντας το βυζαντινό κάστρο των Ιωαννίνων», της αρχαιολόγου Κωνσταντίνας Ζήδρου

     Είναι βέβαιο ότι μια έκθεση φωτογραφίας με θέμα «Ανακαλύπτοντας το βυζαντινό κάστρο των Ιωαννίνων, Τοπογραφία – Ιστορική αναδρομή – Μνημεία», που θα φιλοξενηθεί τις επόμενες μέρες στον Πολιτιστικό Πολυχώρο «Δ. Χατζής» των Ιωαννίνων (9-27 Ιανουαρίου 2023), ξεκίνησε από μια ιδέα. Η ιδέα αυτή στην προετοιμασία της, γέννησε άλλη ιδέα: Τη συγγραφή και έκδοση ενός εξαιρετικού βιβλίου από την αρχαιολόγο και συγγραφέα Κωνσταντίνα Ζήδρου, με θέμα ίδιο με αυτό της έκθεσης!
     Η αρχαιολόγος Κωνσταντίνα Ζήδρου κάνει με θαυμαστό τρόπο μια τεκμηριωμένη ιστορική διείσδυση, καταγραφή, ανάλυση και ξενάγηση στο κάστρο, που πραγματικά μαγεύει τον αναγνώστη, ο οποίος συνάμα «περπατάει» μαζί της στο χώρο και στο χρόνο στο ιστορικό μνημείο, μέσα από τις σελίδες του βιβλίου της.
     Από την αρχαιότητα ρίζες του κάστρου και ο όρος «ρίζες» δεν είναι μόνο μεταφορικός. Τα πρώτα ίχνη κατοίκησης ανάγονται στον 4^ο π.Χ. αιώνα, για να επισκευαστεί και να αποκατασταθούν φθορές την βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο, που προκάλεσε ο χρόνος, κυρίως, όμως, εχθρικές επιθέσεις.
     Την τελική μορφή του έλαβε από τον Αλή πασά των Ιωαννίνων. Αν και σε όλη την αρχιτεκτονική του κυριαρχεί το οθωμανικό χρώμα, το μάτι ενός ειδικού, όπως π.χ. της αρχαιολόγου-συγγραφέως Κωνσταντίνας Ζήδρου, μπορεί εύκολα να διακρίνει τη διαφορετική δόμηση, που ανάγει στις τρεις χρονολογικές περιόδους, της κατασκευής του και των επισκευών-προεκτάσεών του.
     Το εν λόγω μεγάλου ενδιαφέροντος βιβλίο, είναι βέβαιο ότι θα «πρωταγωνιστήσει» στην έκθεση φωτογραφίας που έχει προγραμματιστεί, ως προαναφέρεται. Αξίζει να σημειωθεί ότι, εκτός από την έντυπη μορφή του, κυκλοφορεί και σε ηλεκτρονική μορφή στο διαδίκτυο και μπορεί καθένας να το ξεφυλλίσει, να το διαβάσει και να το μελετήσει ΕΔΩ. Η αρχαιολόγος-υποψήφια διδάκτωρ του πανεπιστημίου Ιωαννίνων και πολύ καλή φίλη Κωνσταντίνα Ζήδρου, το μοιράζεται απλόχερα μαζί μας και μας δίνει τη δυνατότητα να γνωρίσουμε πολύ καλύτερα το επιβλητικό αυτό μνημείο της πρωτεύουσας της Ηπείρου, που «πρώτη στ’ άρματα, στα γρόσια και στα γράμματα», έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στο ιστορικό γίγνεσθαι της περιοχής και όλης της Ελλάδος.
     Επιβάλλεται δεοντολογικά ν’ αναφερθούν στην σύντομη αυτή βιβλιοπαρουσίαση, τόσο η Μαρία Βλάχου, όσο και ονόματα άλλων ακόμα συνεργατών της συγγραφέως, που συνέβαλαν με πλούσιο φωτογραφικό υλικό -εικόνων του κάστρου- στο πόνημα αυτό, έκδοση του Πνευματικού Κέντρου Ιωαννιτών: Χρόνης Δρούγιας, Χάρης Μπινώλης, Αλεξάνδρα Μπόμπολη, Σπύρος Μπουκουβάλας, Νίκη Ράτσικα. Να σημειωθεί, ακόμα, και η πολύ πλούσια βιβλιογραφία, στην οποία ανέτρεξε η συγγραφέας για την άντληση ιστορικών πληροφοριών.
     Αγαπητή μου Ντίνα, ευχαριστώντας σε για το πολύτιμο αυτό δώρο σου, σου εύχομαι πάντα να μεγαλουργείς!
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 23.12.2022

( Σύντομο βιογραφικό σημείωμα δείτε  ΕΔΩ )