«ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΑ ΑΝΑΛΕΚΤΑ»

Βιβλιοπαρουσίαση

«ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΑ ΑΝΑΛΕΚΤΑ»

Του Κωνσταντίνου Νικολόπουλου-Καμενιανίτη

Εκδόσεις «Ινφογνώμων», 2020

     Τραγουδιστής και υμνωδός του γενέθλιου τόπου της Καλαβρυτινής Γης από τα εφηβικά του χρόνια ο Κωνσταντίνος Νικολόπουλος-Καμενιανίτης! Και την τραγουδάει και την υμνεί ποικιλοτρόπως και παντοιοτρόπως τη Γη μας: Με την συνεχή φυσική παρουσία του στα αγιασμένα χώματα και τα δρώμενά τους, πάντα μάχιμος και με την ακούραστη δραστηριοποίησή του στα κοινά, με την προσωπική του εθελοντική εργασία, με τη λογοτεχνική και συγγραφική του πένα, με τον πάντα καλό του λόγο. Και ο μελωδικός ήχος του τραγουδιού και ο ύμνος του ακούγονται καθαρά και δυνατά και σε παρασύρουν στη χαρά και στην κατάνυξη.

     Και συν τω χρόνω, το τραγούδι και η υμνολογία συνεχίζονται με περισσότερη γνώση, πείρα και θέληση, και ο Κωνσταντίνος Νικολόπουλος-Καμενιανίτης γίνεται κι αυτός όλο και περισσότερο καλλικέλαδος σε όλες του τις δραστηριότητες, όπως φυσικά και στην πένα του, που «παίρνει φωτιά» και φωτίζει με την νέα του πνευματική δημιουργία «ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΑ ΑΝΑΛΕΚΤΑ».

     Το εξώφυλλο του βιβλίου κοσμεί φωτογραφία του βράχου της Παναγίας Δροβολοβού Καλαβρύτων, με τον ομώνυμο σπηλαιώδη ναό, σύμβολο ανεξαρτησίας και αγώνων για την Πατρίδα, που σηματοδοτεί όλη την περιοχή.  Στο οπισθόφυλλο, το Ηρώο Καμενιανιτών Αγωνιστών, στον αύλειο χώρο του ναού του αγίου Αθανασίου Καμενιάνων.

     Όσο ο αναγνώστης προχωράει στο διάβασμα-μελέτη των ποιημάτων του, με το χέρι στην καρδιά θα πει: «ευλογημένη και επετειακή έκδοση»! Και πράγματι είναι ευλογημένη και επετειακή, γιατί έχει έντονο το χρώμα της Λευτεριάς, που σε λίγο θα γιορτάσουμε τα 200 χρόνια Παλιγγενεσίας. Κι αν οι «μεγάλοι» μας «ξεχνούν» ή μας απαξιώνουν ως κοιτίδα της Λευτεριάς, εμείς είμαστε εδώ και έχουμε να τους επιδεικνύουμε έργα μεγάλα και ανιδιοτελή, όπως του Κωνσταντίνου Νικολόπουλου-Καμενιανίτη, για να τους το θυμίζουμε!

     Εκτός από τα 22 ποιήματά του ο Κωνσταντίνος Νικολόπουλος-Καμενιανίτης, συμπεριλαμβάνει στο βιβλίο του και προσωπικά του αποφθέγματα, πραγματικά αποστάγματα γνώσης, εμπειρίας και «καθημερινής διαπάλης, από το διάκοσμο των δικών του συναισθημάτων». Συμπεριλαμβάνει ακόμα και «εξειδικευμένα αποσπάσματα ομιλιών, που ειπώθηκαν σε μια ιδιαίτερη χαρακτηριστικά, πνευματική-τιμητική εκδήλωση», για την προσωπικότητά του. Μεταξύ αυτών και της ταπεινότητάς μου, για την οποία του καταθέτω το ευχαριστώ της  καρδιάς μου.

     Ξεχωριστέ και αγαπημένε φίλε, συμμαθητή στα γυμνασιακά θρανία, συντοπίτη-συνδημότη, πνευματικέ συνοδοιπόρε και συναθλητή σε «πνευματικά γυμνάσματα», Κωνσταντίνε Νικολόπουλε-Καμενιανίτη, δεν θα μπορούσα να «διαλέξω» ένα από τα ποιήματά σου και να πω: «να, αυτό είναι το καλύτερο»! Θα μου επιτρέψεις, όμως, να σταθώ για λίγο στο «ΑΝ…», που θυμίζει και Ράντγιαρντ Κίπλινγκ. Αν ενστερνιστούμε τα «ΑΝ…» του ποιήματός σου, θα γίνουν γονυκλισία προς την Καλαβρυτινή Γη, «θα γίνουν ένα μήνυμα αισιοδοξίας και αγωνιστικότητας για τους Έλληνες που θέλουν να αντικρύσουν με θάρρος και ελπίδα το μέλλον, αγκαλιάζοντας με σεβασμό, αγάπη και ευαισθησία το ιστορικό μας παρελθόν», όπως πολύ εύστοχα σημειώνει ο εκδότης Σάββας Καλεντερίδης, που προλογίζει το βιβλίο σου!

      Κλείνοντας, από καρδιάς σ’ ευχαριστώ για το ανεκτίμητο δώρο σου, που το συνοδεύει η εγκάρδια ιδιόχειρη αφιέρωσή σου! Και από καρδιάς πάλι εύχομαι να το διαβάσουν/μελετήσουν πολλές χιλιάδες αναγνώστες κι εσύ να έχεις υγεία για την καλή και λαμπρή συνέχεια! Συνέχισε να τραγουδάς τον τόπο μας, Κώστα μου, για να παρασύρεις και να ξεσηκώνεις κι εμάς κι άλλους στο τραγούδι και, γιατί όχι, και στο χορό!
---------------------------------------

Σημειώσεις:
1: Το βιβλίο μπορείτε να το βρείτε στις εκδόσεις "Ινφογνώμων", Φιλελλήνων 14, Αθήνα. 
2: Η «βιβλιοπαρουσίαση» δημοσιεύεται και στην έντυπη έκδοση της έγκριτης εημερίδας ΩΡΑ ΤΩΝ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ, φύλλο Ιουνίου 2020.

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 1.7.2020

( Σύντομο βιογραφικό δείτε ΕΔΩ )

Φίδι, φιδοτόμαρο, λιόκρινο και προλήψεις

     Αποκρουστική πάντα η εικόνα/θέα του φιδιού, με κύρια συναισθήματα φόβου και πανικού για τον άνθρωπο. Δεν αποκλείεται ο φόβος αυτός να οφείλεται στο ότι το ανεπιθύμητο αυτό ερπετό «είναι η πρώτη εμφάνιση του σατανά», σύμφωνα με το ρηθέν δια στόματος ενός γέροντος. Τα συναισθήματα αυτά, σε συνδυασμό με την αδυναμία του ανθρώπου να θέσει υπό τον έλεγχό του κάθε τι που τον απειλεί από τη φύση και τα στοιχεία της, γεννά, συνήθως, θρύλους και κάθε αλλο δημιούργημα της φαντασίας. Και ίσως να μην είναι καθόλου τυχαίο που πολλοί δράκοι των παραμυθιών έχουν μορφή παρόμοια με αυτή του φιδιού.

     Για το αποκρουστικό αυτό ερπετό σε κάθε μέγεθος και βαθμό επικινδυνότητος, που μπορεί κανείς εύκολα να συναντήσει, ειδικά στην ύπαιθρο, υπάρχουν και θετικές και αρνητικές προλήψεις. Έχοντας στη μια άκρη του μυαλού μας την τρομερή οχιά, μπορούμε να φέρουμε στην άλλη τα αβλαβή φιδάκια τη Κεφαλονιάς το δεκαπενταύγουστο.

     Ορισμένοι πιστεύουν ότι το να δεις φίδι στον ύπνο σου, σε περιμένει μεγάλη λαχτάρα. Άλλοι πάλι, ευρίσκονται στην ακριβώς αντίθετη άποψη: «το φίδι είναι φίλος και αν το δεις στον ύπνο σου είναι για καλό». Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με «το φίδι του σπιτιού». Ποιος θα ένοιωθε ήσυχος, αν το έβλεπε μέσα στο σπίτι του! Υπάρχει, όμως, και εδώ η ακριβώς αντίθετη άποψη, ότι «το φίδι είναι φύλακας του σπιτιού και δεν πρέπει να το πειράξεις, γιατί σε περιμένει κακοτυχία»! Και θυμάμαι που διάβαζα σ’ ένα διήγημα ή μυθιστόρημα πριν από χρόνια: «Λίγο πριν το μεγάλο σεισμό, το φίδι που κρυβόταν στον τοίχο του σπιτιού βγήκε από τη φωλιά του μαζί με τα μικρά του κι έφυγαν. Το είδαν οι άνθρωποι και κατάλαβαν ότι κάτι κακό έρχεται και βγήκαν από μέσα κι έτσι σώθηκαν, γιατί με το σεισμό ένα μέρος του σπιτιού σωριάστηκε».

     Πολύ «καλό σημάδι» θεωρείται το φίδι όταν το δούμε να το κρατάει στα νύχια του αετός. Μέχρι και τη θετική έκβαση των πολέμων υποστήριζαν οι οιωνοσκόποι της αρχαιότητος, αν κάποιοι από τα στρατεύματα έβλεπαν αετό να πετάει και να έχει φίδι στα νύχια του.

     Οι προλήψεις δεν σταματούν εδώ, αλλά επεκτείνονται και σε «προϊόντα» του φιδιού, ένα εν των οποίων είναι και το «φιδοτόμαρο» ή «πουκάμισο του φιδιού». Αμέσως μετά τη χειμερία νάρκη, το ερπετό αλλάζει δέρμα. Όποιος το βρει ή το δει, μπορεί είναι σημάδι «καλής τύχης»! Επίσης, θεωρείται κατάλληλο για ξεμάτιασμα, για ξόρκια, για φυλαχτό, ακόμα και να κάνεις ή να λύσεις μάγια. Για τους λόγους αυτούς, ορισμένοι το παίρνουν όταν το βρίσκουν και το φυλάνε. Άλλοι πάλι, πιστεύουν ότι αν κοιμηθείς με το φιδοτόμαρο κάτω ή δίπλα από το μαξιλάρι, θα δεις στον ύπνο σου εκείνον που σου έκανε τα μάγια!

     Σύμφωνα με λαϊκές αντιλήψεις πάντα, η σκόνη του φιδοτόμαρου (αφού αυτό έχει ξεραθεί και μπορούμε να το κάνουμε σκόνη), με ελάχιστη ποσότητα λαδιού γίνεται αλοιφή, που είναι θεραπευτική για δήγματα (δαγκώματα) φιδιών, με επάλειψη στην περιοχή του δαγκώματος. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με τη «σκόνη» του σκοτωμένου και αποξηραμένου σκορπιού, που θεωρείται κατάλληλο «αντίδοτο» για το τσίμπημά του.

Το λιόκρινο

     Για το λιόκρινο ή λιοκόρνο ή λιόκουρνο, ανάλογα πώς το συνατάμε σε διάφορα μέρη της Ελλάδος, είχαμε ακούσει από μεγάλης ηλικίας γιαγιάδες στα παιδικά μας χρόνια: «Αν δεις φίδι να σε κυνηγάει και να “φυσάει” ή να “σφυράει”, μη φοβηθείς (αν είναι ποτέ δυνατόν!). Να του πετάξεις το σακάκι σου ή ένα κάποιο άλλο σκουτί (ρούχο), γιατί θέλει να σου αφήσει εκεί το λιόκρινο. Άμα φύγει το φίδι από το ρούχο, να πας να το πάρεις και να προσέχεις να μην το χάσεις, γιατί το λιόκρινο είναι ανώτερο από χρυσάφι! Το λιόκρινο», μας έλεγαν όταν ρωτούσαμε, «είναι ένα θαυματουργικό κόκαλο, που το βγάνει το φίδι από το στόμα του». Αλλού πάλι πιστεύεται πως το λιόκρινο είναι ένα μεγάλο  δηλητηριώδες χρυσό(!) φίδι. Ως λικόρνο το αναφέρει και Κωστής Παλαμάς σε ποιήματά του («Η φλογέρα του βασιλιά», «τραγούδι του γάμου»).

     Ερευνώντας το θέμα, πιθανολογούμε ότι το λιόκρινο είναι το «κέρατο του φιδιού». «Κέρατο» δεν έχουν όλα, αλλά ορισμένα, όπως  ο κερασφόρος όφις ή ορισμένα είδη οχιάς. Πιθανόν αποβάλλεται μαζί με το δέρμα του, ίσως και λίγο αργότερα, και θεωρείται πολύ ανώτερο «θεραπευτικό» από αυτό.

    Φάρμακο-πανάκεια, λοιπόν, για πολλές αρρώστιες το λιόκρινο, για τις θεραπευτικές ιδιότητες πιστεύονται πολλά, είτε σαν «πόσιμο» (το έβαζαν για λίγο σ’ ένα ποτήρι νερό και αφού το έβγαζαν, ο άρρωστος έπινε το νερό και γινόταν καλά!), είτε σαν ολιγόλεπτο επίθεμα στο πάσχον σημείο, είτε από μικρή απόσταση και «διάβασμα» με τα κατάλληλα λόγια από εκείνους που το κατείχαν.  Ανώτερο ως θεραπευτικό μέσο από το φιδοτόμαρο το λιόκρινο, θεωρείται το καταλληλότερο για δάγκωμα φιδιού, εκδοχή που  αναφέρει και ο Νικόλαος  Πολίτης στις «Παραδόσεις» του. Για να μεταδώσουν σε άλλον την τέχνη τους και το «θεραπευτικά λόγια» εκείνοι που τα γνώριζαν, χρειαζόταν ένα ολόκληρο τελετουργικό και ειδικές συνθήκες, π.χ. συγκεκριμένη ημέρα του χρόνου, όπως τη Μεγάλη Παρασκευή. Γενικότερα να σημειωθεί ότι η Μεγάλη Παρασκευή θεωρείται σημαντική της λαογραφίας μας. Μία από τις πλέον γνωστές προλήψεις την ημέρα αυτή, είναι να λουστείς για να μην υποφέρεις από πονοκεφάλους, αλλά δεν πρέπει να λουστείς άλλη Παρασκευή όλο το χρόνο!  

Κερασοφόρος όφις (φίδι με κέρατο)

     Ίσως όλα αυτά, να ανάγονται στο σκεπτικό πως ό,τι ακίνδυνο μπορεί να προκύψει/αφαιρεθεί/συλλεχθεί από κάποιο επικίνδυνο όν, μπορεί να αποβεί και θαυματουργικό.
     Το λιόκρινο το προτείνουν πρακτικοί για δερματολογικά νοσήματα, όπως για εκζέματα και αλλεργικές εκδηλώσεις στο δέρμα. Ακόμα και για δηλητηριάσεις, ίσως και για πολλά παθολογικής φύσεως περιστατικά. Μεγάλη εφαρμογή είχε σε ξόρκια, ξεματιάσματα, πιθανόν και στη λύση μαγιών. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι όσες και όσοι είχαν το λιόκρινο, συνήθως ήταν γυναίκες, το εκμεταλεύτηκαν έτσι που θησαύριζαν. Από την προσωπική μας γνώση και εμπειρία, όμως, οι πρακτικοί «γιατροί» «δούλευαν» αφιλοκερδώς κι αν ο ασθενής τους ή οι συγγενείς του επέμεναν, δεχόντουσαν κάτι το ευτελές και συμβολικό. 

ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΘΗΚΗ:

     Λίγο μετά την ανάρτηση του άρθρου, έλαβα από τον εξαίρετο διαδικτυακό φίλο, καταξιωμένο συγγραφέα και πατριώτη κ. Βασίλη Καλδίρη το εξής μήνυμα, μαζί με τη φωτογραφία που παρατίθεται:   

     «Καλησπέρα φίλε Νίκο, διάβασα το άρθρο σου και σου στέλνω το λιόκρινο που έχω κληρονομήσει από την Γιαγιά μου, προκειμένου να το δείξεις πως είναι, για να έχουν εικόνα οι αναγνώστες σου στο πολύ ωραίο άρθρο σου».
     Και συνεχίζει ο κ. Καλδίρης με δεύτερη, εξ ίσου σημαντική μαρτυρία σε επόμενο μήνυμά του, επιβεβαιώνοντας με τον τρόπο αυτό τα ακούσματα από τα στόματα των γιαγιάδων μας στα παιδικά μας χρόνια:

     «Όπως ξεκινά η ιστορία σου, αγαπητέ Νίκο, με το λιόκρινο και τη ζακέτα, είναι η αληθινή ιστορία της γιαγιάς. …Έτρεχε να ξεφύγει απο το φίδι και μια γυναίκα που την παρακολουθούσε της είπε να πετάξει την ζακέτα… Και το φίδι άφησε επάνω στην ζακέτα το λιόκρινο που έχω σήμερα εγώ!»

Λιόκρινο: φωτογραφία Βασίλης Καλδίρης

   Κάτι μου λέει πως σύντομα θα τα πούμε και από κοντά, αγαπητέ Βασίλη! Το ευχαριστώ της καρδιάς μου και πάλι!!! Εξαιρετικά σημαντική η «παρέμβασή» σου, γιατί ούτε και σε εγκυκλοπαίδειες, ούτε και στο διαδίκτυο μπόρεσα να βρω φωτογραφίες! Στις τρεις εγκυκλοπαίδειες που έχω στη βιβλιοθήκη μου, δεν το βρήκα ούτε ως λήμμα! Προσωπικά, ούτε κι εγώ ήξερα πώς είναι, παρά μόνο με παραστάσεις της φαντασίας, με τα ακούσματα από τις γιαγιάδες!

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 28.6.2020

( Σύντομο βιογραφικό δείτε ΕΔΩ )

Βιβλιοπαρουσίαση "ΡΟΕΣ", της Παναγιώτας Π. Λάμπρη

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

«Ροές»

της Παναγιώτας Π. Λάμπρη

εκπαιδευτικού Β/βάθμιας εκπαίδευσης (φιλολόγου),

ερευνήτριας, συγγραφέως, πνευματικής δημιουργού

Αυτοέκδοση, 2020

     Σκυμμένη με περισσή ευγνωμοσύνη πάντα στη γενέθλια γη, η εκλεκτή και πολύτιμη φίλη Παναγιώτα Π. Λάμπρη, αφιερώνει τη νέα της ποιητική συλλογή σ’ αυτήν, στην ανείπωτης φυσικής ομορφιάς Ροδαυγή Άρτας. Μόνιμη πηγή έμπνευσης, εφαλτήριο αλλά και νόστος συναισθημάτων, «μπουμπουκοφορούσα» πάντα η πανέμορφη Ροδαυγή, όπως οι τριανταφυλλιές στο ποίημα της «Αρχές Μαγιού», (σελ. 34), που

«[…]ακόμα κι αν μακριά της αναπνέει

κι ευδοκιμεί,

ωσάν παρούσα την αισθάνεται»!

     «Ροές», λοιπόν, το νέο πνευματικό «παιδί» της φίλης Παναγιώτας, αποτελούμενο από σαράντα τέσσερα ποιήματα, μα και ροές βαθειά φιλοσοφημένων σκέψεων, εμπνεύσεων, εκφράσεων, διδαχών, γνώσης και εμπειρίας. Απόσταγμα της καταξιωμένης και πολύπειρης λογοτεχνικής της πένας, όπως καταξιωμένη και ως εκπαιδευτικός, ερευνήτρια και συγγραφέας, που αν και στη μεγάλη πλειοψηφία των ποιημάτων του βιβλίου της ο στίχος είναι ελεύθερος, δεν «αποχωρίζεται» και την αγάπη της στο δημοτικό τραγούδι και τον ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο, όπως, π.χ., στο ποίημα «Καρυάτιδες», σελ. 38:

«[…] - Γυναίκες Ηπειρώτισσες, γυναίκες της καρδιάς μου,

σαν τί βοτάνια πίνατε, σαν τί γητειές σας κάναν

και γίνατε όλες δυνατές, όλες αντρογυναίκες;

- Κόρη, βοτάνια ήπιαμε, κόρη, γητειές μας κάναν,

μα, ήταν όλα ακριβά και δύσκολα τα βρίσκεις!

- Γυναίκες Ηπειρώτισσες, γυναίκες της καρδιάς μου,

πείτε μου να τα βρω κι εγώ, πείτε μου να τα ξέρω!

- Μη ψάχνεις άλλο, κόρη μου, και σου το μολογούμε:

Ένα είν’ το βοτάνι, μια η γητειά κι αγάπη τηνε λένε!».

     Με κάθε λέξη της, με κάθε στίχο της η Παναγιώτα, πασχίζει εναγωνίως να διδάξει/δώσει «ευδαίμονα ζωή» στον αναγνώστη/μελετητή της. Κι αυτό είναι ολοφάνερο από την αρχή μέχρι του τέλους του βιβλίου της-όπως και στη σωρεία των βιβλίων και συγγραμμάτων της που έχουν προηγηθεί, αφού μπορούν είτε ως μεμονωμένοι στίχοι, είτε ολόκληρο το ποίημα να λογίζονται αποφθέγματα. Ενδεικτικά παραθέτω το ποίημα της «όνειρα», σελ 55:

«Μην συνερίζεσαι τα όνειρα

στον ξύπνιο σου,

γιατί, ωραία ή άσχημα,

στον Ύπνο ανήκουν»

Επίσης και στίχους από τα ποιήματα, ενδεικτικά πάντα:

«Οι εξωνημένοι», σελ 16:

«[…]Για να υπάρχουν

άνθρωποι που αγοραπωλησίες κάνουν,

πρέπει και πωλητές κι αγοραστές

να συναντούν[…]

«Η άρνηση», σελ. 20, που οι στίχοι του θυμίζουν και την παροιμιώδη έκφραση «ένα “κακό” σβήνει εκατό καλά»:

«[…]Αρκεί μια ασήμαντη άρνηση,

μόνο μία,

όλα τα ευγενή δοσίματα

ως μη γενόμενα να διαγράψει[…]».

«Το μοιρολόι του πεύκου», σελ. 47-49:

[…]Να το θυμάστε άνθρωποι! Εγώ, ο γέρων πεύκος, το μηνάω:

Θά ’ρθουνε χρόνοι δίσεκτοι και μήνες οργισμένοι,

που η ΦΥΣΗ εσάς και τα ανίδεα παιδάκια σας,

σκληρά και ανελέητα θα τιμωρήσει![…].

     Την «ευδαίμονα ζωή» που πασχίζει εναγωνίως να διδάξει/δώσει στον αναγνώστη της η Παναγιώτα Λάμπρη, μαρτυρεί όλο το βιβλίο της «Ροές», που είναι σε ηλεκτρονική μορφή και προσφέρεται ΔΩΡΕΑΝ  μέσω διαδικτύου στον καθένα μας, ΕΔΩ. Είναι δε οι «Ροές» το πέμπτο κατά σειρά βιβλίο που μας προσφέρει με τον ίδιο τρόπο η πολύτιμη Παναγιώτα!

     Τα σαράντα τέσσερα (44) ποιήματά της περιλαμβάνονται σε 68 σελίδες δεόντως εικονογραφημένες, που διαβάζονται χωρίς να κουράζουν, με αξιοσημείωτο κι εδώ το πολυτονικό σύστημα, «σήμα κατατεθέν» της ποιήτριας. Θα είναι πολλές οι φορές που ο αναγνώστης θα υποκλιθεί στην ποιήτρια για την αξιοσύνη της, θα προβληματιστεί και θα αποδοκιμάσει τα κακώς κείμενα της κοινωνίας μας, που γι’ αυτά εμείς οι ίδιοι ευθυνόμαστε.

     Αγαπητή μου Παναγιώτα, Σ’ ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΠΟΛΥ και γι’ αυτή την ανεκτίμητη πνευματική σου προσφορά! Η ευχή μου είναι περισσότερο τυπική, γιατί ουσιαστικά η «καλή συνέχεια» είναι δεδομένη! Ουσιαστική ευχή μου και ευχή όλων μας, να έχεις μόνο υγεία και πάντα! Και μιας τώρα που γράφω αυτή τη σύντομη παρουσίαση του βιβλίου σου βρίσκεσαι στην αγαπημένη σου Ροδαυγή, απόπαυσέ την όσο καλύτερα μπορείς στην καρδιά της άνοιξης!

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 22.6.2020

( Σύντομο βιογραφικό σημείωμα δείτε ΕΔΩ )

Τηλεθέαση: σαν σύγχρονη μορφή της αρχαιοπρεπούς φράσης «άρτον και θεάματα»;

     Στους Ρωμαϊκούς χρόνους οι αυτοκράτορες ψυχαγωγούσαν το λαό, προσφέροντάς του θέαμα στις παλαίστρες. Τις περισσότερες φορές το θέμα αυτό ήταν φρικαλέο, απάνθρωπο και μακάβριο. Άλλοτε κατάδικοι μονομαχούσαν μεταξύ τους για το ποιος θα επικρατήσει με αντάλλαγμα να του χαριστεί η ζωή, άλλοτε έπρεπε να αφεθούν στην επιθετικότητα πεινασμένων μεγάλων σαρκοφάγων και άγριων ζώων. Ορισμένοι αιμοδιψείς αυτοκράτορες, μάλιστα, προσέφεραν και ψωμί στους εξαθλιωμένους από τις στερήσεις θεατές, αποπροσανατολίζοντάς τους προσωρινά από τα προβλήματα της καθημερινότητας, με το δέλεαρ της φτηνής τροφής και έτσι προέκυψε η φράση «άρτον και θεάματα», λατινικά panem et circenses. Το «θέαμα» αυτό, ειδικά με άγρια ζώα, συνεχίστηκε και κατά τους διωγμούς των Χριστιανών, προσφέροντας «ψυχαγωγία» στο... φιλοθεάμον κοινό, το οποίο μάλλον «ικανοποιούσε» και ο άρτος, αλλά αρεσκόταν και στα θεάματα αυτά!

     Στη σημερινή εποχή το «θέαμα» μεταφέρεται και προβάλλεται και την ώρα που παράγεται, δηλαδή «ζωντανά», μέσω της τηλεόρασης και του διαδικτύου, κάνοντας τα όργανα αυτά παγκόσμιες σύγχρονες αρένες.  Ίδιον του ανθρώπου, όμως, η περιέργεια και με τον Αριστοτέλη ν' αναφέρετι με κάθε σαφήνεια σ' αυτήν, «πάντες άνθρωποι φύσει ορέγονται του ειδέναι», θυμόμαστε, π.χ., λίγες στιγμές πριν την έναρξη του «πολέμου του Κόλπου» (στον Περσικό), που μεταδιδόταν από τα τηλεοπτικά μέσα πως οι αμερικάνοι (και όχι μόνο) είχαν καθηλωθεί στα γραφεία τους και στα σαλόνια τους να παρακολουθήσουν το «θέαμα»! Κάτι ανάλογο έγινε και στον πόλεμο κατά της Γιουγκοσλαβίας, του Αφγανιστάν κλπ. Μήπως κάτι ανάλογο δεν γίνεται και καθημερινά και με άλλα θέματα, π.χ. εξαθλίωση πείνας, θεομηνίες, φυσικές καταστροφές κλπ, που έχοντας εξασφαλίσει κατά το «μάλλον και ήττον» τον επιούσιον, ή έχοντας την εντύπωση του «μάλλον και ήττον» γι’ αυτή την εξασφάλιση, παρακολουθούμε εκ του ασφαλούς παρόμοια τεκταινόμενα, γύρω μας, κοντά μας ή μακριά μας;  Κι αν τα θέματα αυτά δεν «πουλούσαν» για τους σύγχρονους «αυτοκράτορες» της τηλεθέασης, θ’ αναζητούσαν άλλα. Για να «πουλάνε», όμως, σημαίνει ότι υπάρχει «αγοραστικό κοινό» και ζήτηση, επομένως και κέρδος. Άλλοτε πάλι διαπιστώνουμε ότι θέματα που «πουλάνε», κατασκευάζονται αν δεν υπάρχουν, με τη βοήθεια τεχνικών της τηλεθέασης, δηλαδή «προϊόντα» ανύπαρκτα ή παραποιημένα και «ελαττωματικά», γνωστά και ως «fake news». Ας μας απασχολήσει και η σκέψη πως αν το θέμα του απάνθρωπου θεάματος στα Ρωμαϊκά είχε σαν αντάλλαγμα «ένα κομμάτι ψωμί», σήμερα μπορεί και να παρακολουθείται με τη συνοδεία απολαυστικού καφέ ή άλλου αφεψήματος από τις αναπαυτικές… κερκίδες του σαλονιού!

     Δεν είναι εκτός πραγματικότητος και τα ευτελούς αξίας και χωρίς καμιά παιδεία θεάματα, θέματα ήσσονος ενδιαφέροντος, τα χαρακτηριζόμενα και ως «σκουπίδια», που κι αυτά, δυστυχώς, γνωρίζουν μεγάλη «επιτυχία» (ο όρος εντός και εκτός εισαγωγικών), προβάλλονται και εκπέμπονται με πολύ μεγάλα ποσοστά τηλεθέασης και ακροαματικότητος, σε αντίθεση με άλλα πολιτιστικού περιεχομένου και επιπέδου, που διδάσκουν και παραδειγματίζουν. Δεν υπάρχει ποιότητα ζήτησης του «αγοραστικού» κοινού να υποθέσει κανείς και οι εκπτώσεις των Αξιών πιέζονται συνεχώς προς τα κάτω;

     Άλλες φορές πάλι, «ακούγεται» ότι η έκφραση προσφοράς «άρτου και θεάματος» χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις αποπροσανατολισμού της κοινής γνώμης από υπάρχουσες δυσμενείς καταστάσεις, για την ευκολότερη αντιμετώπισή τους από τους χειριστές και τα πειθήνια όργανά τους και όχι πάντα με ευνοϊκά αποτελέσματα.

     «Άρτον και θεάματα», λοιπόν, και στην αρχαία και στη σύγχρονη μορφή τους, και λόγω της «ζήτησης» και λόγω της «επιτυχίας» του «φαινομένου»; Ή μήπως «ο κόσμος χάνεται κι ο άρχοντας χτενίζεται», σύμφωνα και με την νεοελληνική έκφραση;

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 17.6.2020

https://nikolpapak.blogspot.com/2017/05/blog-post_22.html

Tετράστιχα

 

Απριλο-Μάης

Απρίλης με χαμόγελο

και Μάης με λουλούδια,

είναι οι μήνες που ’χουνε

τα πι’ όμορφα τραγούδια!

Θεριστής

Χαίρομαι να ’ναι θεριστής!

Αλλιώτικο μεθύσι!

Eίναι να ζεις περισσότερο

και να χορταίνεις φύση!

Πρωτομαγιά

Μάη μου, καλέ μου μήνα,

με τα ρόδα και τα κρίνα,

φερ' ελπίδες στην καρδιά,

για να φυγ' η χειμωνιά!

Νοσταλγία-πατριδολατρία

Στον τόπο που γεννήθηκα

χρωστώ την ύπαρξή μου.

Όσο μακριά του κι αν βρεθώ,

εκεί μέν’ η ψυχή μου!

Η γκλίτσα

Κι αν το κοπάδι πούλησα

κι άφησα το μαντρί μου,

τη γκλίτσα δεν την κρέμασα

κι ούτε ξεχνώ τη γη μου.

Παράπονο

Θα μοιραζόσουν, πίστευα,

το όνειρο μαζί μου,

μα η χαρά δεν ήθελες

να είναι και δική μου.

Μοίρασμα χαράς

Αν η χαρά μοιράζεται,

εκείνη μεγαλώνει

και την αγάπη δυνατά 

πιότερο τη στεριώνει.

Γενέθλιος τόπος

Καθένας έχει φυλαχτό

τον τόπο που γεννιέται

κι από τις όμορφες στιγμές

τίποτα δεν ξεχνιέται!

Ευχές σε γενέθλια φίλης

……(όνομα), πάντα η ζωή

να ’ναι για σε ωραία!

Όσο τα χρόνια κι αν περνούν

να παραμένεις νέα!

Ευχές σε γενέθλια (άλλο)

Όλα τα άνθη του αγρού

σε σένα χαρισμένα,

μ’ ευχές για τα γενέθλια

και χρόνια ευτυχισμένα!

To τζάκι του σπιτιού

Της γωνιάς η θαλπωρή,

κάθε μέρα και γιορτή,

τη γαλήνη μάς χαρίζει

κι ευτυχία μας γεμίζει!

Πανσέληνος από την Ακρόπολη

Αύγουστο στην Ακρόπολη,

που πέφτει το φεγγάρι,

στον κόσμο άλλο τίποτα

δεν έχει τέτοια χάρη!

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 1.6.2020

https://nikolpapak.blogspot.com/2017/05/blog-post_22.html

Τί είναι το κάφυρο και πότε «σκάει»;

     Κάφυρο ή κάφυρα συνηθίζεται να λέγεται σε ορισμένες περιοχές (π.χ. της Πελοποννήσου) το ανώτερο αναπνευστικό ή ρινικός βλεννογόνος ή πιο απλά το ρουθούνι. Ορισμένα ζώα, όπως τα άλογα και τα πρόβατα, κυρίως όμως τα άλογα, εκφράζουν το θυμό τους και την ανυπομονησία τους, βγάζοντας δυνατές εκπνοές. Στην περίπτωση αυτή λέμε ότι «σκάει το κάφυρο», επειδή με τη δυνατή εκπνοή ακούγεται και ο ήχος του εκπνεόμενου αέρα που βγαίνει με δύναμη.

     Για τον άνθρωπο η φράση αυτή έχει μεταφορική έννοια, που σημαίνει ότι είναι έτοιμος να «εκραγεί» από το θυμό του.

     Να σημειωθεί ακόμα ότι πολλά ζώα «τεντώνουν το ρουθούνι» και με βαθιές εισπνοές επιδιώκουν να νοιώσουν καλύτερα την οσμή, π.χ. άλογο, σκύλος κλπ, που αυτό πιθανότατα έχει διαφορετική σημασία: εδώ, προφανώς, καταφαίνεται η ανυπομονησία τους γι' αυτό που οσμίζονται και όχι ο θυμός τους. 

     Ας θυμηθούμε στίχους του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη από το ποίημα του «ωδή στον ανδριάντα του Πατριάρχου Γρηγορίου του Ε΄», που αναφέρονται στο προεπαναστατικό «θυμό» των Ελλήνων:

«[…]Φριμάζουν⁽¹⁾ τα Καλάβρυτα... Καπνίζει το Ζητούνι ⁽²⁾...

κι η Μάνη η ανυπόμονη τεντώνει το ρουθούνι[…]»

----------------------

⁽¹⁾  Φριμάζω ή φρουμάζω: Φυσάω δυνατά από ανυπομονησία.

⁽²⁾ Ζητούνι: Παλαιότερη ονομασία της Λαμίας.

Νίκος Χρ. Παπακωνστανόπουλος, 30.5.2020

https://nikolpapak.blogspot.com/2017/05/blog-post_22.html

Σύγχρονες κερκόπορτες

     Όπως γνωρίζουμε από το σχολείο, σ’ ένα σημείο των απόρθητων τειχών της Κωνσταντινουπόλεως, υπήρχε μια μικρή πόρτα, η λεγόμενη κερκόπορτα. Κατά μία εκδοχή, οδηγούσε σε κάποιον ιππόδρομο, τον «ξυλόκερκο». Κατά άλλη εκδοχή ήταν δρύινη, απ’ όπου και η ονομασία της (λατινικά quercus=δρυς). Από εκείνη την ξεχασμένη πόρτα, σύμφωνα με την παράδοση, εισήλθε μικρός αριθμός τούρκων πολεμιστών στις 29 Μαΐου 1453 και διέσπασαν την άμυνα των εντός των τειχών υπερασπιστών της Πόλης.

     Αν και στη μεγάλη πλειοψηφία τους οι σύγχρονοι ιστορικοί της αλώσεως δεν αναφέρουν την ύπαρξη κερκόπορτας, εν τούτοις η λαϊκή παράδοση της έδωσε διαστάσεις μύθου, μη θέλοντας δεχθεί την με άλλο τρόπο πτώση της Πόλης. Στη σημερινή εποχή, η «ανοιχτή κερκόπρτα» χρησιμοποιείται μεταφορικά και στις περισσότερες περιπτώσεις ως παροιμιώδης έκφραση, όταν θέλουμε να τονίσουμε κάποια «αδύναμα σημεία» ενός ανθρώπου, μιας κοινωνίας, ενός λαού, που η χαλάρωση των παραδοσιακών ηθών και των αξιών μπορεί να γίνει αιτία «εισβολής νέων ηθών». Χρησιμοποιείται ακόμα και ως παραβίαση «θυρών» με ύπουλη πράξη.

     Ο σύγχρονος «εκπολιτισμός» (ο όρος εντός και εκτός εισαγωγικών), θεωρείται ότι έχει ανοίξει μεγάλες κερκόπορτες. Η αλματώδης εξέλιξη της τεχνολογίας που έφερε μεγάλη ευμάρεια, η οποία άρχισε να διαφαίνεται σχεδόν αμέσως τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο και συνεχώς διευρύνεται σε πολλά κράτη της υφηλίου, σίγουρα πρέπει να θεωρείται μία απ’ αυτές. Φτάσαμε, λοιπόν, ακόμα και οι ασθενέστερες οικονομικές τάξεις, να μπορούμε, π.χ., να αποκτήσουμε ένα ακριβό αυτοκίνητο (ή και περισσότερα!), με… την ίδια ευκολία που πηγαίναμε στο περίπτερο για ένα κουτί σπίρτα! Το ίδιο κι ένα, δύο ή και πολλά περισσότερα πανάκριβα κινητά τηλέφωνα κλπ, κλπ. Εδώ συνέβαλε/συμβάλλει και η κατά κόρον διαφήμιση, που ήταν/είναι μέρος του σχεδίου συμφερόντων, των αγορών και των κρατούντων τις τύχες των λαών (προσωπική πάντα η εκτίμηση), για να μπορέσουν ν’ ανοίξουν κερκόπρτες η μία μετά την άλλη και μάλιστα χωρίς «βαρύ οπλισμό», χωρίς καν οπλισμό. Ούτε και ο βομβαρδισμός που ανηλεώς δεχθήκαμε πρόσφατα για εορτοδάνεια, διακοποδάνεια και άλλα συναφή δάνεια μπορεί να μείνει έξω από παρόμοιες σκέψεις. Ναι, όλους μας δελεάζουν τα προϊόντα αυτά, όμως στον καλπασμό μας ν’ αφήσουμε πίσω τις ανυπέρβλητες δυσκολίες της προ τεχνολογίας εποχής, να περάσουμε στην «άλλη μεριά» και να τα αποκτήσουμε, ίσως κάπου στη διαδρομή αυτή δεν ισορροπήσαμε σωστά και χάσαμε το μέτρο.

     Οι αντιστάσεις μας χαλάρωσαν και συνεχώς χαλαρώνουν και όσο χαλαρώνουν, οι κερκόπορτες ανοίγουν όλο και πιο πολύ, όλο και πιο επικίνδυνα. Οι παραδοσιακές μας Αξίες, που κράτησαν τη φλόγα της ελπίδας αναμμένη στις καρδιές των προγόνων μας για τετρακόσια χρόνια δουλείας, ίσως να κινδυνεύουν τώρα, σε καιρό ευμάρειας, πολύ περισσότερο από τότε! Για κρίση Αξιών μιλάνε συνεχώς οι ειδικοί και στο χέρι μας είναι ο δρόμος που θα επιλέξουμε, έχοντας πάντα στο νου μας και τον Ηρακλή, όταν βρέθηκε μπροστά στους δύο δρόμους και χρειάστηκε να βασανίσει το μυαλό του ποιόν θα ακολουθήσει.

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 28.5.2020

https://nikolpapak.blogspot.com/2017/05/blog-post_22.html