«Για δυο κολλυβογράμματα», θα μπορούσε να
ήταν ένας δεύτερος τίτλος της αφήγησης της ενενηντάχρονης γιαγιάς Λαμπρινής,
από την Φανερωμένη Άρτας, που πρόσφατα έφυγε από τον μάταιο τούτο κόσμο. Στον
αγώνα της για το πήγαιν’ έλα στο δημοτικό σχολείο η αναφορά της, αγώνας που δεν
διέφερε από τον αγώνα των άλλων παιδιών των ορεινών περιοχών εκείνης της εποχής.
Όλες οι μεγαλύτερες σήμερα γενιές «γεύτηκαν» παρόμοιες καταστάσεις, όμως η
λαχτάρα της μικρής τότε Λαμπρινής για της τηγανίτες και, οπωσδήποτε, για την
αγκαλιά και τα χάδια της μητέρας της, τουλάχιστον συγκινεί.
Η γιαγιά Λαμπρινή είχε το χάρισμα να σε
καθηλώνει με τις γλαφυρές αφηγήσεις της. Έτσι, εκείνο το βράδυ που βρεθήκαμε
μαζί της, μας ξεδίπλωσε τη μικρή αυτή ιστορία της, που ίσως να φαντάζει σαν
παραμύθι, όμως είναι πέρα για πέρα πραγματικότητα και, φυσικά, μένει ανεξίτηλη
στο μυαλό της κι ας έχουν περάσει ογδόντα χρόνια από τότε.
Μια τέτοια ευκαιρία δεν την αφήνεις «να
πέσει κάτω» και με το που άρχισε να μας την διηγείται, άνοιξα την ηχογράφηση
του κινητού μου, να μην πάει χαμένη ούτε η παραμικρή λεπτομέρεια.
Ενημερωτικά να σημειώσω, ότι η γιαγιά
Λαμπρινή προερχόταν από ένα πολύ ορεινό κτηνοτροφικό χωριό της Άρτας, τη
Φανερωμένη, που δεν είχε δημοτικό σχολείο. Το κοντινότερο δημοτικό σχολείο ήταν
στη Σκούπα, επίσης χωριό της Άρτας, σε απόσταση πολλών χιλιομέτρων και, χωρίς,
φυσικά δρόμο εκείνη την εποχή. Ένα στενό μονοπατάκι υπήρχε μόνο και αποκάτω
γκρεμός, με πολλά σημεία του στο χείλος του «Κακολάγκαδου», που η ονομασία του
και μόνο είναι αρκετή για να δηλωθεί η επικινδυνότητά του. Και δεν ήταν μόνο
αυτή η δυσκολία. Την ανάβαση και την κατάβαση από τη Σκούπα στη Φανερωμένη,
επιβάρυνε ο καιρός στη μεγάλη διαφορά υψομέτρου, μεταξύ των δύο χωριών.
Η αφήγηση της γιαγιάς Λαμπρινής παρατίθεται
αυτούσια με τους ιδιωματισμούς της:
Πααίναμαν από τη Φανερωμέν'
στ’ Σκούπα με τα ποδάρια για το σκολειό. Κάθε Κυριακή απόγιομα φεύγαμαν από ντ’
Φανερωμέν' και πααίναμαν στη βάβω (γιαγιά),
στ' Σκούπα. Τη Δευτέρα το πρωί έπρεπε να ήμασταν εκεί για το σκολειό. Όταν
ερχόταν το Σαββάτο, δεν με κράταγες εμένα. Μόλις σκόλναγ’ ο δάσκαλος, έφευγα
ιιιιιιι (γρήγορα), κατ’ ευθεία, για ντ’ Φανερωμέν'. Ήθελα να πάω σντ’ μανούλα
μου! Αργά τ' απόγιομα έφευγα, γιατί ο δάσκαλος έκανε και το απόγιομα σκολειό το
Σαββάτο. Σντ’ Φανερωμέν' που έφτανα, είχε νυχτώσ' καλά… Πάντα η μάνα μας καρτέραγε
με ντ’γανίτ’ς και με καμιά π'τούλα (πιτούλα), αλλά κείνη τη φορά δεν
πίστευε ότι θα πααίναμαν και δεν είχε φτιάξ'.
Μας έπιασ' η βροχή πολύ προτού φτάσουμε.
Ξέρεις τί βροχή; Έριν’ από πάν’ (από
πάνω) με τ’ ψ’χή τ’ (την ψυχή του)!
Και σάμπως είχμαν ομορπέλα; Και τί να κράταγ’ η ομπρέλα τι αν την είχαμαν!
Φύσα'ε κιόλας… Μια παλιά ζακ'τούλα είχα και την έριξ’ απάνου μου. Η βάβω και τ’
αδέρφια μου, ο Κώστας κι η Παρασκευή, δεν μ’ αφήνανε να φύβγω με τέτοια
θεομ’νία, μα ’γω δεν κρατιόμουν! Και δεν πάαινα ούτε για ντ’ μπίτα (την
πίτα), ούτε για ντ'ς ντ’γανίτ'ς. Για την αγκαλιά τσ' μανούλας μου πάαινα! Η
Παρασκευή κι ο Κώστας, αφού είδαν ότι δεν κρατιόμαν', ξεκίνησαν μαζί μ'. Τί
μυαλό να είχαμαν κι εμείς;… Μαξουμάκια (μικρά παιδιά) ήμασταν, τη
μανούλα μας θέλαμαν… Ούτε ντ' βροχή λογαριάζαμαν, ούτε ντ'ν αέρα, ούτε τα
κατεβασμένα ρέματα και τα λαγκάδια… Όταν
φτάσαμαν σντ' Φανερωμέν', στο σπίτι μας, πισέ (δεν ξερω-ποιός ξέρει)
πόσες ώρες το κάναμαν, πίσσα το σκοτάδι κ' άρχισ' να πετάει (ρίχνει) χιόν'!
Μόλις μας είδαν και μπήκαμαν στο σπίτι, ούιιιιι! Η μάνα έμεινε σύξ'λη! Ήμασταν
βρεγμέν’ μέχρι το κόκαλο! Μας έφερε ρούχα κι αλλάξαμαν και ζεστάθ’καμαν σντ'
φωτιά. Πεινασμένα ήμασταν, αλλά τί να χαλεύαμε (ζητούσαμε) να φάμε; Το
ψ'μάκι και το τ'ράκι ήταν πάντα πρόχειρο.
- Να φτιάξ'ς ντ’γανίτ’ς,
γ'ναίκα! Ήρθαν τα παιδιά!, τσ' είπε ο πατέρας!
Η μάνα έφτιαξε λίγο ζ’μαράκ' (ζυμαράκι), χωρίς προζύμι, γιατί αυτό ήθελε ώρα να
γέν' (να γένει-να γίνει), έβαλ’ αποπάν’ και λίγο πετ'μεζάκ' (πετιμεζάκι)
που είχε και φάγαμαν και κοιμηθήκαμαν. Ντ’ν άλλη μέρα, μας έφτιξ' τ'ν μπ’τούλα
(πιτούλα) και πήραμαν και μαζί μας σνν’ Σκούπα».
Περισσότερα για τις τηγανίτες, καθώς και
για την παραδοσιακή τέχνη παρασκευής τους από τη γιαγιά Λαμπρινή, που την
κρατάει ακέραια από τη μητέρα της(!), μπορείτε να δείτε σε παλαιότερη ανάρτησή
μου ΕΔΩ.
Νίκος
Χρ. Παπακωνσταντοπουλος, 28.6.2022
Νίκος
Χρ. Παπακωνσταντοπουλος, 28.6.2022








.jpg)




