Τετάρτη 21 Νοεμβρίου 2018


Η Ελληνική ταινία της Κυριακής



          Ήταν κάποιο Σάββατο μεσημέρι του 1976 και λίγο πριν είχε σχολάσει τελευταία απ’ όλες τις άλλες η τάξη μας, η έκτη, στο εξατάξιο γυμνάσιο Κλειτορίας της Αχαΐας. Αφού είχαμε φτάσει με κουβέντα, πειράγματα και αστεία στο κέντρο της κωμόπολης, ένας-ένας ξεχωρίζαμε από τους υπόλοιπους συμμαθητές, τραβώντας προς το σπίτι μας. Τότε ακούστηκε δυνατά η φωνή του συμμαθητή μας, του Βλάση:
    - Τι λέτε, ρε; Πάμε «σινεμά» αύριο;
     Οι περισσότεροι απορήσαμε! Κοιτάζαμε μία το Βλάση στα μάτια, μία ο ένας το άλλον, που μάλλον κάναμε την ίδια σκέψη: Φανταστήκαμε πως θα ερχόταν κάποιο κλιμάκιο του στρατού που θα πρόβαλε ταινία, όπως συνηθιζόταν τα προηγούμενα χρόνια. Είχε πολύ καιρό να έρθει, όμως, και οι ξεχωριστές αυτές στιγμές ψυχαγωγίας, μάλλον είχαν ξεχαστεί.
     Το ίδιο περίεργα μάς κοίταζε κι ο Βλάσης, νομίζοντας προφανώς ο ίδιος ότι ξέραμε για ποιο «σινεμά» μας μίλαγε. Αφού πέρασαν κάμποσα δευτερόλεπτα σιωπής, ο συμμαθητής μας μάς έλυσε την απορία μέσα από σύντομο διάλογο.
    - Στου Ρηγόγιαννη, ρε!
    - Στου Ρηγόγιαννη, τι;
    - Δεν το έχετε δει; Δεν το ξέρετε;
    - Ποιό;
    - Ο Θανάσης ο Ρηγόγιαννης στο μαγαζί του με τα ηλεκτρικά, έχει τηλεόραση…
    - Ε, και; Θα είναι ανοιχτός αύριο Κυριακάτικα;... Κι αν είναι, πόσοι χωράμε μέσα;... Και τί έχει η τηλεόραση;...
    - Όχι μέσα, ρε!
    - Τότε, πού;
   - Την τηλεόραση την έχει και παίζει μέσα, στο μαγαζί, ακόμα κι όταν αυτό είναι κλειστό. Όμως έχει βγάλει ένα ηχείο έξω που το έχει συνδέσει με την τηλεόραση και η φωνή ακούγεται στο δρόμο! Κάθε Κυριακή μεσημέρι έχει Ελληνική ταινία! Θα έρθετε;
     Πολύ ευχάριστο αυτό νέο και μετά από ολιγόλεπτες διευκρινίσεις, δώσαμε ραντεβού «απέξω από του Ρηγόγιαννη» την Κυριακή το μεσημέρι, λίγο μετά τις δύο που άρχιζε το έργο, όπως μας είπε ο Βλάσης που είχε δει και τις δύο προηγούμενες.
     Η Ελληνικές ταινίες στα δύο και μοναδικά τηλεοπτικά κανάλια τότε, της ΕΡΤ και της ΥΕΝΕΔ, προβάλλονταν στο  πρώτο, το Σάββατο το βράδυ και στο δεύτερο την Κυριακή το μεσημέρι. Οι τηλεοράσεις στα σπίτια ήταν ανύπαρκτες, αλλά και τα όποια ελάχιστα είχαν τη δυνατότητα να την αποκτήσουν, έπρεπε να προμηθευτούν μαζί και ισχυρούς ενισχυτές. Και πάλι όμως με πολύ αμφίβολα αποτελέσματα, αφού η λήψη ήταν σχεδόν αδύνατη ή πολύ προβληματική, έστω και με αυτούς.  
     Η επόμενη μέρα, η Κυριακή, ήταν βροχερή. Μετά τον εκκλησιασμό, έτοιμο το πηγαδάκι στον προαύλιο χώρο του αγίου Δημητρίου, για να επιβεβαιώσουμε το ραντεβού μας στο «σινεμά». Η βροχή που δεν σταμάτησε όλη μέρα, καθόλου δεν μας πτόησε. Αφού «ξεπετάξαμε» νωρίς τα μαθήματα της Δευτέρας, έφτασε και η πολυπόθητη ώρα για την «προβολή» της ταινίας. Καμιά δεκαριά άτομα με ανοιχτές ομπρέλες συγκεντρωθήκαμε στο δρόμο, έξω από το μαγαζί και σε λίγο η ταινία άρχισε! Το φιλοθεάμον κοινό σιγά-σιγά μεγάλωνε και τα λίγα αυτοκίνητα που πέρναγαν που και που ακριβώς πίσω μας, είναι αλήθεια ότι μας ενοχλούσαν, γιατί έπρεπε να μετακινηθούμε να τους αφήσουμε χώρο. Μας ενοχλούσαν ακόμα, γιατί και ο θόρυβος της μηχανής τους κάλυπτε τον ήχο του ηχείου, που δεν ήταν και πολύ δυνατός. Έτσι, τα «κοσμητικά επίθετα» εκστομίζονταν ένθεν και ένθεν: και από την πλευρά μας προς τον οδηγό, και από τον οδηγό προς εμάς, γιατί και αυτόν τον εμποδίζαμε να περάσει ελεύθερα.
     Από την ημέρα εκείνη, το ραντεβού μας στο «παντός καιρού» και άνευ εισιτηρίου «υπαίθριου σινεμά», ήταν τακτικό τις Κυριακές, γιατί το πρόγραμμα της ΥΕΝΕΔ είχε καλύτερη λήψη στην περιοχή μας. Δύο, λοιπόν, τα «ευεργετήματα»: Η καλή λήψη του καναλιού και η προσφορά του καταστηματάρχη, που σίγουρα όμως ήταν και ένας καλός τρόπος διαφήμισης του καταστήματός του.

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 21.11.2018
   

Τρίτη 20 Νοεμβρίου 2018

Το θέατρο της Δευτέρας: Ένα σημαντικό πολιτιστικό γεγονός στο σπίτι στα παιδικά μας χρόνια!


     Μια μεγάλη έκπληξη, μέσα σ’ ένα μικρό κουτί μάς περίμενε με το που γύρισε ο πατέρας από τις ελιές*, παραμονές Χριστουγέννων του 1967. Αφού τακτοποίησε τα πρώτα πράγματά του, η αγωνία μας ξεχείλιζε για το «τι μας έφερε»! Ένα μικρό μπεζ κουτάκι που έβγαλε μέσα από την παλιά βαλίτσα του, στην αρχή νομίσαμε ότι είχε σοκολάτες, αλλά εκεί μέσα κρυβόταν ένα πολύ μεγαλύτερο μυστικό! Μόλις το άνοιξε με προσοχή, η μητέρα δεν μπόρεσε να κρατηθεί και ξεφώνησε με ενθουσιασμό: «Ράδιο»!!! Αφού μείναμε για λίγο εκστατικοί και με τα μάτια ορθάνοιχτα, να δούμε αν πράγματι ήταν αλήθεια, αρχίσαμε το χοροπηδήματα!
     Πραγματικό απόκτημα το ραδιόφωνο για την εποχή, προς το τέλος της δεκαετίας του 1960, και η χαρά μας απερίγραπτη! Λίγα σπίτια το είχαν και τέτοια νέα δεν μπορούσαν να μείνουν κρυφά. Την ίδια κιόλας στιγμή το είχε μάθε όλη η γειτονιά στο χωριό! Πολύ συχνά οι γείτονες και φίλοι μας έρχονταν για ν’ ακούσουν μαζί μας τραγούδια και ειδήσεις.
     Από τις πρώτες μέρες κιόλας «ψάχναμε» για εκπομπές που μας άρεσαν και τις συγκεκριμένες ώρες πραγματικά κρεμόμαστε από το ραδιόφωνο! Από τις πλέον ξεχωριστές εκπομπές και «το θέατρο της Δευτέρας», που τυχαία «ανακάλυψε» η μάνα ένα βράδυ μετά το φαγητό: Ένας ευχάριστος διάλογος στα ερτζιανά μας καθήλωσε και το γέλιο που ακολούθησε ήταν συνεχές και δυνατό. Τελειώνοντας, μάθαμε από την εκφωνήτρια ότι ήταν «το θέατρο της Δευτέρας», στο εθνικό πρόγραμμα.
     Κάθε βράδυ Δευτέρας, λοιπόν, αγκαλιά  με το ραδιόφωνο. Σιγά-σιγά αρχίσαμε να ξεχωρίζουμε και καλλιτέχνες, που στο άκουσμα του ονόματός τους στην αρχή από τον εκφωνητή και με τις λέξεις «λαμβάνουν μέρος οι εξής ηθοποιοί», κρίναμε την ποιότητα του προσαρμοσμένου στο ραδιόφωνο θεατρικού έργου. Πόσες επιπλήξεις, πόσες αυστηρές συστάσεις ο ένας στον άλλον για την απαιτούμενη ησυχία, για να ακούγονται καθαρά οι διάλογοι! Και πόσα καρδιοχτύπια, πόσες αγωνίες για τη συνέχεια και την έκβαση του έργου. Μα και πόσοι εκνευρισμοί και απογοητεύσεις, όταν η ποιότητα της λήψης ήταν κακή, που κι αυτό συνέβαινε αρκετές φορές.
     Το μικρό μας και μοναδικό αυτό «παράθυρο στον κόσμο», όπως έλεγε ο παππούς, λειτουργούσε με μπαταρίες, αφού ο πολιτισμός του ηλεκτρισμού δεν είχε φτάσει ακόμα στα ορεινά και δυσπρόσιτα χωριά μας. Γι’ αυτό και οι προτροπές των μεγαλύτερων ήταν συνεχείς και αυστηρές: «Μην βάνετε το ράδιο χωρίς να έχει κάτι καλό και μην το αφήνετε  ανοιχτό. Θα τελειώσουν οι μπαταρίες μέχρι τη Δευτέρα και δεν έχουμε άλλες ν’ ακούσουμε το θέατρο»! Τι «καταπίεση» δεχόμαστε και μ’ αυτές τις μπαταρίες! Αλλά πώς θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά, αφού για την αγορά τους ήταν απαραίτητο ένα μικρό κομπόδεμα, που δύσκολα μπορούσε να εξασφαλιστεί. Πόσο εύκολο είναι, όμως, να δώσεις στα παιδιά να καταλάβουν τις δυσκολίες των μεγάλων!
     Χωρίς υπερβολή, το «θέατρο της Δευτέρας» ήταν ένα σημαντικό πολιτιστικό γεγονός στο σπίτι!  Ήταν το μέσο που μας χάριζε πολύ ευχάριστες στιγμές, μάς διεύρυνε τους ορίζοντες, μάς έβαζε σε σκέψεις, μάς προκαλούσε προβληματισμούς. Μα το πιο σημαντικό, ίσως, ήταν που μας όξυνε τη φαντασία, αφού μόνο με τον ήχο των διαλόγων στα ερτζιανά, προσπαθούσαμε ο καθένας να δημιουργήσουμε τα σκηνικά, αλλά και να βρεθούμε στο χώρο, το χρόνο και τον τόπο που εκτυλισσόταν, ζώντας μαζί με τους ήρωές του το έργο. Όλα αυτά ήταν που του θέατρο της Δευτέρας έκανε τη μεγάλη και ποιοτική διαφορά στην ψυχαγωγία των παιδικών μας χρόνων.  

* Για τις «ελιές» διαβάστε περισσότερα εδώ:

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 20.11.2018

Παρασκευή 16 Νοεμβρίου 2018

Όταν ένας τόπος «κρατεί»...




    Η λαϊκή δοξασία αναφέρεται πολύ συχνά σε τόπους που «κρατούν», σημεία/περιοχές, δηλαδή, πως ασκούν επιδράσεις κάποιες υπερφυσικές δυνάμεις, με αποτέλεσμα να συμβαίνουν εκεί ανεξήγητα φαινόμενα, που ορισμένα μπορεί να είναι και επικίνδυνα για τους ανθρώπους. Τα συγκεκριμένα αυτά σημεία είναι γνωστά στους κατοίκους, κυρίως τους ντόπιους, και αποφεύγουν να περνάνε από εκεί, ιδίως τη νύχτα. Ακόμα και την ημέρα, όμως, σταυροκοπιούνται με δέος στο πέρασμά τους, ψιθυρίζοντας και κάποιες προσευχές, αυτοσχέδιες ή μη.
     Σύμφωνα με τις δοξασίες αυτές, αιτία των υπερφυσικών παρεμβάσεων στα συγκεκριμένα σημεία, είναι ότι έχει προηγηθεί κάποιο κακό κατά το μακρινό ή πρόσφατο παρελθόν, συνήθως θάνατος ανθρώπου, και με τον χαρακτηριστικό αυτό τρόπο ο νεκρός κάνει αισθητή την «παρουσία» του. Ειδικά όμως αν ο θάνατος επήλθε με βίαιο τρόπο, π.χ. ατύχημα και ειδικά φόνο, το «φαινόμενο» είναι περισσότερο έντονο τη νύχτα, που ακούγονται «βογκητά», «φωνές» ή «κλάματα», γιατί «βογκάει το αίμα του», που «διαμαρτύρεται» για άδικο τρόπο που του στέρησε πρόωρα τη ζωή.
     Ως τόποι που συνηθέστερα αναφέρονται και στους οποίους επενεργούν υπερφυσικές δυνάμεις, είναι γεφύρια, λαγκάδια, ρέματα, καταράχια, βρύσες, και γενικά περιοχές που εκεί είναι πιθανότερο να έχουν προηγηθεί φόνοι, χωρίς να μπορούσαν να γίνουν άμεσα αντιληπτοί. Ειδικά, όμως, στα καταράχια και στις βρύσες «συχνάζουν» και οι νεράιδες, που ασκούν και αυτές τις δικές τους επιδράσεις! Οι πρόγονοί μας μάς έχουν υποδείξει ακόμα και σημεία μέσα στα χωριά, στα οποία κάηκαν σπίτια και μαζί τους άνθρωποι. Σε συγκεκριμένη περίπτωση, μάλιστα, και όταν το σπίτι επισκευάστηκε μετά την πυρκαγιά, «δεν μπορούσαν να κοιμηθούνε τα βράδια από τα κλάματα του μικρού παιδιού που κάηκε στην κούνια» και αναγκάστηκαν να το εγκαταλείψουν και να χτίσουν σπίτι σε άλλο σημείο του χωριού. Αλλά και μετά από αυτό, εξακολουθούσαν να ακούνε τα κλάματα τη νύχτα οι γείτονες.
          Οι μεγαλύτερες και μακρόσυρτες αναφορές σε παρόμοια θέματα γίνονταν σε συνάξεις γυναικών τα βράδια, που καθεμία κράταγε μαζί της το εργόχειρό της και συζητούσαν δουλεύοντας. Κι ακόμα, συχνά μάς διηγούνταν με πολύ δέος οι μεγαλύτεροι παρόμοιους θρύλους και παραδόσεις για συγκεκριμένα σημεία, με σκοπό να μας απέτρεπαν να περνάμε από εκεί. Αυτά ήταν και τα πρώτα μας παραμύθια!
    Επίσης,  ένας τόπος «κρατεί», αν στο ίδιο σημείο παρατηρούνται κατά καιρούς και την ημέρα μικροί ή μεγαλύτεροι ανεμοστρόβιλοι, και καλό θα είναι να απομακρύνονται οι άνθρωποι όταν βλέπουν αυτό το φαινόμενο.
     Αν δεν έχει άλλη επιλογή ο διαβάτης και πρέπει οπωσδήποτε να περάσει από σημεία που έχει αναφερθεί ότι «κρατάνε», απαραίτητο είναι να έχει μαζί του ένα μικρό φυλαχτό, ή εικόνισμα-σταυρό, ή λιβάνι, ακόμα και μια μπουκιά ψωμί, ενώ απαγορεύεται αυστηρά ν’ ανάψει τσιγάρο, γιατί τότε προκαλεί την τύχη του! Άλλοι πάλι, λένε πως το τσιγάρο είναι κι αυτό φυλαχτό.
     «Αν ακούσεις φωνές, βογγητά ή κλάματα από κει που περνάς τη νύχτα, να μην μιλήσεις, ούτε να πεις φωναχτά “Παναγία μου!, Χριστέ μου!”, γιατί μπορεί να σου πάρει τη φωνή και να σ’ αφήσει μουγκό… Αλλά και καλού κακού, έχε πάντα στην τσέπη σου ένα κομματάκι λιβάνι ή μια μπουκιά ψωμί, για σε προστατεύει», μας τόνιζαν με κάθε ευκαιρία.
     Αναφορές σε παρόμοια θέματα, τέλος,  κάνουν συχνά και ο «πατριάρχης της Ελληνικής Λαογραφίας», ο Νικόλαος Πολίτης και άλλοι λαογράφοι.

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 16.11.2018
    

Πέμπτη 8 Νοεμβρίου 2018

Όταν o Σχολικός πίνακας γινόταν το facebook της εποχής μας!



     Αχ, αυτός ο σχολικός πίνακας! Πόσες φορές γινόταν στην ώρα του διαλλείματος «σάκος του μποξ» σε θυμούς για τα μαθήματα των περασμένων ή των επόμενων ωρών! Αλλά και πόσες φορές γινόταν μέσο έκφρασης των ανησυχιών και των δημιουργιών μας! «Αν είχε χέρια ο καψερός, θα σας φασκέλωνε», είχε πει  κάποτε ο μαθηματικός στο γυμνάσιο της Δάφνης (Καλαβρύτων), όταν μπήκε εν ώρα διαλείμματος στην αίθουσα και είδε τα γραφόμενά μας και τις… καλλιτεχνικές μας δημιουργίες με την κιμωλία!
     Τη μεγαλύτερη «καταπίεση» δεχόταν ο σχολικός πίνακας σε μέρες βροχερές, που στα διαλείμματα δεν βγαίναμε από την τάξη, ή βγαίναμε έστω γα λίγο. Τότε μας έπιανε το «πολύ» καλλιτεχνικό μας και διάφορες «ζωγραφιές», αυθόρμητοι και αυτοσχέδιοι στίχοι της στιγμής, προσωπικά μας μηνύματα και «αποφθέγματα», ή και παιχνίδια, όπως η «κρεμάλα», έδιναν κι έπαιρναν. Δεν θα ήταν καθόλου υπερβολή, λοιπόν, να τον χαρακτηρίσουμε και το «facebook» της εποχής μας!
     Άλλες φορές πάλι, με κάποια τετράστιχα παρμένα, κυρίως, από φύλλα ημερολογίων και με μια ζωγραφισμένη ανθοδέσμη, γινόταν «τοίχος» έκφρασης ευχών στους καθηγητές και στους συμμαθητές μας που γιόρταζαν. Μήπως και το μήνυμα στον καθηγητή «Μην εξετάζεις! Μπορείς», κατά το σύνθημα της εποχής «Φύτεψε κι εσύ ένα δέντρο! Μπορείς!» δεν έδινε συχνά το «παρόν»;
     Την… τιμητική του, όμως, είχε ο πίνακας τις παραμονές των γιορτών, των Χριστουγέννων και του Πάσχα. Τότε τα τετράστιχα «παραινέσεις» προς τους καθηγητές ήταν συνεχή, με γνωστότερα τα δύο παρακάτω:
 
«Άγιες ημέρες έφτασαν,
άγιες ημέρες φτάνουν
και οι καλοί καθηγηταί
εξέταση δεν κάνουν»

και

«Ανοίξτε τα παράθυρα
να μπει καινούργιος χρόνος
και κλείστε τον κατάλογο
για να μας φύγει ο τρόμος»

     Ένα ακόμα πολύ συνηθισμένο και εύχρηστο τετράστιχο για όλο το χρόνο, που όμως τρέχαμε να το σβήσουμε με το που χτύπαγε του κουδούνι, να μην το δει ο καθηγητής(!) ήταν κι αυτό!

«Όποιος δεν έχει βάσανα
και θέλει ν' αποκτήσει,
σε τούτο το γυμνάσιο
να έρθει να φοιτήσει»

     Και ποιος μπορεί να ξεχάσει τη  μελαγχολία που μας έπιανε, όταν επιστρέφαμε στις σχολικές αίθουσες μετά τις διακοπές των Χριστουγέννων και του Πάσχα και αντικρίζαμε τις ευχές που είχαμε αφήσει φεύγοντας, που πλέον ήταν μακρινό παρελθόν: «Καλές γιορτές»! Μεγαλύτερη, βεβαίως, η μελαγχολία το Σεπτέμβρη, που μας περίμενε το «καλό καλοκαίρι»!
     Πολύ περιορισμένο τότε το βεληνεκές των μηνυμάτων μας και των ανησυχιών μας, όμως, όχι μόνο δε έχουμε να ζηλέψουμε τίποτα από το βεληνεκές του σημερινού facebook που φτάνει ως το άπειρο, αλλά ήταν πολύ καλύτερο!

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 8.11.2018

Τετάρτη 31 Οκτωβρίου 2018

31 Οκτωβρίου, παγκόσμια ημέρα της Αποταμίευσης: Τι αναμνήσεις!


     

     Παγκόσμια ημέρα Αποταμίευσης η 31η Οκτωβρίου, που στα σχολικά μας χρόνια είχε την τιμητική της! Πόσες αναμνήσεις μας φέρνει, στ’ αλήθεια! Σήμερα, σε καιρούς οικονομικά χαλεπούς, η αποταμίευση είναι "είδος πολυτελείας"! Μα αν το καλοσκεφθεί κανείς, εκείνοι οι καιροί ήταν χαλεπότεροι οικονομικά! 

     Μέρες πριν οι δάσκαλοι μας βομβάρδιζαν στην έκτη δημοτικού να διαβάσουμε για την αποταμίευση, γιατί θα γράφαμε έκθεση και οι δύο καλύτερες θα βραβεύονταν! Και η μέρα εκείνη ήρθε το 1969. Θυμάμαι, μεταξύ άλλων, είχα συμπεριλάβει στο γραπτό μου και  το μύθο του Αισώπου, το τζίτζικα και το μέρμηγκα, που τόσες φορές είχα ακούσει από το στόμα του πατεράκου μου!
     Στο διάλειμμα, μετά την έκθεση,  και στις ερωτήσεις μεταξύ μας «τι έγραψες;», διαπιστώσαμε πως ούτε ένας δεν είχε ξεχάσει τις πασίγνωστες παροιμίες «φασούλι το φασούλι γεμίζει το σακούλι» και «σταλαματιά σταλαματιά γεμίζ' η στάμνα η πλατειά»!

     Λίγες μέρες μετά ο διευθυντής του σχολείου, ο Ελευθέριος Φωτόπουλος, μας ενημέρωσε στην πρωινή συγκέντρωση, ότι η καλύτερη έκθεση ήταν η δική μου και πως λίγο αργότερα αναμενόταν εκπρόσωπος του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου, που λειτουργούσε τότε στο χωριό μας, και θα επέδιδε ο ίδιος τους κουμπαράδες-βραβεία.
     Έτσι κι έγινε. Λίγο αργότερα ήρθε ο υπάλληλος τότε, και αείμνηστος σήμερα, Λάμπης Κακαβάς  και μου επέδωσε το μεγαλύτερο κουμπαρά, εν μέσω χειροκροτημάτων όλου του σχολείου και των επαινετικών λόγων των δασκάλων! Τον δεύτερο, το μικρότερο, πήρε η συμμαθήτριά μου, Ελένη Πολυχρονοπούλου που έφυγε πολύ πρόωρα από τη ζωή, με άλλα τόσα χειροκροτήματα κι άλλους τόσους επαίνους.
     Η χαρά μου και η υπερηφάνεια μου ήταν απερίγραπτες, και όχι αδικαιολόγητα. Μα στη μνήμη μου έχει χαραχθεί ανεξίτηλα και το τί τράβηξε εκείνος ο κουμπαράς! Κάθε φορά που ξέμενα από χαρτζιλίκι, μηχανευόμουν κάθε τρόπο να βγάλω λίγες δραχμές, ή έστω λίγα λεπτά από μέσα, αφού μόνο στο ταχυδρομείο μπορούσε να ανοιχτεί με το κατάλληλο κλειδί! Τί ψαλίδια, τί μικρές λάμες, τί μαχαίρια είχαν επιστρατευτεί για το σκοπό αυτό! Και σχεδόν πάντα τα κατάφερνα κι ένα ευτελές χρηματικό ποσό ικανοποιούσε τις μικρές μου ανάγκες για κάποια λιχουδιά από το μαγαζί του μπάρμπα-Γιάννη του Καζαζάκη, που ήταν στο δρόμο μου στο πήγαινε και στο έλα από το σχολείο!
Από τα πολύτιμα προσωπικά μου κειμήλια!
                    
     Με τις συχνές επισκέψεις κάποιων θείων και με τις ενισχύσεις παππούδων και γονέων, ο κουμπαράς γέμισε σχετικά γρήγορα και τέσσερις μήνες αργότερα πήγαμε μαζί με τον πατέρα στο ταχυδρομείο/ταχυδρομικό ταμιευτήριο. Εκεί τα μετρήσαμε με τον αείμνηστο Ανδρέα Παπαμικρό, διευθυντή τότε, και μου άνοιξε τον πρώτο λογαριασμό στο ειδικό βιβλιάριο, με κάπου τετρακόσιες πενήντα δραχμές. Θυμάμαι πόσο καμάρωνα και για ένα ακόμα λόγο: Κράταγα στα χέρια μου και το πρώτο δημόσιο έγγραφο, αφού αστυνομική ταυτότητα δεν είχα ακόμη, μη έχοντας συμπληρώσει την ηλικία των δεκατεσσάρων χρονών!
     Εκείνο το βιβλιάριο του ταμιευτηρίου το κρατάω μαζί με τα άλλα μου οικογενειακά κειμήλια και το καμαρώνω ακόμα και σήμερα, αφού έχει τόσα που μου θυμίζει!

    Για την ιστορία να σημειώσουμε, τέλος, πως ο εορτασμός αυτός καθιερώθηκε τη συγκεκριμένη ημερομηνία, ως ανάμνηση της ίδρυσης του Διεθνούς Ινστιτούτου Ταχυδρομικών Ταμιευτηρίων στο Μιλάνο, στις 31 Οκτωβρίου 1924. Στην Ελλάδα η ημέρα αυτή άρχισε να εορτάζεται από το 1936, οπότε ήλθαν και οι πρώτοι κουμπαράδες, που γρήγορα έγιναν το αγαπημένο σύμβολο της παιδικής αποταμίευσης.
    Οι μεγάλοι κουμπαράδες (πρώτο βραβείο στις καλύτερες εκθέσεις των μαθητών), είχαν παραλληλεπίπεδο ή οβάλ σχήμα, ενώ οι μικρότεροι (δεύτερο βραβείο), είχαν σχήμα κυλινδρικό.

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 31.10.2022

Δευτέρα 29 Οκτωβρίου 2018

Περί... μούντζας γενικώς! (Σημασία, χρήση, προέλευση)


Εικόνα από την πολύ γνωστή Ελληνική ταινία "υπάρχει και φιλότιμο"


     Ένα από τα χαρακτηριστικά της «κουλτούρας» του Έλληνα η μούντζα (η μούτζα), ή φάσκελο και φασκέλωμα, ή βραβείο (και παράσημο) της ανοιχτής παλάμης, ας επιχειρήσουμε μια σύντομη αναφορά σ’ αυτή.
     Η μούντζα είναι μια αγενής και υβριστική χειρονομία σε αντίπαλο ή εχθρό, ακόμα και διαφωνούντα. Γίνεται με την επίδειξη/χαρακτηριστική κίνηση  της παλάμης, με τα δάχτυλα ανοιχτά και τεντωμένα προς τον αντίπαλο ή προς το μέρος του (κάποιες φορές και «ερήμην» του). Συνήθως συνοδεύεται και από αγενείς φράσεις, όπως «παρ’ τα», «παρ’ τα να μη στα χρωστάω», «όρσε», «πάρε πέντε», «να, ρε», ακόμα και διάφορες κατάρες. Στις περιπτώσεις που το φασκέλωμα γίνεται και με τις δύο παλάμες, είτε η μία δίπλα στην άλλη, είτε η μία «πίσω» και «κολλητά» στην άλλη, τότε η χειρονομία αποκτά περισσότερο… βαρύνουσα σημασία! Υπάρχει και η «ευγενική» μούντζα, όταν επιδεικνύει ο υβρίζων στον υβριζόμενο ενωμένα τα ονυχοφόρα άρα των δακτύλων του, προτρέποντάς τον να «φυσήσει» για να… ανοίξουν! Πολύ συχνά η χειρονομία «επιστέφεται» από τον δεύτερο στον πρώτο την ίδια στιγμή και με τις ίδιες εκφράσεις, που μπορεί να εξελιχτούν και σε χειροδικία.
     Η μούντζα ανάγεται στην εποχή του Βυζαντίου, και συγκεκριμένα σε μία μικρή ποινή σε περιπτώσεις ασήμαντων παραπτωμάτων. Ο δικαιωμένος από το δικαστήριο έβαζε την παλάμη του στη στάχτη και λέρωνε με αυτή το πρόσωπο του αντίδικου, τρίβοντάς το με τα δάχτυλα ανοιχτά. Αναφέρεται, όμως, και η εκδοχή ότι η χρήση της ήταν γνωστή και στην αρχαία Ελλάδα, και συγκεκριμένα στα Ελευσίνια Μυστήρια, όπου έτσι και με διάφορες κατάρες και αναθεματισμούς εξόρκιζαν το κακό.
     Μια παραλλαγή/προέλευση της μούντζας αναφέρει και ο Οβίδιος, που είχε και την έννοια της σεξουαλικής πράξης: Τα δάχτυλα της παλάμης ήταν κλειστά, σε γροθιά, εκτός από μέσο, που ήταν τεντωμένο, μια αγενής και προσβλητική χειρονομία που χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα!
     Το φασκέλωμα, ως πολύ συνήθης και «εύχρηστη» υβριστική χειρονομία και των οδηγών, ποινικοποιείται και στο νέο Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, το γνωστό μας ΚΟΚ!
=========================

Πηγές:
- Φαίδων Κουκουλές, «Η ζωή και o πολιτισμός των Βυζαντινών».
- Βικιπαίδεια.

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 29.10.2018

Σάββατο 27 Οκτωβρίου 2018

Μεγάλο παράδειγμα-μεγάλο δίδαγμα!





      28 Οκτωβρίου του 2016 και η ταπεινότητά μου παρευρέθη σ’ ένα από τα ομορφοχώρια των Καλαβρύτων, στους Καμενιάνους.  Εκεί εκπροσώπησα την ΠΑΓΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΗ ΕΝΩΣΗ, ως Μέλος του Διοικητικού της Συμβουλίου, και κατέθεσα στεφάνι στο Ηρώο του χωριού.
   Ήταν πραγματικά μια ιδιαίτερη στιγμή! Περισσότερα από δεκαπέντε άτομα σε στάση προσοχής παρακολουθούσαν/συμμετείχαν στη λιτή και μεγαλοπρεπή συνάμα αυτή τελετή, οι περισσότεροι υπερήλικες και κάποιοι με μαγκούρα! Στο τέλος όλοι μαζί «είπαμε» τον Εθνικό Ύμνο.
    Πραγματικά εντυπωσιάστηκα, αλλά τα απερίγραπτα συναισθήματα ήλθαν αμέσως μετά, όταν ρώτησα το συμμαθητή μου στα γυμνασιακά θρανία και πνευματικό μου συνοδοιπόρο, Πρόεδρο του Συνδέσμου Καμενιανιτών-Δεσινιωτών-Δροβολοβιτών Κωνσταντίνο Νικολόπουλο-Καμενιανίτη που ήταν δίπλα μου:
-         Πόσοι είναι οι μόνιμοι κάτοικοι του χωριού;
-         Λιγότεροι από είκοσι!...
     Έμεινα εμβρόντητος! Στη σκέψη ότι το εκατό τοις εκατό των μόνιμων κατοίκων του  μικρού χωριού τίμησαν την ημέρα και τους Ήρωές τους, με κατέλαβε δέος! Δεν μπορούσα να αρθρώσω λέξη! 
     Αγαπητοί φίλοι και γείτονες Καμενιανίτες, μας δώσατε με τη σύζυγό μου που με συνόδευε το καλύτερο μήνυμα, το καλύτερο δίδαγμα, που το κάνω γνωστό στο αναγνωστικό κοινό της προσωπικής μου ιστοσελίδας, για να διδαχθούν κι άλλοι και να γίνουν μιμητές σας!
     Παραμένω σε στάση μόνιμης υπόκλισης ενώπιόν σας!

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος