Τρίτη 13 Σεπτεμβρίου 2022

Η «μετάλλαξη» των ζώων


     Από τα ζώα που ανέκαθεν χρησιμοποιούσε και συνεχίζει να χρησιμοποιεί ο άνθρωπος, είτε ως οικόσιτα είτε για τις δουλειές του, ορισμένα έχουν υποστεί ένα είδος «μετάλλαξης». Η γάτα, π.χ., είχε σαν αποστολή το κυνήγι των ποντικών ή και άλλων ζώων που εισέβαλαν, κυρίως, σε κατοικίες της υπαίθρου και αγροτικές, π.χ. φίδια και σαύρες. Ο σκύλος, επίσης, ήταν φύλακας, ενώ και τα δύο σ’ ένα υπολογίσιμο ποσοστό έχουν μετατραπεί αποκλειστικά σε ζώα συντροφιάς, που,  αναμφισβήτητα αυτό δεν είναι κακό-αντίθετα είναι βήμα προς τον πολιτισμό-, αναμφισβήτητα και πάλι, όμως, έχουν χάσει ή τείνουν να χάσουν την παραδοσιακή τους αποστολή. Παράλληλα, δεν μπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι τα ζώα αυτά δεν είναι και φύλακες των κηδεμόνων τους, ή είναι αποκλειστικά και μόνο φύλακες, π.χ. σε κοπάδια ζώων, αγροικίες, αποθηκευτικούς χώρους κλπ., ή δεν ήταν και στο παρελθόν εν μέρει ζώα συντροφιάς. Η πολύ άνω του φυσιολογικού αγάπη που επιδεικνύει σ' αυτά ο άνθρωπος, εξομοιώνοντάς τα και αυτά με ανθρώπους και κάποιες φορές με «ισότιμα μέλη» της οικογένειας και «παιδιά τους»(!), ξεφεύγει από το μέτρο, το οποίο από καταβολής κόσμου κρατούσε ισορροπίες. Κι αν εδώ εγερθούν φωνές, που θα πουν ότι γίναμε πολιτισμένοι», φρονώ ότι «ναι», τα ζώα πρέπει και επιβάλλεται να έχουν φροντίδα, όχι όμως ισάξια και ισότιμη με των ανθρώπων (των παιδιών). Το ότι πολλοί ισχυρίζονται ότι ήταν "μέλη της οικογένειας", ναι, ήταν μέλη με τη μεταφορική έννοια και όχι με την μεταλλαγμένη, που σε αρκετές περιπτώσεις βλέπουμε σήμερα.
     Τα βοοειδή ήταν ζώα κατά το μείζον για το όργωμα των αγρών και κατά το έλασσον για παραγωγή κρέατος. Σε πολλές περιπτώσεις κρέας γινόντουσαν σε βαθύ γήρας και σίγουρα στην Ελληνική κρεαταγορά δεν κατείχαν την πρώτη θέση ζήτησης. Σήμερα είναι μία πολύ μεγάλη - ίσως η μεγαλύτερη πηγή παραγωγής πηγή κρέατος.
     Άλλα ζώα, όπως το συμπαθητικό γαϊδουράκι και το μουλάρι, που ήταν απαραίτητα ως μεταφορικά μέσα στις αγροτικές εργασίες ή και για την έλξη μη αυτοκινούμενων τροχοφόρων (κάρων), τείνουν να εκλείψουν και χαρακτηρίζονται ως προστατευόμενα.
     Απαραίτητο να σημειωθεί εδώ ότι σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί κακομεταχείριση ο τρόπος αυτός ζωής των ζώων στο παρελθόν, αφού εργάζονταν κι αυτά όπως και οι άνθρωποι, το ίδιο σκληρά. Τα θεωρούσαν και ήταν συνεργάτες και τα φρόντιζαν ως μέλη της οικογένειάς τους, ως προαναφέρθηκε. Στην περίοδο της αναπαραγωγής τα φρόντιζαν με περισσότερη στοργή, όπως και στην περίοδο της κύησης, της λοχείας και του θηλασμού, που τα απάλλασσαν από την εργασία ή εργάζονταν λιγότερο. Ανάλογη με τους ανθρώπους ήταν η φροντίδα τους και στο διάλειμμα του μεσημεριού για φαγητό: Τα άφηναν στον ίσκιο, τους έριχναν να φάνε κι αυτά, τα πότιζαν και τα σκέπαζαν με κουβέρτες να μην κρυώσουν που είχαν ιδρώσει, π.χ. στο όργωμα. Το πετάλωμα, που γινόταν από ειδικούς τεχνίτες, τους πεταλωτές, ήταν μια ακόμα φροντίδα για τις οπλές τους. Όχι σπάνια στα απετάλωτα ζώα εισχωρούσαν μικρές αιχμηρές πέτρες από το έδαφος σ’ αυτές, προκαλώντας τραυματισμό, φλεγμονή και πόνο.
     Εξαίρεση όλων αυτών αποτελούν τα αιγοπρόβατα, που παραμένουν «σταθερή αξία» παραγωγής κρέατος και γάλακτος (για το μαλλί το συζητάμε, αφού τα πλεκτά έχουν αντικατασταθεί από τα βιομηχανικά), που σε πολλές περιπτώσεις, όμως, εκτρέφονται σε φάρμες και όχι ελεύθερα. Ανάλογης εκμετάλλευσης για το κρέας τους είναι και τα χοιρινά, όπως και τα πουλερικά, που μας δίνουν επιπλέον και τα αυγά τους.

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 14.9.2022

Δευτέρα 12 Σεπτεμβρίου 2022

Καλλιγραφία: Το πάλαι ποτέ μάθημα στα σχολεία


Καλλιτεχνικά γράμματα του Ελληνικού αλφαβήτου και αριθμοί
Εικόνα: Διαδίκτυο

     Πολύ πριν καταργηθούν το πολυτονικό σύστημα, βασικοί κανόνες γραμματικής και πολλά ακόμα που σταδιακά περιθωριοποιήθηκαν ως «περιττά» ή «άχρηστα» στα σχολεία, είχε προηγηθεί η κατάργηση του μαθήματος της καλλιγραφίας. Το χειρόγραφο έπαψε να είναι έργο τέχνης και έγινε απλά μέθοδος μετάδοσης πληροφοριών. Η καλλιγραφία ήταν ένα ειδικό μάθημα, στο οποίο ο μαθητής με τη βοήθεια του δασκάλου του στο δημοτικό σχολείο μάθαινε να γράφει σε ειδικό τετράδιο τα γράμματα ομοιόμορφα και με καλλιτεχνικό τρόπο. Τα απαραίτητα μέσα για το μάθημα αυτό, ήταν, εκτός από το τετράδιο, ο κοντυλοφόρος, το μελάνι σε μελανοδοχείο και η πένα. Αργότερα, με την ευρεία κυκλοφορία του στιλού, το μάθημα συνεχίστηκε με την νέα αυτή "τεχνολογία", αλλά είχε αρχίσει να χαλαρώνει. Ειδικά σήμερα, που το πληκτρολόγιο του υπολογιστή έχει αντικαταστήσει σε μεγάλο βαθμό και το χειρόγραφο, ίσως η καλλιγραφία να είναι κάτι τελείως άγνωστο στους περισσότερους.
     Ο καλός τρόπος γραφής είναι προσόν και καθρέφτης του μαθητή και κατά τη γνώμη των ειδικών τού δίνει πολύ σημαντικές δεξιότητες, δυναμική και εφόδια για τη ζωή. Τον βοηθάει ν' αποκτήσει αυτοπεποίθηση, τόσο ως μαθητής, όσο και ως πολίτης. Ποιός δεν θυμάται τους δασκάλους μας και τους καθηγητές μας, που και στο παρελθόν και σήμερα πάντα τόνιζαν και τονίζουν ότι η καλή εικόνα ενός γραπτού βαθμολογείται καλύτερα, ακόμα κι αν έχει ορθογραφικά λάθη ή λάθη στη σύνταξη. Μήπως δεν γίνεται το ίδιο και στην αξιολόγηση διαγωνισμού, π.χ. προσλήψεων; Κατά τους ειδικούς, επίσης, η καλλιγραφία, ή έστω η καλή γραφή, ενεργοποιεί περιοχές του εγκεφάλου που ευθύνονται για την κατανόηση, τη μνήμη, τη σκέψη, τη νοημοσύνη, τη φαντασία.
     Ο τελευταίος καλλιτέχνης γραφής που συνάντησα στη ζωή μου, ήταν ο πρώτος μου δάσκαλος, ο αείμνηστος Αναστάσιος Παναγόπουλος, από τις Σειρές Καλαβρύτων. Για του λόγου το αληθές παραθέτω αντίγραφο επιστολής του προς τη μεγάλη μου κόρη, το 2001, τότε μαθήτρια δημοτικού.

Χειρόγραφη επιστολή του αείμνηστου πρώτου δασκάλου μου,
του Αναστάσιου Παναγόπουλου

     Αξιοθαύμαστη, πραγματικά, καλλιτεχνική γραφή, τέλος, συναντάμε συχνά σε βυζαντινά χειρόγραφα, π.χ., Ευαγγέλια και άλλα εκκλησιαστικά βιβλία, που εκτίθενται σε προθήκες μουσείων μοναστηριών.
 
Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 12.9.2022


Το ντύσιμο των βιβλίων

Βιβλίο Ιατρική Σχολής του 1920,
ντυμένο με μπεζ "ντύμα" της εποχής,
που διατηρώ στη βιβλιοθήκη μου

     Ήταν καθιερωμένος ο «μαραθώνιος αγώνας» στον οποίο επιδιδόμαστε για το ντύσιμο των σχολικών βιβλίων, μόλις τα παραλαμβάναμε τις πρώτες μέρες κάθε σχολικής χρονιάς στο σχολείο. Άγνωστες και ανύπαρκτες τότε οι αυτοκόλλητες διαφανείς μεμβράνες, που όσο κι αν έχουν την ευκολία τους, χρειάζεται αρκετή προσοχή για να έχει επιτυχία το όλο εγχείρημα.
     Πριν την «δωρεάν παιδεία», τα βιβλία κυκλοφορούσαν μόνο στο εμπόριο και για την απόκτησή τους χρειαζόταν κάθε χρόνο μια μικρή περιουσία από τους γονείς. Την φροντίδα εκείνων των βιβλίων καθιστούσε υποχρεωτική η ανάγκη, ενώ αργότερα που τα χορηγούσε η Πολιτεία, επέβαλλε η ίδια και την τήρησή τους σε πολύ καλή-άριστη κατάσταση, γι’ αυτό και το ντύσιμο είχε καταστεί υποχρεωτικό και ο έλεγχος που γινόταν από δασκάλους και καθηγητές ήταν συνεχής και αυστηρός.
     Η διαδικασία ήταν μια πραγματική τέχνη. Τα «ντύματα» ήταν μπλε κόλες, μεγαλύτερες από τις διαστάσεις των βιβλίων και όχι αυτοκόλλητες, ώστε διπλώνοντάς τα κατάλληλα να τα τυλίξουν με ασφάλεια. Σπάνιες και δυσεύρετες και οι αυτοκόλλητες διαφανείς ταινίες (σελοτέιπ) για την καλή/καλύτερη συγκράτησή τους, τα λεγόμενα σελοτέιπ, γι’ αυτό και η όλη προσπάθεια απαιτούσε ακριβή και λεπτό χειρισμό, ώστε το «ντύμα» να παραμείνει στη θέση του για όλη τη σχολική χρονιά. Σε κάθε «ντύμα» αντιστοιχούσε και μια αυτοκόλλητη ετικέτα λευκού χρώματος με μπλε περίγραμμα, την κόλλα της οποίας ενεργοποιούσε το σάλιο, όπως στο γραμματόσημο. Σ’ αυτήν ο μαθητής έγραφε το ονοματεπώνυμό του, το βιβλίο για να μπορεί και ο ίδιος να το ξεχωρίζει αφού βασίλευε η ομοιομορφία, την τάξη του και το σχολικό έτος. Ντύμα και ετικέτα θύμιζαν έντονα τα χρώματα της Ελληνικής σημαίας.
     Για λίγες μόνο χρονιές και με αρκετή χαλαρότητα εφαρμόστηκε η παράδοση των βιβλίων στο σχολείο, για να δοθούν στους νεότερους μαθητές την επόμενη χρονιά. Γρήγορα, όμως, κι αυτό χαλάρωσε περισσότερο και μετά τις εξετάσεις του Ιουνίου τα βιβλία σε κάποιες περιπτώσεις φυλάγονταν για προσανάμματα του χειμώνα(!) ή, ακόμα χειρότερα, είτε σκίζονταν είτε πετάγονταν από κάποιους μαθητές στους δρόμους και στα σκουπίδια, σαν «αντεκδίκηση» που τους ταλαιπώρησαν όλη τη χρονιά! 
     Πριν κυκλοφορήσουν στο εμπόριο και τα γνωστά τετράδια με μπλε και αργότερα με διάφορα χρώματα ή και πολύχρωμα και με διάφορες παραστάσεις στο πλαστικό εξώφυλλο και ειδική υποδοχή για την ετικέτα, το ντύσιμο ήταν υποχρεωτικό και για αυτά.

Τετράδιο "12 φύλλων".
Στο οπισθόφυλλο, συνήθως, τα τετράδια είχαν την προπαίδεια!


Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 12.9.2022

Κυριακή 4 Σεπτεμβρίου 2022

Ο τρύγος (ποίημα)

Εικόνα: Από το παλιό αναγνωστικό της Β΄ δημοτικού

                                Στου χινοπώρου τη χαρά και στη γιορτή του κάμπου,
                                σμίγουν τραγούδια και δουλειά, με πρόσωπα που λάμπουν.
                                Ευχές, συναπαντήματα μπροστά στα πατητήρια,
                                γέλια τριγύρω, χωρατά, ίδια με πανηγύρια.
                                Του μούστου καλωσόρισμα, μ’ άλλες χαρές στο σπίτι!
                                Σταφύλι μαύρο και ξανθό κι από γλυκό ροδίτη,
                                θα γίνει πολυζήτητο κρασί και πετιμέζι,
                                που θα ευφραίνει τις καρδιές σε γιορτινό τραπέζι.
                                Στην εκκλησιά Μεταλαβιά και κέρασμα στον ξένο,
                                γιορτής καλοκαρτέρεμα για τον ξενιτεμένο.
                                Παρηγοριά στα δύσκολα και γιατρικό ακόμα
                                και συντροφιά ευχάριστη στα βράδια του χειμώνα.
                                Ξεσηκωμός, σαν πόλεμος ο τρύγος, κι ευλογία
                                και με το θέρο αδερφός, στης φύσης τη μαγεία.
                                Στο πρώτο θαύμα κι ο Χριστός τους Μαθητές στηρίζει
                                και την αιώνια ζωή με το κρασί σφραγίζει.
 
Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 4.9.2022

Δευτέρα 29 Αυγούστου 2022

Ο σκηνοθέτης Δημήτρης Ινδαρές για το βιβλίο μου «Η Ανάσταση στον καιρό τη πανδημίας»


     Αν και η πανδημία έβαλε εμπόδια στην πρώτη προγραμματισμένη παρουσίαση του βιβλίου μου «Η Ανάσταση στον καιρό τη πανδημίας»-διηγήματα και ποιήματα, εκδόσεις «ΑΠΕΙΡΟΣ ΧΩΡΑ 20022», όμως, μια ιδιαίτερα ευχάριστη έκπληξη ήρθε να φέρει πολλά και ευχάριστα συναισθήματα, αντισταθμίζοντας το «ατύχημα» αυτό, που με πολύ ενθουσιασμό είχα ετοιμάσει και με, επίσης, πολύ ενθουσιασμό περίμενε ο κόσμος στο χωριό της συζύγου μου! Πρόκειται για την κριτική του καταξιωμένου σκηνοθέτη και συγγραφέα, προσωπικού φίλου και με ιστορικές ρίζες από το χωριό μου, Δημήτρη Ινδαρέ! Την παραθέτω αυτούσια:
 
«Η Ανάσταση στον καιρό της πανδημίας»
Διηγήματα και ποιήματα
του Νίκου Χρ. Παπακωνσταντόπουλου.
Αθήνα, 2022
 
      Μια θύρα κοσμεί το εξώφυλλο. Και η θύρα αυτή ανοίγοντας οδηγεί τον αναγνώστη σ' έναν κόσμο καλοσύνης.
     Οι μέρες της πανδημίας ήταν για όλους μια ευκαιρία ενδοσκόπησης. Η απειλή του αγνώστου που κρύβει πάντα μέσα της την αγωνία της απώλειας, στην περίπτωση του συγγραφέα τον έκανε να στραφεί στην παραμυθία του καλού.
     Την ώρα που πολλοί διχάζονται στο χρηματιστήριο των ταπεινών ενστίκτων και των μισαλλόδοξων παθών, ο Νίκος επιμένει στο καλό σαν άσκηση και σαν προσευχή, εμπνεόμενος από μια παράδοση αγάπης και καλοσύνης που φέρει μέσα του ζωντανή και θέλει να τη μοιραστεί με τους άλλους.
     Η ύπαιθρος είναι η μήτρα των πάντων. Ο απόηχός της στην πόλη, ενεργός. Ο περασμένος χρόνος συνδέεται με διαδρομές που είναι καθαρές από τα χορτάρια της αλλοτρίωσης. Οι χαρακτήρες που επιλέγει και οι σκηνές που συλλαμβάνει ο συγγραφέας, οργανώνονται με την πληρότητα μιας λιτότητας που συγκινεί κι εντυπωσιάζει. Χωρίς φτιασίδια ή οποιουδήποτε είδους επιτήδευση παρουσιάζει μπροστά μας κάθε δράση με τρυφερότητα κι ανθρωπιά.
     Ένας κόσμος χωρίς τάμπλετ και κινητά κάνει τη μόνη ψηφιακή συσκευή που αναφέρεται στο βιβλίο να μοιάζει με μαγικό καθρέφτη, όπου ο αναγνώστης αναμετριέται με τη μυστική ζωή που κατοικεί εντός του, αυτή που ο συγγραφέας επιμένει να μας δείχνει με όλο του το έργο και την επίμονη πνευματική του παρουσία.
     Πολύ ωραίο κι ευανάγνωστο βιβλίο.
     Φίλε μου Νίκο, ευχαριστώ!
 
     Φίλε μου Δημήτρη, δικό μου το ευχαριστώ!

Με τον σκηνοθέτη Δημήτρη Ινδαρέ,
εμπρός στο μνημείο του προγόνου του 
Δημητράκη Ινδαρέ - ήρωα της Επανάστασης του 1821,
στην συνοικία Μεσοχώρι στο Λειβάρτζι Καλαβρύτων, 
απ' όπου και οι ρίζες του Δημήτρη.


Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 29.8.2022

Δευτέρα 22 Αυγούστου 2022

Ο γιος του γυρολόγου (διήγημα)


Αφιέρωση:
Στους πολλούς αφανείς «Αλέκους»
κι αγωνιστές της ζωής «γιους των γυρολόγων».
 
Σημείωση: Η ιστορία είναι αληθινή, με μικρές μόνο «βουτιές» στη φαντασία.
 
     Αβάσταχτος ο πόνος τη Πόπης της Χαρίλαινας, των παιδιών της και των άλλων γύρω συγγενών. Ο άντρας της, ο Χαρίλαος ο γυρολόγος, ένας άντρακλας μέχρι κειπάνω, που έπιανε την πέτρα και την έστυβε κι έβγανε νερό, έπεσε ξαφνικά στην αυλή τους εκείνο το καλοκαίρι του 1962 και πάει, χωρίς να προλάβει να τους αφήσει καμιά τελευταία ορμήνια.  Όσο κι αν το χωριό έδειχνε έμπρακτα και με κάθε τρόπο τη συμπαράστασή του και πολύ περισσότερο οι κοντινοί συγγενείς, δεν έφευγαν μέρα νύχτα οι σκέψεις από το μυαλό της Πόπης, πώς θα τα βγάλει πέρα. Μικρά τα παιδιά της ακόμα, ο Αλέκος δε είχε κλείσει τα δώδεκα, η Σπυριδούλα στα δέκα και η Φανή μόλις είχε τελειώσει την πρώτη δημοτικού. Σίγουρα ο πολύ πρόωρος και ξαφνικός χαμός του πατέρα του, τα έκανε να ωριμάσουν πριν την ώρα τους.
     Ανασκουμπώθηκε, θέλοντας και μη η Χαρίλαινα και, μόλις κάνανε και τα τρίμερα, φόρτωσε το γαϊδούρι με το εμπόρευμα, που έπρεπε να φύγει. Τι να το έκανε καταχωνιασμένο στο κατώι και δεν ήταν και λίγο: Λυχνάρια, λάμπες πετρελαίου, λαδοφάναρα, κρησάρες, κόσκινα, δοχεία για νερό, κανάτια, κύπελα, κατσαρόλες και ό,τι άλλο μπορείς να φανταστείς για τις ανάγκες του σπιτιού, που με αυτό πέρναγε από όλα τα χωριά ο Χαρίλαος κι έφερνε γύρω τη φαμίλια του. Η ανταπόκριση του κόσμου ήταν συγκινητική: Ψώνιζαν και παραπάνω από τις ανάγκες τους για να βοηθήσουν. Μέχρι ν’ αρχίσει το σχολείο το Σεπτέμβρη και μετά το Σεπτέμβρη τις Κυριακές μέχρι να πιάσει ο χειμώνας, ο Αλέκος συνέχισε μόνος του τη δουλειά του πατέρα του στο χωριό τους και στα γύρω χωριά. Έπαιρνε και παραγγελίες από τους πελάτες του, όπως και ο πατέρας του, και που τους τις έφερνε από το κεφαλοχώρι του έδιναν και κάτι παραπάνω. «Ο γιος του γυρολόγου» ήταν πλέον το «όνομά» του για τους χωριανούς του και τους κατοίκους των γύρω χωριών, που τον ακολουθούσε μαζί με τα μαύρα βιώματα της απώλειας του πατέρα σε όλη του τη ζωή.
     Μπορεί σήμερα η ζωή εκτός πόλης θεωρείται μια ιδανική επιλογή, ίσως και επιλογή ζωής, δεν συνέβαινε το ίδιο και τα πρώτα χρόνια μετά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο. Η σκληρή ζωή της υπαίθρου παρότρυνε τους νέους ανθρώπους δια στόματος γονέων, συγγενών, φίλων, γειτόνων, δασκάλων, αλλά και κάθε μεγαλύτερου, ν’ αναζητήσουν σε μια μεγαλούπολη την τύχη τους, «για να ζήσουν καλύτερα». Έτσι και ο Αλέκος, «ο γιος του γυρολόγου». Οι προτροπές της χήρας μάνας του, αλλά και πολλών μεγαλύτερων συγγενών του, ήταν λες και γράφηκαν με καρμπόν:
     «Να πας παραπέρα, να ζήσεις σαν άνθρωπος! Βλέπεις εδώ, από το χάραμα μέχρι το βαθύ νύχτωμα, καθόλου δεν ησυχάζουμε στα χωράφια και στα βουνά με τα ζωντανά και με ό,τι άλλες δουλειές κάνουμε και προκοπή δεν βλέπουμε! Σάμπως ξεχωρίζουμε και ποτέ τη γιορτή από την καθημερινή;…».
     Τέτοια του έλεγαν κι όσο αυτός έβλεπε λίγο μεγαλύτερούς του, που είχαν φύγει για κάποια πόλη να έρχονται στο χωριό και να κάνουν το «κομμάτι» τους κουστουμαρισμένοι και κάποιες φορές γραβατωμένοι, ζήλευε εκείνη τη ζωή της πόλης, που μόνο να τη φανταστεί μπορούσε. Εύκολα έπαιρναν και τα μυαλά του αέρα με όλα αυτά. Μοναχογιό τον είχε η Χαρίλαινα και πολύ την έσφαζε που και η ίδια τον «έδιωχνε» από κοντά της, όμως υπολόγιζε πως κάτι θα μπορούσε βοηθήσει και τις δυο αδερφές του να παντρευτούν, αφού ήξερε την ευαίσθητη ψυχή του. Μεγάλος αδερφός, ίσον πατέρας κι αυτό ήταν άγραφος νόμος. Αυτό έκαιγε και τον ίδιο: Ν’ αφήσει μάνα και δυο μικρές αδερφές μόνες κι απροστάτευτες και να πάρει των ομματιών του; Βρίσκοντας, όμως, μια δουλειά με πολύ καλύτερο μεροκάματο από το γυρολόι στην πόλη, θα μπορούσε να τις ενισχύει κι αυτές οικονομικά. Έπειτα, υπολόγιζε και στο στήριγμα και τη βοήθεια που θα είχαν από το θείο Αχιλλέα, που δεν τους άφησε ποτέ από τα μάτια του και στεκόταν πάντα δεύτερος πατέρας, μετά τον πρόωρο χαμό του αδερφού του. Το «να φύγω» και το «να μείνω», ήταν δύο θεριά που αλληλοχτυπιόντουσαν μέρα νύχτα μέσα του, ποιο θα νικήσει.
     Με το που τέλειωσε το δημοτικό, στο χωριό του, κι αυτό με τρία χρόνια καθυστέρηση, αφού «δεν έπαιρνε» και τα γράμματα, είχε και το γυρολόι, έφυγε για την μεγαλούπλη. Κλαίγοντας τον αποχαιρέτισαν μητέρα και αδελφές εκείνο το πρωινό που πήρε το λεωφορείο στα δεκαπέντε του, που με αυτό θα έφτανε στο σταθμό του τραίνου για την πόλη. Τον σταύρωνε συνέχεια και με την καρδιά της του έδινε τις ευχές της η μάνα του:
     «Να έχεις την ευχή μου! Να προκόψεις! Χώμα να πιάνεις και μάλαμα να γίνεται!...». «Μη στενοχωριέσαι για εμάς. Θα τα καταφέρουμε… Τώρα που μεγαλώνουν και τα κορίτσι και με βοηθάνε, θα σταθούμε στα πόδι μας… Θα έχουμε στήριγμά μας και τον μπάρμπα σου, τον αδερφό του πατέρα σου…», συμπλήρωνε. Τα κορίτσια ένοιωσαν πως ορφάνεψαν για δεύτερη φορά από πατέρα, μα κατάπιαν τον πόνο τους. Ανάμικτα και τα συναισθήματα του ίδιου, που, όμως, η αισιοδοξία για την «καλή ζωή» που ανοιγόταν μπροστά του υπερτερούσε, για το καλό του ίδιου και τη οικογένειάς του.    
     Τις πρώτες μέρες η ζωή του στην απρόσωπη μεγαλούπολη, δεν μπορεί να πει κανείς ότι ήταν και η καλύτερη. Ένας συγχωριανός του, ο Τάσος, τον φιλοξένησε για λίγες μέρες στο σκοτεινό υπόγειο που έμενε, μέχρι που βρήκε δικό του κατάλυμα: Μια παράγκα, με καρφωμένες ξύλινες σανίδες στη μια πλευρά! Κάμποσα χρόνια μεγαλύτερος ο Τάσος, τον είχε στο νου του και πάντα τον συμβούλευε. Ο ίδιος μίλησε από την πρώτη στιγμή και στο αφεντικό του και τον πήρε στη δουλειά: Να φτιάχνει και να κουβαλάει λάσπη στον ώμο με τον τενεκέ, να κουβαλάει και τούβλα και ότι άλλο χρειαζόταν οι μαστόροι στην οικοδομή.
     Ζορίστηκε τον πρώτο καιρό ο Αλέκος, αλλά τα οράματα για τη ζωή που ξεπηδούσαν το ένα μετά το άλλο μέσα του, έκαναν «μέσο» τη δουλειά στην οικοδομή για τους σκοπούς που ονειρευόταν. Στο μήνα απάνω, που πήρε τα πρώτα του λεφτά, έγραψε στη μάνα του και στις αδερφές του και τους έβαλε κι ένα πενηντάρικο μέσα στο γράμμα! Με λυγμούς συγκίνησης, νοσταλγίας και πόνου άκουγε η μάνα του τα γραφόμενά του από τη μεγαλύτερη κόρη της, τη Σπυριδούλα, που τα διάβαζε λέξη-λέξη, ενώ κράταγε σφιχτά στο χέρι της το πενηντάρικο, νοιώθοντάς το ως κομμάτι από την προκοπή του γιού της! Αυτό το πενηντάρικο δεν το χάλασε ποτέ η Χαρίλαινα! Το έβαλε στο εικόνισμα στου σπιτιού, δίπλα κι από τη φωτογραφία του άντρα της, να το ευλογήσει η Παναγιά, να πάρει και την ευχή του πατέρα του και να προκόψει!
     Εκείνη η παράγκα έκλεινε μέσα της όλη την «καλή ζωή» του Αλέκου στην πόλη. Βλέποντας, όμως, ανάγλυφα την πραγματική όψη της ζωής, καταλάβαινε πως δεν έχει πολλές επιλογές. Γύριζε κατάκοπος από τη δουλειά του αργά το απόγευμα και λίγο τυρί με άσπρο ψωμί από το γειτονικό φούρνο ήταν το συνηθισμένο του δείπνο. Συνήθως τις  Κυριακές το τραπέζι του γινόταν... αρχοντικό με καμιά κονσέρβα και τα απογεύματα ξέδινε με τη μπάλα και άλλα παιδιά της ηλικίας του στο κοντινό γηπεδο. Οι προτροπές του φίλου του του Τάσου να πηγαίνουν που και που σε κάνα «κουτουκάκι» με μουσική και «κοριτσοπαρέα», ήταν μεγάλη πρόκληση, αλλά δεν υπέκυπτε. Πάντα είχε στο νου του τον τρόπο που επινόησε ο πολυμήχανος Οδυσσέας ν’ αντισταθεί στις σειρήνες.  
     Τον άλλο μήνα, που το αφεντικό του άρχισε να εκτιμά την προθυμία του και το φιλότιμό του, του έδωσε κάτι παραπάνω. Αφού έκανε τα κουμάντα του και τους προγραμματισμούς του να μπορέσει να βγει πολύ στριμωγμένα πέρα μέχρι την επόμενη πληρωμή του, πήρε το πρώτο του βιβλίο! Συνέχισε να στέλνει μια-δυο φορές το μήνα από κάνα πενηντάρικο στη μάνα του και στα κορίτσια, διπλώνοντάς το μέσα σε μπλε κόλλα χαρτιού να μην φαίνεται, γιατί αυτό απαγορευόταν στο γράμμα.
     Πριν περάσει ένας χρόνος, είχε μαζέψει κάτι μικροοικονομίες και αποφάσισε να πάει στο σπίτι του, στο χωριό του! Από ένα φορεματάκι στις αδερφές του, φτηνό μεν αλλά χαριτωμένο, μαντήλι για το κεφάλι και ποδιά και παπούτσια της μάνα του ήταν τα δώρα που τους κράταγε! Ένα πουκάμισο για το θείο Αχιλλέα, συμπλήρωνε τις μικρές, αλλά γεμάτες αγάπη προσφορές στα αγαπημένα του πρόσωπα. Ανείπωτη η χαρά της Χαρίλαινας:
     «Παιδάκι μου, πότε πρόκαμες και καζάντησες και μας έφερες κι εμάς τόσα πράγματα;», ήταν η απορία τη, αλλά και ο ασυγκράτητος ενθουσιασμός της. Την άλλη μέρα το πρωί, πήρε στα χέρια της τα δικά της δώρα και με πρόσωπο που έλαμπε από χαρά και υπερηφάνεια πήγε και τα έδειχνε στις γειτόνισσες!
     Από την άλλη, όμως, την έζωναν τα φίδια για τί δουλειές έκανε ο Αλέκος της στην πολιτεία, βλέποντας τα χέρια του που ήταν χιλιοσκασμένα κι αγριεμένα σαν ξερό κι ακατέργαστο δέρμα από τα τσιμέντα και τους ασβέστες και το πρόσωπό του και όλη του η πλάτη που είχαν ηλιοκαεί και είχαν πάρει καστανό χρώμα.
     «Παιδάκι μου, να παρατήσεις και την οικοδομή, να παρατήσεις και το καλό της και να γυρίσεις σπίτι μας. Ας ζήσουμε φτωχότερα και χωρίς να έχεις τέτοια ταλαιπωρία…».
     «Τί λες ρε μάνα; Τώρα που πάω να βάλω μια σειρά στη ζωή μου θα τα παρατήσω;…».
     «Ποια σειρά και ποια προκοπή, γιόκα μου; Ούτε το ένα, ούτε το άλλο βλέπω… Χώρια που μου έχεις αδυνατίσει…».
     Στο δεύτερο ταξίδι του στο χωριό, ήταν αποφασισμένος:
     «Μάνα, θα έρθεις λίγες μέρες μαζί μου στην πόλη. Να μου φτιάξεις κι εμένα ένα πιάτο φαΐ με τα χέρια στο, να μου πλύνεις και κάνα ρούχο…».
     Ο πραγματικός του σκοπός, όμως, δεν ήταν αυτός. Ήθελε να ξεφύγει για λίγο η μάνα του, να ειδούν τα μάτια της και κάτι παραπέρα, αφού το μεγαλύτερο… ταξίδι που είχε κάνει ήταν στο διπλανό χωριό που παντρεύτηκε η αδελφή της, κάνα δυο ώρες δρόμο με τα πόδια.  
     «Τι λες παιδάκι μου;» απάντησε η Χαρίλαινα, λες και κεραυνοβολήθηκε! «Πού ν’ αφήσω τις δουλειές μας και το σπίτι μας; Και τα κορίτσια; Πώς να τ’ αφήσω κι αυτά μοναχά τους;…».
     «Έλα ρε, μάνα! Μεγαλώσανε τώρα τα κορίτσια και τα καταφέρνουνε μια χαρά μόνες τους! Κοντεύουνε για παντρειά!... Έπειτα, είναι κι ο θείος ο Αχιλλέας…».
     «Αχ, ρε παιδάκι μου! “Πεθαμένη” θα με πας στην πολιτεία και “πεθαμένη” θα με φέρεις… Αφού ξέρεις, πόσο με πειράζει κείνο το έρμο το λεφορείο. Το βλέπω που περνάει στο δρόμο και μου γυρίζουν τ’ άντερα!…».
     «Έννοια σου, μάνα, έννοια σου! Έχω κάτι χαπάκια να πάρεις πριν ξεκινήσουμε και δεν θα καταλάβεις τίποτα…».
     Τόφερε από δω, τόφερε από κει στο μυαλό της η Χαρίλαινα, έμεινε άυπνη όλο το βράδυ από τις σκέψεις της και τις ενοχές της που θα αποχωριζόταν έστω και για λίγο το σπίτι της, τα ζωντανά της, τις κότες της, μα προπάντων τα κορίτσια της. Έπειτα, ένοιωθε και την ανάγκη να βοηθήσει, έστω και συμβολικά το γιο της, αλλά κρυφολαχταρούσε λίγο να δει και πώς ζούσε ο ίδιος και πώς ζει ο κόσμο παραπέρα, «πίσω από τα βουνά». Την άλλη μέρα στην ίδια ερώτηση/προτροπή του γιου της, απάντησε με δυσκολία:
     «Άιντε να σου κάμω το χατίρι, γιόκα μου! Όχι για περισσότερο από τρεις μέρες, όμως!».
     «Τί να λέει τρεις μέρες, ρε μάνα;… Τι να λέει;…».
     «Και μία το πήγαινε και μία το έλα, πέντε ημέρες! Ξέρεις τί είναι να λείψω πέντε ημέρες από το σπίτι μου;…» και σιγομονολόγησε: «Άιντε να δω και τί θα βρω πίσω άμα γυρίσω...».
     Πικρά, δηλητήριο τα «άσπρα χαπάκια», «διά τήν ναυτίαν τών ταξιδιωτών», θαυματουργά όμως! Ούτε καν που ζαλίστηκε η κυρά-Πόπη!
     Ένα απόγευμα την πήρε, μπήκαν στο λεωφορείο και βγήκαν μαζί μια βόλτα στη μεγάλη πλατεία. Χάζεψε το μάτι της με όσα έβλεπε και οι απορίες της έρχονταν η μία μετά την άλλη. Αφού κάθισαν σ’ ένα παγκάκι κι έλεγαν διάφορα, πέρασαν δυο φίλοι του γιου της.
   «Μάνα, κάτσε εδώ για λίγο. Έχουμε αφήσει στη μέση κάτι με τους φίλους μου. Μη φύγεις από εδώ, όμως, γιατί θα σε χάσω!...».
     «Όχι, παιδάκι μου! Κάνε τη δουλειά σου! Δεν κουνιέμαι ρούπι εγώ από δω που κάθουμαι!…».
    Απομακρύνθηκε για λίγο ο Αλέκος, αλλά από το σημείο που ήταν με τους φίλους του, παρακολουθούσε με το βλέμμα του και τη μάνα του στο παγκάκι. Σε λίγα λεπτά, ξαναγύρισε κοντά της.
     «Μάνα δεν άργησα, έτσι;… Ανησύχησες;».
     «Όχι, παιδάκι μου! Αλλά να… Μου φάνε παράξενο… Τόσος κόσμος πέρασε από μπροστά μου και κανένας δεν βρέθηκε να μου πει μια καλησπέρα», ήταν η απορία και απάντηση μαζί της καλοκάγαθης κυρούλας!
     Η εικόνα και εμφάνιση του γιου της που όλο βελτιωνόταν, της κινούσαν ακόμα περισσότερο την περιέργεια για την «καλή ζωή» στην μεγαλούπολη. Ύστερα σκεφτόταν και τούτο, καθώς τον έβλεπε πάντα περιποιημένο και με χέρια «ανθρώπινα»: «…Μεγαλώνει το παιδί… Ε, ήρθε κι η ώρα του και να γαμπρίσει…»!
     «Δεν χορταίνω να χαϊδεύω τα χεράκια σου», του είπε ένα βράδυ, λίγο μετά  που έφτασε στο χωριό και τον κανάκευε σαν μικρό παιδί. Νοιώθοντας άβολα εκείνος μπροστά στις αδελφές του, προσπαθούσε ν’ αποτραβηχτεί. Είχε τελειώσει και το στρατό πλέον. Του τα κράτησε σφιχτά και τον ρώτησε:
     «Δεν δουλεύεις τώρα ασβέστες και τσιμέντα;».
     «Τ’ αφεντικό μου με έβαλε κι επιβλέπω τους άλλους εργάτες και δεν ανακατώνομαι τώρα μ’ αυτά…», ήταν η απάντησή του, που έκανε την μάνα του να νοιώσει κάπως περήφανη, γι’ αυτή την πρόοδο του γιου της.
     Τα χρόνια πέρναγαν και το περιεχόμενο από ένα γράμμα του Αλέκου στη μάνα του και στις αδελφές του δεν χώραγε αντιρρήσεις:  
     «Μάνα, Σπυριδούλα και Φανή, ετοιμάστε τα καλά σας το φορέματα και ελάτε στην πόλη!».
     «…Θα βρήκε καμιά κοπέλα και θέλει να νοικοκυρευτεί!...», ήταν η σκέψη τους και πέταξαν από τη χαρά τους! Ταχτοποίησαν τις δουλειές του σπιτιού, άφησαν και τους γείτονες να έχουν το νου τους στα ζωντανά και την καθορισμένη ημέρα τις περίμενε καλοντυμένες στο σταθμό του τραίνου. Αφού χαιρετήθηκαν, η μάνα του τον ρώτησε όλο απορία, που το είχε «δεμένο» ότι επρόκειτο για κοπέλα:
     «Την κοπέλα γιατί δεν την έφερες;…»!
     «Ποια κοπέλα, ρε μάνα!», απάντησε ο Αλέκος και γέλασε με την ψυχή του! Κάγκελο η κυρά-Πόπη!
     «Πάμε σπίτι και θα σας εξηγήσω εκεί», τους είπε συμπληρωματικά.
     Όλο χαρά ο Αλέκος, αλλά και οι ίδιες με τα «καλά φορέματα» που τους είχε γράψει να έλθουν, ο νους τους πήγαινε σε κάτι το πολύ καλό. Αφού μπήκαν σπίτι και κάθισαν, με πρόσωπο που έλαμπε εκείνος και με την αγωνία και το ενδιαφέρον ζωγραφισμένα στης μάνας του και στων κοριτσιών τα πρόσωπα, άρχισε να τους λέει τη δική του, κρυφή μέχρι εκείνη τη στιγμή ιστορία:
     «Λίγον καιρό μετά που ήρθα στην πόλη, ας είναι καλά ο Τάσος που μου άνοιξε το σπίτι του, μου είχε “στρωμένο τραπέζι” και μου βρήκε δουλειά στην οικοδομή, γράφτηκα σε νυχτερινό γυμνάσιο. Την ημέρα δούλευα, το βράδυ πήγαινα σχολείο και τη νύχτα διάβαζα. Πάντα έκανα και οικονομίες να τα βγάνω πέρα και να μην δίνω δικαίωμα σε κανέναν. Μετά το γυμνάσιο έδωσα εξετάσεις και πέρασα στο πανεπιστήμιο! Τελείωσα τις σπουδές μου και τώρα είμαι καθηγητής! Μεθαύριο θα ορκιστώ και θα πάρω το πτυχίο μου! Γι’ αυτό σας ήθελα να έρθετε με τα καλά σας και να είστε δίπλα μου!... Και τελευταία που βλέπατε τα χέρια μου “ανθρώπινα”, όπως λέγατε, ήταν που είχα φύγει από την οικοδομή, έκανα φροντιστήρια σε μαθητές του γυμνασίου και ήμουν βοηθός του καθηγητή στο πανεπιστήμιο…».
     Δάκρυα, φιλιά, αγκαλιές, συγκίνηση, ενθουσιασμός απ’ όλους γέμισαν την ατμόσφαιρα του φτωχού υπογείου!
     «Καλά, ρε παιδάκι μου, πώς κράτησες τόσα χρόνια μέσα σου μυστικό ένα τέτοιο πράγμα;», ήταν η εύλογη απορία τους, που εκφράστηκε με το στόμα της μάνας τους.
     «Δεν ήθελα, μανούλα μου, να σας κάνω να έχετε ελπίδες, πριν πετύχω τους στόχους μου που είχα βάλει, και δεν ήταν καθόλου εύκολοι», ήταν η απάντησή του και τα δάκρυα, οι αγκαλιές και τα συναισθήματα χαράς κι ενθουσιασμού, δεν χωρούσαν πλέον στο ταπεινό υπόγειο!
 
Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 22.8.2022
(Σύντομο βιογραφικό σημείωμα δείτε ΕΔΩ)

Τετάρτη 17 Αυγούστου 2022

Προξενιό του «παλιού καιρού» (αφήγηση ενενηντάχρονης Ηπειρώτισσας)!

Στάμνα: Αλάνθαστη «προξενήτρα» στην Ελληνική ταινία
«Η θεία από το Σικάγο»!

     Με θέματα, έθιμα, συνήθειες, τελετουργικά του γάμου στην περιοχή των Καλαβρύτων, που αρχίζουν από το προξενιό και τελειώνουν στα «πιστρόφια» ή ακόμα και συνεχίζονται μέχρι και την τεκνοποίηση και το ρόλο της μαμής, έχω ασχοληθεί στο πρώτο βιβλίο μου, με τίτλο «Λειβάρτζι, σ’ ευχαριστώ!», εκδόσεις «ΑΝΑΔΡΑΣΗ» 2002, αλλά και σε εκτενή άρθρα που έχουν δημοσιευθεί στην ηλεκτρονική εφημερίδα ΚΑΛΑΒΡΥΤΑ ΝΕWS*. Στην παρούσα ανάρτηση παραθέτω μια αφήγηση της Ηπειρώτισσας γιαγιάς Ελισάβετ, ενενηκοντούτης, όπως θα έλεγε και ο κυρ-Αλέξανδρος (Παπαδιαμάντης). Η γιαγιά Ελισάβετ έχει μια ιδιαίτερη μαεστρία στις αφηγήσεις και στις περιγραφές και έχοντας ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον αυτή της η αφήγηση, την παραθέτω αυτούσια:
     «Εγώ μ’ τον Περ’κλή (τον άντρα της), είχαμαν κάνα δυο χρόνια παντρεμέν’. Αν και μ’κρή, ήμαν (ήμουν) π’τσαρίνα (πουτσαρίνα) και κωλοπετσωμέν’ γ’ναίκα και μ' εμπιστευόταν ο πεθερός μ'. Για κάθε τ’ δ’λειά που ’θελε να κάν’, έπαιρνε και τη γνέμη μ’. Ένα βραδάκ’, ήρθ’ ένα προξ’νιό για τη Βασίλω. Ήταν από μακρ'νό, αλλά μεγάλο χωριό του κάμπου ο λιγάμενος (λεγάμενος) κι τούτου (τούτο) του άρεσε του πεθερού μ’ για τη Βασίλω. “Κάμπος είν’, σ’ λέει, θα βρει τόπο να ζήσ’ η κοπέλα μ’ καλύτερα”.
     Αφού είδανε τ' προξ’νιό με καλό μάτ’, ρώτ’σε κι εμένα. Δεν έδωκ’ απόκρισ’, αλλά κούν’σα το κεφάλ’ ότι ήμαν σύμφωνη. Άιντε τώρα, έπρεπε να πάν’ οι άντρες να ειδούν, για να πάρ’νε (πάρουνε) ντν’ απόφασ'. Μ’σή μέρα να πάν κι άλλη μ’σή να ρθούν’ θέλαν’, γιατ’ ήταν μακριά. Το βράδ’ έπρεπε να μείνουν εκεί. Δυο άντρες μαναχοί τσ’, όμως, πώς θα κ’μανταρ’ζόταν' (κουνανταριζόταν); Ηθέλανε και γ’ναίκα μαζί…
    “ Έλα, νύφ’! Εσύ θανά ρθ’ς”, ήταν η κ’βέντα τ’ στη μένα.
     Kάτι μερούλες μετά, πήραμαν το μ’λάρ’ και ξεκ’νήσαμαν τρεις νοματαίοι. Ο πεθερός μ’, ο άντρας μ’ κι εγώ. Το άλλο μ’λάρ’ το αφήκαμαν πίσω, στο σπίτ’, γιατ’ οι δ’λειές δεν καρτέραγαν. Βάλαμαν και ψ’μί και τ’ρί στον τρουβά (τορβά) και η τελευταία μας κ’βέντα με τσ’ άλλους που μείναν πίσω, ήταν την άλλ' μέρα που θα γυρνάγαμαν, κατά το γιματάκ’ (γιοματάκι), ν’ ανάβαμαν φωτιά στην κορφή του β’νού, αν το προξ’νιό έδενε, να βλέπαν τ' καπνό(!) να μάθαιναν κι οι δ’κοί μας. Και στο πήγαιν' και στο έλα, πότε καβάλαγ’ ο ένας και πότε ο άλλος στο μ’λαρ’, να μοιράσ’με το δρόμο. Οι άντρες, δ΄λαδ (δηλαδή), γιατ' εμένα ποιός μ' ρώταγ'.
     Πήγαμαν, καλοί άνθρωποι ήταν οι συμπεθέρ’, μας καλοκαρτέρ’σαν. Εγώ δεν μίλαγα ντιπ', αλλά όταν με τήραγ’ ο πεθερός μ’, χωρίς να καταλαβαίνουν οι άλλ’, τούκανα νόημα με τα μάτια αν ήμαν σύμφωνη ή όχ’! Τρία-τέσσερα μαξούμια (μικρά παιδιά) που ήταν στο σπίτ’, τα διώξαν, να μην είναι μες τα πόδια μας και στην κ’βέντα μας... Δώκαν τα χέρια οι άντρες, αφού είπαν κάμποσα για τ’ν προίκα και τ’ δ’λειές ήξερ’ η Βασίλω να κάν’, ήπιαν κι ένα ποτήρι κρασί, ευχήθηκαν και το προξ’νιό έκλεισε! Το παιδί, ο γαμπρός, δεν ήταν εκεί σ’ ούλη την κουβέντα. Έμπαινε κι έβγαινε από το σπίτ’ κι αφού συμφωνήσαν οι δυο συμπεθερ’, ο πατέρας τ’ κι ο πεθερός μ’, τότε τον φ’νάξαν να ντου (του) ειπούνε την απόφασή τσ’ και να του φχηθούν' (ευχηθούνε)! Εκείνο φίλησ’ το χέρ’ τ’ πατέρα τ’ και τ’ πεθερού τ’ και είπε “'φχαρ’στώ”!

     Στο φαΐ απάν’, ξαναφχήθ'καν και φχήθ'καμαν ούλοι μαζί και μετά στρώσαμαν να κοιμηθούμ’. Ντ’ν άλλη μέρα, φύγαμαν πρωί. Μας δώκαν’ και ψ’μί για το δρόμο και φχηθήκαμαν “η ώρα η καλή στο ζευγάρ’ που θ’ αναταμώσ’ ”!
     Μόλις φτάκαμαν στην κορφή του β’νού, ανάψαμαν τη φωτιά, όπως είχαμαν σ’μφωνήσ’ με τσ' δ’κούς μας πίσω. Τότε κάτσαμαν και φά’αμαν (φάγαμαν) ψωμί κάτω από τις γ’ναίκες…».

«Οι γ’ναίκες» στο Ζάλογγο


     Κατά τη διάρκεια της αφήγησής της γιαγιάς Ελισάβετ, τη διακόψαμε κάμποσες φορές, για να μας λυθούν οι απορίες.
Ερώτηση: «Δεν είχε παιδιά το χωριό ή κάποιο κοντινότερο για τη Βασίλω;».
Απάντηση: «Είχε, αλλά ο πεθερός μ’ ήθελε να ζήσ’ καλύτερα η κοπέλα τ’. Να φύγ’ από τα β’νά. Εκείνο το χωριό είχε τόπο…».
Ερώτηση: «Κάτω από ποιες γυναίκες φάγατε στην επιστροφή;».
Απάντηση: «Στις γ’ναίκες που “χορεύουνε” στο Ζάλογγο! Στ’ αγάλματα απ’κάτ’»!
Ερώτηση: «Η Βασίλω ήξερε για το προξενιό;».
Απάντηση: «Α πα πααα!  Δεν ήξεραν και δεν τσ’ λέγαν τίπ’τα τότε τσ’ κοπέλες! Τ'ς (τους) το λέγαν μόλις έδεναν το προ’ξνιό οι πατεράδες!... Κι αν είχε χαθεί (είχε πεθάνει) ο πατέρας, μ' το μεγάλο αδερφό γινόταν η κ’βέντα».
Ερώτηση: «Το παιδί, ο γαμπρός, θα την ήθελε τη Βασίλω, που ήταν από βουνά;».
Απάντηση: Γιατί; Τούπεφτε λόγος κι αυτ’νού; Μοναχοκόρ’ η Βασίλω, τσέλιγκας ο πεθερός μ’, της έδινε πολλά ζ’ντανά προίκα! Τέτοια ευκαιρία έψαχν’ ο πατέρας τ’!».
==============================
 
* Για τα έθιμα του παραδοσιακού γάμου την περιοχή των Καλαβρύτων, στον τόπο μου, μπορείτε να δείτε/διαβάσετε σε έξη μέρη-ενότητες, στην ηλεκτρονική εφημερίδα ΚΑΛΑΒΡΥΤΑ ΝΕWS, «πατώντας» τους παρακάτω συνδέσμους:
Α΄ Μέρος:
https://www.kalavrytanews.com/2016/09/kalavryta-ta-ethima-toy-gamoy.html
Β΄ Μέρος:
https://www.kalavrytanews.com/2016/10/blog-post_85.html
Γ΄ Μέρος:
https://www.kalavrytanews.com/2016/10/kalavryta-ta-ethima-toy-gamou.html
Δ΄ Μέρος:
https://www.kalavrytanews.com/2016/11/kalavryta-ta-ethima-toy-gamou-D.html
Ε΄ Μέρος:
https://www.kalavrytanews.com/2017/01/blog-post_560.html
Το έθιμο του στολισμένου τράγου για το γάμο:
https://www.kalavrytanews.com/2016/08/blog-post_292.html
 
Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 17.8.2022