Το «γόνα» (γόνατο) - παλιά «μονάδα μέτρησης» του ύψους του χιονιού

     Περιμένουμε να ρίξει λίγο χιονάκι και έχουμε «παροπλιστεί» προκαταβολικά! Πόσοι, όμως, αναλογιστήκαμε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι των χωριών μας, όχι από πλευράς μετακίνησης μόνο, αλλά κυρίως από πλευράς κάλυψης των προσωπικών τους αναγκών, των αναγκών των κοπαδιών των κτηνοτρόφων και γενικά των γεωργικών εργασιών. Και τούτο, αν σκεφθεί κανείς και τα παλαιότερα χρόνια, που η χιονόπτωση ήταν πολύ περισσότερη. Σαν «μονάδα μέτρησης» ύψους του χιονιού ήταν το γόνα (γόνατο) και οι μεγάλες δυσκολίες άρχιζαν όταν το ύψος του ξεπέρναγε το συγκεκριμένη «μονάδα μέτρησης». Από «ένα γόνα χιόνι» και πάνω υπολογιζόταν ως  πολύ και τότε μετρίαζαν τις δραστηριότητές τους. Τα συνήθη «εκχιονιστικά μηχανήματα» ήταν τα φτυάρια και τα γεροδεμένα-μυώδη μπράτσα των ανθρώπων, μυώδη από τις δουλειές και όχι από άλλου είδους γυμναστική. Και ποιος μπορεί να ξεχάσει τις διαδρομές που κάναμε για «δυο κλίτσες γράμματα», αφού ούτε τα σχολεία έκλειναν μ’ αυτές τις δυσκολίες! Τα κοντινά χωριά με τα γυμνάσια της επαρχίας μας/των επαρχιών μας, των αποστάσεων τριών και τεσσάρων χιλιομέτρων, θεωρούνταν… προνομιούχα(!), αν υπολογίσει κανείς ότι μαθητές μακρινότερων χωριών, δέκα και δεκαπέντε χιλιομέτρων έκαναν τέσσερις ώρες διαδρομή το πρωί (ίσως και περισσότερες) κι άλλες τόσες το μεσημέρι, για την επιστροφή τους! Και δεν μιλάμε μόνο για μαθητές γυμνασίου, αλλά και του δημοτικού!

    Αυτές οι εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες, που σήμερα δεν γίνονται εύκολα πιστευτές, δεν εμπόδισαν να «βγάλουν» προσωπικότητες τα χωριά μας. Και δεν εννοούμε προσωπικότητες των «μεγάλων πολυθρόνων» και των πολυτελών γραφείων, αλλά προσωπικότητες και υπηρέτες των αξιών και των ιδανικών, αφανείς εν πολλοίς.  

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 09.01.2019

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Μποναμάς: Ένα όμορφο πρωτοχρονιάτικο έθιμο

    Συνηθισμένες φράσεις για το μποναμά (ή μπουλαμά), που χρησιμοποιούμε σήμερα με σαρκαστική διάθεση κάποιες φορές, π.χ. «μου ήρθε μποναμάς από την εφορία», «έχω έναν μποναμά από την τροχαία» κλπ, βρίσκονται στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση από την πραγματική έννοια του πραγματικού όρου μποναμάς. Στην πραγματικότητα, ο μποναμάς είναι μια πρωτοχρονιάτικη όμορφη συνήθεια, που τηρείται από πολλούς και σήμερα, χωρίς όμως να δίνεται και ιδιαίτερη σημασία σ’ αυτό. Ίσως κάποιοι να την έχουν αντικαταστήσει με το σε είδος πρωτοχρονιάτικο δώρο ή και το «δώρο του αϊ-Βασίλη».

     Ανήμερα την πρωτοχρονιά και κατά προτίμηση μετά την εκκλησία, οι παππούδες έκαναν δώρο στα παιδιά τους, τα εγγόνια τους και τ’ ανίψια τους ένα μεταλλικό νόμισμα, που ίσως η αξία του ήταν ευτελής. Το χαρτονόμισμα ήταν εξαιρετικά σπάνιο. Αξίζει, να υπογραμμιστεί πάντως, ότι ένα δίδραχμο ήταν πολύ καλός μποναμάς κι ένα πεντάδραχμο (τάλιρο) μεγάλος και «πλούσιος»! Το ίδιο έκαναν και γονείς στα παιδιά τους, τα ανίψια τους, αλλά και ο σύζυγος στη σύζυγο. 

     Ο συνηθέστερος τρόπος και η καταλληλότερη στιγμή επίδοσης του καθιερωμένου αυτού πρωτοχρονιάτικου δώρου, ήταν τη στιγμή του χαιρετισμού (χειραψίας) και της ανταλλαγής ευχών για τον καινούργιο χρόνο. Τότε, π.χ. ο παππούς, έβαζε στο χέρι του παιδιού του ή του εγγονού του το νόμισμα κι εκείνο τον ευχαριστούσε κι έσκυβε και του φιλούσε το χέρι. Να σημειωθεί ακόμα, ότι ο ασπασμός της δεξιάς του μεγαλύτερου, ιδίως του παππού και της γιαγιάς, ήταν πάντα άγραφος νόμος στη χειραψία των ευχών και της συνάντησης. Για τον ασπασμό της δεξιάς διαβάστε περισσότερα εδώ: ΕΔΩ.  

     Η σε ορισμένες περιπτώσεις ευτελής αξία του νομίσματος, μπορεί να έφτανε μόνο για την αγορά μια μικρής σοκολάτας, για λίγες καραμέλες, ή και για ένα γλειφιτζούρι. Αρκετά ήταν τα παιδιά που σκεπτόμενα έξυπνα, συγκέντρωναν τους μποναμάδες όλων των συγγενών τους κι έπαιρναν κάτι πολύ πιο χρήσιμο από τις γνωστές λιχουδιές.

     Εκτός από τα παιδιά και τα εγγόνια οποιασδήποτε ηλικίας, ο μποναμάς δινόταν και σε ανίψια, νύφες, γαμπρούς, παιδιά φιλικών οικογενειών, ακόμα και γειτονόπουλα. Σε κάθε περίπτωση, όμως, τηρούνταν απαρέγκλιτα ο ασπασμός του χεριού.

     Ο μποναμάς μπορεί να «καθυστερούσε» λίγες μέρες για συγγενείς, κυρίως παιδιά και εγγόνια, που δεν συγκατοικούσαν ή δεν βρίσκονταν σε κάποια απόσταση από τους παππούδες. Όμως ήταν άγραφος νόμος, που είχε την ισχύ γραπτού, ίσως και μεγαλύτερη.

     Το έθιμο συνηθιζόταν, πιο χαλαρά και την ημέρα των Θεοφανείων. Και σήμερα, όμως, αν και οι καιροί έχουν γίνει «αγνώριστοι» , κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι το όμορφο αυτό έθιμο έχει εκλείψει, αλλά ούτε και μπορεί να ισχυριστεί ότι έχει τη μαγεία που είχε πριν λίγες δεκαετίες.

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 7.1.2019

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Παροιμίες και τραγούδια για το Γιάννη

    Την τιμητική του έχει ο Γιάννης στις 7 Ιανουαρίου, που το όνομά του συγκεντρώνει τις περισσότερες λαϊκές παροιμίες, ως, ίσως,  το πιο «συνηθισμένο» από όλα τ’ άλλα ονόματα. Ας θυμηθούμε μερικές:

-  Σαράντα πέντε Γιάννηδες στον άγιο Γιάννη πάνε.

-  Φοβάται ο Γιάννης το θεριό και το θεριό τον Γιάννη.

-  Τι κάνεις Γιάννη; - Κουκιά σπέρνω.

-  Σπίτι χωρίς Γιάννη προκοπή  δεν κάνει.

-  Γιάννη είχα, Γιάννη έχω κι αν ποτέ μου θα χηρέψω, πάλι Γιάννη θα γυρέψω.

-  Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει.

-  Ακόμα δεν τον είδαμε, Γιάννη τoν εβγάλαμε.

-  Αν είχαν γνώσ’ οι Γιάννηδες, θα δάνειζαν καμπόση.

-  Να σε κάψω Γιάννη, να σ’ αλείψω μέλι (ή λάδι).

-  Κόψε κέδρο φτιάξ’ Αντώνη κι από πλάτανο Θανάση, και αν πεις και για το Γιάννη, όποιο ξύλο να ’ναι κάνει.

-  Πότε ο Γιάννης δεν μπορεί, πότε ο κώλος του πονεί.

-  Τ’ είχες Γιάννη τι είχα πάντα.

-  Όλοι μιλούν για τ’ άρματα και ο Γιάννης για την πίτα.

-  Άλλη καμιά δε γέννησε, μόν’ η Μαριώ το Γιάννη.

-  Όχι Γιάννης, Γιαννάκης.

-  Γιάννης πήγε, Γιάννης γύρισε.
-  Σε μια πολύ γνωστή παροιμία, όμως, υπάρχει και απάντηση από τον «θιγόμενο» Γιάννη, στην προσβολή που δέχεται: 
«Σαράντα πέντε Γιάννηδες ενός κοκόρου γνώση».
Εδώ ο Γιάννης απαντάει: 
«Κι εσύ που το ανέφερες, δεν έχεις ούτε τόση»!!!

     Ισοδύναμη, θα μπορούσε να πει κανείς με τις παροιμίες, και η έκφραση μέσω του στίχου και της μουσικής για το Γιάννη, παραδοσιακής, έντεχνης και λαϊκής:

-  Γιάννη μου το μαντήλι σου.

-  Μπάρμπα Γιάννης Κανατάς.

-  Έτσι είναι μπάρμπα-Γιάννη.

-  Γιαννάκη ομορφόπαιδο, Γιαννάκη λεβεντόπαιδο.

-  Πώς μπόρεσ' η καρδιά σου το Γιάννη να πικράνει (συμβιβασμούς δεν κάνω).

-  Ο Γιάννης ο μπεκρής.

-  Ο Γιάννης ο φονιάς.

-  Μα δεν δε λένε Γιάννη (τον έρωτα ρωτάω, νέο τραγούδι-Ελευθερία Αρβανιτάκη).

-  Γιάννη μου-Γιάννη μου (νέο τραγούδι-Ελένη Ττσαλιγοπούλου).

-  Έρωτας είν' ο Γιάννης (Γιάννης Ζουγανέλης).

-  Γιάννη, σβήσε τις φωτιές (Αφροδίτη Μάνου).

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΓΙΑΝΝΗΔΕΣ

ΚΑΙ ΤΙΣ ΙΩΑΝΝΕΣ!!!

Επιμέλεια: Ν.Π., 07.01.2019

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Αιχμάλωτοι του Ιμπραήμ

από την περιοχή των Καλαβρύτων

Ο Ιμπραήμ

Εικόνα από την

«ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ»

του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου

εκδόσεις «ΦΑΡΟΣ»

     Μια ανείπωτα ευχάριστη έκπληξη μου επεφύλασσε πρωτοχρονιάτικα ο ανεκτίμητος διαδικτυακός φίλος και πατριώτης, λαογράφος και ιστοριοδίφης κ. Ηλίας Τουτούνης! Μετά τα «άγνωστα Λειβαρτζινά τραγούδια» που μου έστειλε και τα οποία δημοσίευσα στην προσωπική μου ιστοσελίδα (δείτε/διαβάστε εδώ:

 https://nikolpapak.blogspot.com/2018/12/1950.html ),

μου έστειλε ένα ακόμα πιο σημαντικό «δώρο»! Κατάλογο με τα ονόματα 218 αιχμαλώτων του Ιμπραήμ, εκ των οποίων οι περισσότεροι από τους 200 ήταν από την περιοχή των Καλαβρύτων, που συμπεριλαμβάνεται στο προσωπικό του αρχείο!

     H δράση και οι λεηλασίες του Ιμπραήμ πασά, του «Μπραΐμη», όπως ακούγαμε το όνομά του Ελληνοποιημένο από τους παππούδες στα παιδικά μας χρόνια, είναι γνωστές και στον τόπο μας. Στο Λειβαρτζινό, μάλιστα, υπάρχει σχετικό τοπωνύμιο, το «Μπαϊμοκατάραχο», όπου εκεί διεξήχθη μάχη με πολεμιστές της περιοχής.  

     Ο κατάλογος αυτός συμπεριλαμβάνεται: 1) Στα Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ)-Καποδιστριακό Αρχείο και, 2) σε περιοδική έκδοση του Ιδρύματος Μελετών της Χερσονήσου του Αίμου, με τον τίτλο «ΒΑΛΚΑΝΙΚΑ ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ», ανάτυπο, τεύχος 8, 1996, επιμέλεια Γιώργου Β. Νικολάου και με βάση τον ανέκδοτο κατάλογο του 1828 και μεταγενεστέρων εγγράφων.

     Σύμφωνα με την έκδοση αυτή, ο τότε Έκτακτος Επίτροπος στην Αχαΐα Γεώργιος Μαυρομμάτης υποβάλλει στον Κυβερνήτη (Ιωάννη Καποδίστρια) κατάλογο αιχμαλώτων της επαρχίας Καλαβρύτων, με το παρακάτω διαβιβαστικό, στο οποίο σημειώνεται ότι διατηρείται η ορθογραφία του χειρόγραφου:

Ελληνική Πολιτεία

Προς τον Εξοχώτατον Κυβερνήτην

Ο κατά την Αχαΐαν Έκτακτος Επίτροπος

     Η αιτία της πανώλης, η οποία εδυσκόλευσε την κοινωνίαν των μερών τούτων, και επεφόρτισεν όχι μικράς ενασχολήσεις εις εμέ και τους υπαλλήλους μου, μ’ εμπόδισαν άχρι τούδε να φέρω εις έκβασιν όσα δια της υπ’ αριθ. 2652 διαταγής σας διετατόμην περί των αιχμαλώτων. ήδη ότε τα πράγματα ευκολύνθησαν σπεύδω να σας διευθύνω κατάλογον αιχμαλώτων χωρίων τινών της επαρχίας Καλαβρύτων. Γινάτια φροντίς να καταγραφώσι  και οι λοιποί όλου του τμήματος αιχμάλωτοι, και τους καταλόγους αυτών θέλω σας διευθύνω επομένως. Μένω με βαθύτατον σέβας.

                                                          Εν Βοστίτση τη 27 Αυγούστου 1828

                                                               (Τ Σ) Ο έκτακτος επίτροπος

                                                                  Γεώργιος Μαυρομμάτης

     Σημειώσεις για τις ευδιάκριτες φωτογραφίες του αρχείου, που παρατίθενται στη συνέχεια:

       1: Ο κατάλογος-πίνακας των αιχμαλώτων, ανδρών, γυναικών και παιδιών, με αύξοντα αριθμό 1-218 περιλαμβάνει το όνομα, το επίθετο (επώνυμο) ή αντί αυτού το πατρώνυμο ή το όνομα συζύγου της γυναίκας, την ιδιαίτερη πατρίδα, τον τόπο και τη χρονολογία που αιχμαλωτίσθηκε, καθώς και τον τόπο που διέμενε κατά την αποστολή του καταλόγου στον Κυβερνήτη.

       2: Οι διάφορες περιοχές-χωριά των αιχμαλώτων, αναφέρονται με την ονομασία της εποχής, π.χ. Χιαλμός (Χελμός), Κραστιεούς (προφανώς Κραστικούς), Λυχούρι (προφανώς Λεχούρι), Τζορωτά (Τσορωτά, σήμερα Λευκάσιο) κλπ. Με την ίδια ονομασία αναφέρεται και τόπος που αιχμαλωτίστηκαν, καθώς και ο τόπος που βρίσκονταν οι αιχμάλωτοι το χρόνο της αποστολής του καταλόγου, π.χ. Χλουμνούτζι (της Ηλείας), Μοθώνη (Μεθώνη) κλπ.

       3: Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι ονόματα αιχμαλώτων συμπεριλαμβάνονται και στο «ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ», του εκλεκτού και υπερ-πολύτιμου συμπατριώτη κ. Αθανασίου Τζώρτζη. Ενδεικτικά αναφέρουμε τον Δημήτριο Γιαννακόπουλο, από το Λειβάρτζι, για τον οποίο ο κ. Τζώρτζης στο μοναδικό για τον τόπο πόνημά του αναφέρει πολλές λεπτομέρειες, που συμφωνούν με τα στοιχεία του καταλόγου.

     Διαβάστε περισσότερα για το «ΛΕΞΙΚΟ» εδώ:

https://www.kalavrytanews.com/2014/11/istoriko-lexiko-kalavryton.html?fbclid=IwAR0USZenO2KoYyp93NCYI5DjagpiZxKExt53LxIGKnkFQ0fWUlEj6DJtnlM

και εδώ:

https://nikolpapak.blogspot.com/2018/07/blog-post_7.html  
     Επιπλέον, ο κ. Αθανάσιος Τζώρτζης, συμπεριλαμβάνει από τον Μάιο του 2017 εξ' ολοκλήρου το θέμα σε ανάρτησή του στη σελίδα «Γκέρμπεσι ( Προφήτης Ηλίας ) Αχαΐας» και συγκεκριμένα εδώ:

https://gerbesi.wordpress.com/2017/05/02/%CE%B1%CF%85%CF%84%CE%BF%CF%8D%CF%82-%CE%B1%CE%B9%CF%87%CE%BC%CE%B1%CE%BB%CF%8E%CF%84%CE%B9%CF%83%CE%B5-%CE%BF-%CE%B9%CE%BC%CF%80%CF%81%CE%B1%CE%AE%CE%BC-%CF%83%CE%B5-%CF%87%CF%89%CF%81%CE%B9%CE%AC/?fbclid=IwAR1K138LSs713c-ZAKiytAnUPRavBG6ecvy91uWtHKUumEs4rSs7eAIP6uU

       4. Σημειώνεται πως η έρευνα θα συνεχιστεί στα ΓΑΚ, για αναζήτηση περισσότερων στοιχείων.
        5. Για μεγέθυνση στις φωτογραφίες, κάντε «κλικ» επάνω σ' αυτές.

     Υπογραμμίζεται, τέλος, ότι η παρούσα ανάρτηση/δημοσιοποίηση έχει την έγκριση του ανεκτίμητου φίλου  κ. Ηλία Τουτούνη, στον οποίο  εκφράζω και πάλι τις ολόθερμες ευχαριστίες μου και την ευγνωμοσύνη μου, τόσο προσωπικά, όσο και εξ’ όλης της περιοχής Καλαβρύτων. Του εύχομαι καλή, ευλογημένη και δημιουργική χρονιά και του υπόσχομαι πως με πρώτη ευκαιρία θα επιδιώξω συνάντησή μας, για την εκ του σύνεγγυς συνεργασία μας.

Σημείωση: Δεν επιτρέπεται η αναδημοσίευση, χωρίς αναφορά στην πηγή.

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 03.01.2019

http://nikolpapak.blogspot.com/2017/05/blog-post_22.html

Ο βασιλιάς και ο ζητιάνος (παραμύθι για τους μικρούς μας φίλους, και όχι μόνο)

...Από αυτά που μου έλεγε η γιαγιά μου...  

   «Τα παραμύθια γράφονται για να κοιμούνται τα παιδιά,

αλλά και για να ξυπνούν οι μεγάλοι»

Χανς Κρίστιαν Άντερσεν

Εικόνα:

https://www.kiosterakis.gr/plus/diafora/istories/1259-to-paramythi-pou-den-eixe-telos

      Ήτανε μια φορά ένας πολύ πλούσιος βασιλιάς, που άλλη δουλειά δεν έκανε μέρα-νύχτα, από το να μετράει τα χρυσά φλουριά του. Έξω από το παλάτι του πήγαινε καθημερινά ένας κουρελής ζητιάνος και έπαιζε το βιολί του. Πολλοί από τους περαστικούς τον λυπόντουσαν και του έδιναν ελεημοσύνη. Κι όταν τα νομίσματα που του πέταγαν στο φθαρμένο καπέλο του έφταναν να περάσει την ημέρα του, ο ζητιάνος για να τους ευχαριστήσει έπαιζε πιο δυνατά το βιολί του και σηκωνότανε και χόρευε κιόλας!

     Μια μέρα που ο χορός και το τραγούδι του ζητιάνου ενόχλησαν το βασιλιά, γυρίζει και λέει στη βασίλισσα:

     - Δε μπορώ να καταλάβω, μωρέ βασίλισσα, πού το βρίσκει αυτό το κέφι εκείνος ο κουρελής ζητιάνος. Να φάει δεν έχει, να ντυθεί δεν έχει, όλο κάτι παλιά και τρύπια παπούτσια φοράει… Εμείς, με  το χρυσάφι όλου του κόσμου, ούτε διάθεση έχουμε, ούτε να κοιμηθούμε ήσυχα μπορούμε, ούτε ευχαριστημένοι με τίποτα είμαστε! Εκείνος πού το βρίσκει τόσο κέφι κάθε μέρα;...

     - Χμ! Του απάντησε η βασίλισσα. Θέλεις να σου τον κάνω εγώ αυτόν τον κουρελή να το χάσει από τη  μια στιγμή στην άλλη όλο του το κέφι;

     Περίεργος ο βασιλιάς για τί είχε μηχανευτεί η σατανική βασίλισσα, της απάντησε:

    - Ναι, αλλά δεν νομίζω να τα καταφέρεις και τόσο εύκολα! Αυτός το κέφι το έχει στο αίμα του!

     - Καθόλου δύσκολο, απάντησε εκείνη! Δωσ’ μου ένα πουγκί φλουριά!

     Ακόμα πιο περίεργος για την ευκολία και τη βεβαιότητα της βασίλισσας, της λέει:

     - Να! Πάρε δύο πουγκιά!

   - Φτάνει το ένα, του είπε εκείνη, και το πετάει από το παράθυρο στα πόδια του ζητιάνου.

    Μόλις εκείνος άκουσε το θόρυβο, σταμάτησε το βιολί του και το πήρε στα χέρια του. Αφού το άνοιξε και βεβαιώθηκε τί είχε μέσα, παράτησε το βιολί, κοίταξε γύρω του μήπως τον είδε κανείς κι έφυγε τρέχοντας!

     Πέρασε μια βδομάδα, δύο, ένας μήνας, δεύτερος μήνας, μα τίποτα! Άφαντος ο ζητιάνος! Ικανοποιημένη η βασίλισσα πως κέρδισε το «στοίχημα», κάθε λίγο και λιγάκι το θύμιζε του άντρα της. Λίγο καιρό μετά, όμως, ένας αυλικός λέει του βασιλιά:

     - Μεγαλειότατε, θέλει να σε δει εκείνος ο ζητιάνος που ερχότανε έξω από το παλάτι κι έπαιζε το βιολί του!

     Περίεργος ο βασιλιάς, ζήτησε να τον αφήσουν να περάσει αμέσως. Μόλις εκείνος έφτασε στην πόρτα του παλατιού που τον περίμενε ο γεμάτος απορία βασιλιάς, τού πέταξε το πουγκί με τα φλουριά στα πόδα και του λέει:

     - Πάρε και τα φλουριά σου, πάρε και το καλό τους μαζί! Με αυτά έχασα την ησυχία μου, έχασα τον ύπνο μου, έχασα κάθε διάθεση που είχα, γιατί με απασχολούσαν οι σκέψεις τί να τα κάνω και ο φόβος μήπως μου τα πάρουνε!

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 28.12.2018

http://nikolpapak.blogspot.com/2017/05/blog-post_22.html

Άγνωστα Λειβαρτζινά τραγούδια!

Μερική άποψη του Λειβαρτζίου, 1950

Φωτογραφία: Από το βιβλίο του Αθαν. Θ. Λέλου

«ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΨΩΦΙΔΟΣ ΚΑΙ ΛΕΙΒΑΡΖΙΟΥ)

    Δύο άγνωστα, ή τουλάχιστον όχι ευρέως γνωστά, δημοτικά τραγούδια που αναφέρονται στο χωριό μου, «του Σταύρου» και «στη μέση στα Τριπόταμα», είχε την ευγενή καλοσύνη να μου στείλει μέσω διαδικτυακής επικοινωνίας ο Λαογράφος κ. Ηλίας Τουτούνης, προϊόντα των άοκνων και πολυετών λαογραφικών ερευνών και καταγραφών του.    

     Τα τραγούδια αυτά, μαζί με άλλα που είναι ήδη ευρέως γνωστά, «δικαιώνουν» τους στίχους του «πολυτραγουδισμένου» χωριού μου, από παλιότερο ποίημα μου:

«Λειβάρτζι, όμορφο χωριό,

πολυτραγουδισμένο,

στου Ερυμάνθου τις πλαγιές,

εκεί ’σαι φωλιασμένο»

     Η δημοσίευση των τραγουδιών γίνεται με την άδεια του έχοντος τα πνευματικά δικαιώματα, του κ. Ηλία Τουτούνη. Τον ευχαριστώ από καρδιάς, τόσο προσωπικά, όσο και εκ μέρους των συγχωριανών μου.

Του Σταύρου¹

Τ’ ακούς καημένε Σταύρο μου, μωρέ παλιoμπαμπέση,

μες το Λειβάρτζι να μην πας και μην κουνάς το φέσι,

ν’ εκεί έχει σόγια δυνατά, δεν παίρνουν από λόγια.

Κι ο Σταύρος δεν με άκουσε, κάνει πως δεν φοβάται,

με το ντουφέκι γι’ αγκαλιά πάει για το Λειβάρτζι.

Και εκεί καρτέρι του ’χανε εφτούνοι οι Ρουφουλαίοι,

ο Στεφανής κι ο Περεκλής, τα δυο πρωταξαδέρφια.

Δυο μαχαιριές του μπήξανε, στην νεφραμιά από κάτω.

Τον κλαίν’ ούλοι οι Λειβαρτζινοί, τον κλαίει και μια χήρα

τον κλαιν’ κι οι Λεχουρίτισσες, οι μικροπαντρεμένες.

Στη μέση τα Τριπόταμα²

Στη μέση στα Τριπόταμα, στην άκρη στο γιοφύρι,

Τουσούμ αγάς καθότανε και κρένει και δικάζει.

Κρένει τη δόλια τη Λενιώ³, δικάζει τον Λιμάζη

και βγάζει το φερμάνι του τί γράφει το κοράνι,

να παίρνει ο Τούρκος τη Ρωμιά, Λιμάζης την Ελένη.

Τ’ άκουσε κι ο Χριστόδουλος και την καρδιά του σφίγγει.

Βάστα καημένη μου καρδιά, να φτάσω στο Λειβάρτζι,

να φτιάξω το ασκέρι μου, να πα’ στη Μοστενίτσα,

να πάρω πίσω το Λενιώ, τους πύργους να χαλάσω,

να πάρω τον Λιμάζαγα σεΐζη τ’ αλογού μου,

να μου ποτίζει τ’ άλογα, να φκιάνει τα παχνιά τους

και το κοντομεσήμερο για ξύλα να παγαίνει

και να διπλοζαλώνεται ν’ ούλο το μεσημέρι.

==========================

     ¹ Καταγραφή  από τον αείμνηστο Βασίλη Πανούτσο, από το χωριό Αντρώνι, την Τρίτη 1η Μαρτίου 2011.

     ² Tην ομορφιά και το ειδύλλιο της Ελένης, κόρης του κυρ-Χριστόδουλου Παπαδόπουλου, με το Λιμάζαγα, τραγουδούν τρία ακόμη πολύ γνωστά δημοτικά τραγούδια: Το πρώτο είναι το «Ένας ασίκης από το Λειβάρτζι», το δεύτερο «στης Αρκαδιάς τον Πλάτανο» και το τρίτο «πού πας Ελένη αποσπερ(ν)ού». Τα δύο πρώτα μπορείτε να τα αναζητήσετε εύκολα και στο  YouTube. Το τρίτο συμπεριλαμβάνεται σε πρόσφατη έκδοση της ΠΑΓΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΗΣ ΕΝΩΣΕΩΣ (τετραπλός δίσκος CD και βιβλίο 240 σελίδων). Δείτε/διαβάστε περισσότερα για την έκδοση αυτή εδώ:

 https://www.kalavrytanews.com/2017/11/blog-post_978.html

     ³ Για την Ελένη του Λειβαρτζίου, τη συνοικία του χωριού που κατοικούσε, την ομορφιά της και το ειδύλλιο της με τον Λιμάζαγα, δείτε/διαβάστε περισσότερα εδώ:

https://www.kalavrytanews.com/2012/08/blog-post_5206.html

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 27.12.12018

http://nikolpapak.blogspot.com/2017/05/blog-post_22.html

Στίχοι μεγάλων της λογοτεχνίας μας για τα Χριστούγεννα

Από το ποίημα του Γεωργίου Δροσίνη «Νύχτα Γεννήσεως»:

Την άγια νύχτα τη Χριστουγεννιάτικη λυγούν τα πόδια

και προσκυνούν γονατιστά στη φάτνη τους τα άδολα βόδια.

Κι ο ζευγολάτης ξάγρυπνος θωρώντας τα σταυροκοπιέται

και λέει με πίστη απ’ της ψυχής τ’ απόβαθα: «Χριστός γεννιέται»!

Από το ποίημα του Γεωργίου Βερίτη «Δεύτε Ίδωμεν Πιστοί»:

Ω, συ μεγάλε Αναμενόμενε

του δύστυχου πεσμένου ανθρώπου!

Για Σε ψαλμοί κι ωδές και σίβυλλες,

για σένα οι θρύλοι κάθε τόπου.

……………………………

Ήρθες! Μπροστά σου γονατίζουμε

-Μάγοι φτασμένοι από τα ξένα,

και ταπεινά σε χαιρετίζουμε

τον λατρευτό μας και τον Ένα.

Από το ποίημα του Στέλιου Σπεράντζα «Χριστούγεννα»:

Στη γωνιά μας κόκκινο

τ’ αναμμένο τζάκι.

Τούφες χιόνια πέφτουνε

στο παραθυράκι.

………………………..

Έλα κι γωνίτσα μας

καρτερεί να ‘ρθεις.

Σου ‘στρωσα Χριστούλη μου

για να ζεσταθείς.

Από το ποίημα του Κωστή Παλαμά «Χριστούγεννα»:

Να ‘μουν του στάβλου έν’ άχυρο, ένα φτωχό κομμάτι

την ώρα π’ άνοιγ’ ο Χριστός στον ήλιο του το μάτι.

Να ιδώ την πρώτη του ματιά και το χαμόγελό του,

το στέμμα των ακτίνων του γύρω στο μέτωπό του.

Να λάμψω από τη λάμψη του κι’ εγώ σαν διαμαντάκι

κι’ από τη θεία του πνοή να γίνω λουλουδάκι.

Να μοσκοβοληθώ κι’ εγώ από την ευωδία,

που άναψε στα πόδια του των Μάγων η λατρεία.

Από το ποίημα το Τέλλου Άγρα «Χριστούγεννα»:

Όξω πέφτει αδιάκοπα και πυκνό το χιόνι,

κρύα και κατασκότεινη κι αγριωπή η νυχτιά.

Είναι η στέγη ολόλευκη, γέρνουν άσπροι κλώνοι,

μες το τζάκι απόμερα ξεψυχά η φωτιά.

Τρέμει στα εικονίσματα το καντήλι πλάγι

και φωτάει στη σκυθρωπή, στη θαμπή εμορφιά.

Να η φάτνη, οι άγγελοι κι ο Χριστός κι οι Μάγοι

και το αστέρι ολόλαμπρο μες στη συννεφιά!

…………………………..

Πέφτει ακόμη αδιάκοπο κι άφθονο το χιόνι,

όλα ξημερώνονται μ’ άσπρη φορεσιά

στον αγέρα αντιλαλούν του σημάντρου οι στόνοι,

κάτασπρη, γιορτάσιμη λάμπει η εκκλησιά.

Από το ποίημα του Κώστα Κρυστάλλη  «Ξημέρωσαν Χριστούγεννα»:

Ξημέρωσαν Χριστούγεννα. Οι εκκλησιές σημαίνουν,

κουνιούνται τα καμπαναριά, κι οι φωνές που βγαίνουν

απ’ το βαθύ και δίπλα το κάθε καμπάνας στόμα,

μοιάζουν χερουβικούς ψαλμούς, σαν απ’ το ουράνιο δώμα.

Χιλιάδες τα Χριστούγεννα τα τραγουδούν οι άγγελοι,

και κάθε αχτίδα από ψηλά, που κάθε αστέρι στέλλει,

μοιάζει αγγελική ματιά. Θρησκεία! Γλυκιά μάνα,

τι όμορφη δίνεις εσύ λαλιά και στην καμπάνα,

και πόσο εκείνη η λαλιά σαλεύει την καρδιά μας!

Από το διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη «Η Γλυκοφιλούσα»:

Και πάλι κίνησα να ’ρθω, Χριστέ μου, στην αυλή Σου,

να σκύψω στα κατώφλια Σου, τα τρισαγαπημένα,

οπού με πόθο αχόρταγο τα λαχταρεί η ψυχή μου.

Η σάρκα μου αναγάλλιασε σιμά σου κ’ η καρδιά μου.

Το χελιδόνι ηύρε φωλιά και το τρυγόνι σκέπη,

να βάλουν τα πουλάκια τους, τα δόλια, να πλαγιάσουν,

τον ιερό Σου το βωμό, αθάνατε Χριστέ μου.

Από το ποίημα του Τάσου Λειβαδίτη «Η Γέννηση»

Ένα άλλο βράδυ τον άκουσα να κλαίει δίπλα. 
Χτύπησα την πόρτα και μπήκα. 
Μου ’δειξε πάνω στο κομοδίνο ένα μικρό ξύλινο σταυρό. 
«Είδες – μου λέει – γεννήθηκε η ευσπλαχνία». 
Έσκυψα τότε το κεφάλι κι έκλαψα κι εγώ. 
Γιατί θα περνούσαν αιώνες και αιώνες 

και δε θα ’χαμε να πούμε 
τίποτα ωραιότερο απ’ αυτό.

Ν.Π., 19.12.2018