ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ «Ελλάδα, η δική μου Ιθάκη», του Ελβετού σύγχρονου Φιλέλληνα Dr Julien Grivel. Έκδοση της Περιφέρειας Κρήτης, 2022

    Αν με ρωτούσε κάποιος, πώς ένοιωσα τη στιγμή που πήρα από τον ταχυδρόμο το βιβλίο - ανεκτίμητο δώρο του σύγχρονου, πολυβραβευμένου και με πολλές περγαμηνές Ελβετού Φιλέλληνα και προσωπικού μου αδελφικού φίλου Dr Julien Grivel, με ιδιόχειρη και γεμάτη αγάπη αφιέρωσή του, θα απαντούσα: «έτρεμαν τα χέρια μου»! Και τούτο με κάθε ειλικρίνεια και για πολλούς λόγους: Οι με μεγάλες ευαισθησίες και αγάπη πρόλογοι μέγιστου βεληνεκούς προσωπικοτήτων των γραμμάτων και των επιστημών στο βιβλίο του, όπως π.χ. του Γενικού Γραμματέα της Ακαδημίας Αθηνών, πολύ γνωστού φυσικού-καθηγητή της ατμόσφαιρας, κ. Χρήστου Ζερεφού, του Πρύτανη του Πανεπιστημίου Κρήτης κ. Γεωργίου Κοντάκη, του Πολιτικού Μηχανικού κ. Κωστή Μαυρικάκη που επιμελήθηκε και την έκδοση και του Περιφερειάρχη Κρήτης κ. Σταύρου Αρναουτάκη, δίνουν από την πρώτη στιγμή και χωρίς περιστροφές την βαρύτητα που ανήκει στο έργο αυτό. Έπειτα, ο τέλειος χειρισμός της Ελληνικής γλώσσας από τον συγγραφέα, με δεδομένη και τη συγγραφική του πληρότητα, κερδίζει πάντα τον συνομιλητή του και τον αναγνώστη του και προκαλεί θαυμασμό. Γνωρίζοντας και την τεράστια ανθρωπιστική προσφορά του κ. Grivel στην Ελλάδα και σε πολλά ακόμα μέρη του πλανήτη, θαρρείς ότι πρόκειται για έναν «γίγαντα». Μα όταν συναντιέσαι μαζί του και βλέπεις την απλότητά του, τον θαυμάζεις πολύ περισσότερο. Όμως, ο σημαντικότερος, ίσως, λόγος που έκανε τα χέρια μου πραγματικά να τρέμουν, ήταν ο τίτλος του: «Ελλάδα, η δική μου Ιθάκη», τον οποίο πραγματικά δεν γνώριζα. Πόσοι εξ ημών γηγενείς Έλληνες χρησιμοποιούμε στον γραπτό ή τον προφορικό μας λόγο μια τέτοια έκφραση;
     Είχα την πραγματική ευλογία και την ιδιαίτερη τιμή από τον συγγραφέα να γνωρίζω μεγάλο μέρος του νέου πνευματικού αυτού έργου του, αφού πολλές φορές ζήτησε και τη γνώμη της ελαχιστότητάς μου σε θέματα σύνταξης, γραμματικής και εν γένει φιλολογικής επιμέλειας, πριν αυτό οριστικοποιηθεί από τον επιμελητή της έκδοσης και φύγει για το τυπογραφείο.
     Στις 375 σελίδες της πολύ προσεγμένης έκδοσης, ο αναγνώστης δεν θα ταξιδέψει απλά. Θα πολυταξιδέψει! Η περιγραφική δεινότητα του συγγραφέα, όπως, άλλωστε, και η σωρεία πνευματικών έργων του που έχει προηγηθεί, σε πιάνει από το χέρι και σε κάνει ακούραστο συνοδοιπόρο του!
      Σε μια Ελλάδα που προλήψεις και προκαταλήψεις, ακόμα και στα μέσα της δεκαετίας του 1970 χαρακτήριζαν τη ζωή ανθρώπων και κοινωνιών, που η αποστροφή, η περιθωριοποίηση και η ρατσιστική αντιμετώπιση συνανθρώπων μας με αναπηρία και χρόνιες παθήσεις δεν ήταν η εξαίρεση, αλλά κανόνας, ο νεαρός τότε Ελβετός οδοντίατρος Julien Grivel ήταν πολύ μπροστά από την εποχή του/από την εποχή μας. Ερχόμενος οικειοθελώς στη χώρα μας για την ανακούφιση αυτών των συνανθρώπων μας, έγραψε τη δική του και με χρυσά γράμματα ιστορία, κάτι που αναγνωρίστηκε και συνεχίζει να αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο. Διάφορες από αυτές τις εμπειρίες του, καθώς και άλλες της καθημερινότητάς του στην Ελλάδα, είτε εύθυμες, είτε πλημμυρισμένες με συναισθήματα, είτε ταξιδιωτικές, είτε ως «μικροπεριπέτειες» με ανθρώπους που συναναστρεφόταν/συναναστρέφεται παραθέτει στο βιβλίο του. Ενδεικτικοί ορισμένοι τίτλοι θεμάτων του: «Ο πρώτος μου ασθενής», «το τσιγάρο και η μέτρηση του χρόνου», «συζητήσεις στην ταβέρνα», «η εκατονταετής και οι μαντινάδες», «το κοτέτσι της διχόνοιας», «στην Ελλάδα όλα γίνονται», «εσείς οι Έλληνες είσαστε παντού», «α, μιλάς Ελληνικά;», «συζήτηση στο καφενείο», «προσκύνημα στο άγιο Όρος», «Μετέωρα»…
     Πέραν των πάμπολλων άλλων τιμητικών διακρίσεών του στη χώρα μας, μια  ακόμα έχει αναμφισβήτητα ιδιαίτερη προσωπική και συναισθηματική αξία για τον Julien Grivel και αυτή αναφέρεται στο κεφάλαιο της σελίδα 359, με τίτλο «Το Dorian inn». Το «Το Dorian inn» είναι το ξενοδοχείο κοντά στην ομόνοια, όπου διαμένει ο μεγάλος Φιλέλληνας από την πρώτη φορά που ήρθε στην Ελλάδα, το 1972. Τιμής ένεκεν η διεύθυνση του ξενοδοχείου έδωσε στον δέκατο όροφο του κτιριακού συγκροτήματος, σε δωμάτιο του οποίου διαμένει, το όνομά του: «Julien Grivel floor»!
     Την έκδοση και τη διάθεση του βιβλίου ανέλαβε πολύ πρόθυμα η Περιφέρεια Κρήτης. Δεν κυκλοφορεί στο εμπόριο και ο κάθε ενδιαφερόμενος για την απόκτησή του μπορεί να απευθυνθεί εκεί. Σημειώνεται ακόμα ότι το βιβλίο εκδόθηκε και στη Γαλλική γλώσσα, από Ελληνική εκδοτική εταιρία, την «Άπειρος Χώρα», όπου έχουν γίνει και όλες σχεδόν οι προσωπικές εκδόσεις του γράφοντος. Τόσο δε στην Ελληνική, όσο και στη Γαλλική έκδοση, το έργο διανθίζεται με πλούσιο και σπάνιο φωτογραφικό υλικό του συγγραφέα, αφού και ο ίδιος είναι λάτρης της φωτογράφησης και διαθέτει ένα πολύ πλούσιο, αξιόλογο και σπανιότατο αρχείο. Ένα μικρό μόνο μέρος της συλλογής του αυτής, με Ελληνικά πάντα θέματα, συμπεριλαμβάνεται σε σχετικά πρόσφατη εκτύπωση λευκώματος του Julien, το οποίο προσέφερε στους φίλους του.

Η Γαλλική έκδοση του βιβλίου

     Περισσότερες πληροφορίες για την μεγάλη αυτή προσωπικότητα και σύγχρονο μεγάλο Φιλέλληνα, τον Dr Julien Grivel, μπορείτε να δείτε/διαβάσετε σε ταπεινό αφιέρωμά μου στο προσωπικό μου ιστολόγιο, ΕΔΩ.
     Συγχαίροντας, ευχαριστώντας και ευγνωμονώντας διαρκώς τον ουμανιστή οδοντίατρο, τόσο για την μεγάλη και πολυετή ανθρωπιστική προσφορά του στην Πατρίδα μας, όσο και για την καταγραφή και διάσωση πολλών ιδιαίτερων στιγμών που την χαρακτηρίζουν, θεωρώ βέβαιο ότι κείμενά του από τον βιβλίο του «Ελλάδα, η δική μου Ιθάκη» θα συμπεριληφθούν στο μέλλον σε εκδόσεις ξένων περιηγητών στην Ελλάδα. Το ευχαριστώ θερμά, ακόμη, που με λόγια αγάπης και τιμής συμπεριλαμβάνει στο πρόσφατα εκδοθέν έργο του και το όνομα της ελαχιστότητός μου.
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 30.7.2022

( Σύντομο βιογραφικό σημείωμα δείτε ΕΔΩ )

Από τη λαογραφία των μαλλιών μας

     Από την αρχαιότητα τα μαλλιά, και ειδικά των γυναικών, ήταν αντικείμενο θαυμασμού, που σημαίνει ότι και τότε οι άνθρωποι έδιναν ιδιαίτερη σημασία στο θέμα αυτό, κάτι που το βλέπουμε όχι μόνο σε γραπτά κείμενα, αλλά και σε διάφορα μουσεία, με μία από τις πιο χαρακτηριστικές, ίσως, αντιπροσωπεύσεις τις κοτσίδες των Καρυάτιδων. Επομένως, η αφιέρωση χρόνου και μεγάλων χρηματικών ποσών για τη φροντίδα και την περιποίησή τους, δεν είναι σημερινό μόνο φαινόμενο. Κι ακόμα, στην Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται ότι τη δύναμή του ο Σαμψών την αντλούσε από τα μακριά μαλλιά του. Όταν αυτό το αντιλήφθηκε η δόλια Δαλιδά, του τα έκοψε την ώρα που κοιμόταν και με μαζί με αυτά έχασε και τη δύναμή του, την οποία ανακτούσε σταδιακά, όσα αυτά μεγάλωναν.
     Η υγιεινή των μαλλιών μπορεί να δώσει στους ειδικούς πολλά στοιχεία για την καλή ή όχι κατάσταση της υγείας όλου του σώματος του ανθρώπου. Επίσης, η  απόσπαση (κοπή) των τριχών από διάφορα μέρη του σώματος, ιδίως της κεφαλής (τριχοτιλλομανία), συνήθως είναι κίνηση άγχους και στρες, όμως, μπορεί να υποκρύπτει ψυχιατρικές διαταραχές.
     Πολλούς χαρακτηρισμούς μπορεί να δώσει κανείς και μόνο από την εικόνα των μαλλιών των ανθρώπων που συναντά και συναναστρέφεται, ιδίως των γυναικών, όπως αρχοντιά, αυτοπεποίθηση, δυναμική. «Τα μαλλιά του κεφαλιού μου ομορφάδα του κορμιού μου», λέει μια παροιμία κι αυτό, ίσως, να πέρασαν εποχές που είχε παρερμηνευτεί και κάποιοι πίστευαν πως αναφέρεται μόνο στο μήκος τους. Ειδικά η γυναίκα δεν έπρεπε καθόλου να τα κόβει, αλλά να τα περιποιείται μόνο και αποκλειστικά με τρόπο που να πιστοποιούσαν σεμνότητα. Ο πλέον ενδεδειγμένος τρόπος γι’ αυτό οι πλεξούδες, που ήταν/είναι τέχνη και κάποιες φορές ιεροτελεστία. Σίγουρα ιεροτελεστία είναι και το πάντα περίτεχνο νυφικό χτένισμα, που απαιτεί ιδιαίτερη επιμέλεια για να προκαλέσει ξεχωριστό θαυμασμό και να δώσει στη νύφη εικόνα αρχοντιάς, λάμψης, ευτυχίας, δύναμης και δυναμικής. Σε αντίθετη κατεύθυνση, τα απεριποίητα μαλλιά φανερώνουν άνθρωπο ατημέλητο, ενώ οι πρώτες άσπρες τρίχες στο κεφάλι για πολλούς δηλώνουν αρχή γήρατος, άσχετα αν αυτός που τις έχει είναι κάτω και από είκοσι χρονών. Ειδικά τις τελευταίες δεκαετίες, η βαφή των μαλλιών, που δεν είναι προνόμιο μόνο των γυναικών, προσθέτει τη γοητεία της και σίγουρα «κρύβει χρόνια». Αυτό έχει να κάνει και με τις Αρχές, που όταν θέλουν να περιγράψουν ένα άτομο ή να πληροφορηθούν γι’ αυτό, δεν αναφέρονται καθόλου στο χρώμα μαλλιών, όπως συνηθιζόταν παλιότερα, αφού μπορεί κάθε λίγο ν’ αλλάζει!
     Γυναίκα με κοντό μαλλί, «κουρεμένη», κινούσε εύκολα υποψίες  στο παρελθόν για τις ηθικές της αρχές! Ένα ακόμα λόγος που… εξυπηρετεί το μακρύ μαλλί, είναι η επίθεση σε γυναίκα, ή ο διαπληκτισμός/ξυλοδαρμός μεταξύ γυναικών, το γνωστό «μαλλιοτράβηγμα». Το μαλλιοτράβηγμα ήταν κι ένας εύκολα προσφερόμενος τρόπος «παιδαγώγησης» και ξυλοδαρμού και από το δάσκαλο στο σχολείο!
     Ειδικά για τα κορίτσια που δεν ήταν επιλογή τους το μακρύ μαλλί, αλλά τους το επέβαλλαν γονείς και δάσκαλοι, βίωναν ένα πραγματικό μαρτύριο στο χτένισμα, αφού τότε δεν υπήρχαν τα μαλακτικά σκευάσματα και το πράσινο σαπούνι, το μοναδικό μέσο λουσίματος, τα «αγρίευε» περισσότερο. Αξέχαστη και η κορδέλα λευκού ή μπλε χρώματος που συγκρατούσε τα μαλλιά των κοριτσιών, ένδειξη σεμνότητας κι αυτή και, οπωσδήποτε, «συνοδός» της σχολικής ποδιάς.
     Το μαντήλι στο γυναικείο κεφάλι μπορεί να κάλυπτε-καλύπτει, βεβαίως, ατέλειες χτενίσματος, αλλά παράλληλα προσθέτει κι αυτό τη δική του αρχοντιά, πέρα από την όποια προστασία από καιρικές συνθήκες, π.χ. το κρύο και τον ήλιο. Το χρώμα του μαντηλιού, επίσης, δηλώνει ανάλογα και διάφορες καταστάσεις, π.χ. μαύρο η χήρα, πένθος κοντινού συγγενή το καφέ, σκέπη καφέ χρώματος η ηλικιωμένη γυναίκα, ενώ το ανοιχτόχρωμο, το εμπριμέ και κυρίως το «λουλουδάτο» δηλώνουν καταστάσεις ευχάριστες και κυρίως νιότη.
     Σύμφωνα με κάποιες λαϊκές δοξασίες, αν ένας άνδρας κατορθώσει να πάρει το μαντήλι μιας νεράιδας, την καθυποτάσσει και μπορεί να τη σκλαβώσει. Κατ’ ανάλογο τρόπο μπορεί να σκλαβώσει και μια κοπέλα την οποία ποθεί, άσχετα αν η ίδια ανταποκρίνεται. Η αρπαγή του μαντηλιού της κεφαλής της από τον επίδοξο νεαρό και η επίδειξή του στο οικείο του περιβάλλον, ήταν πειστήριο ότι «την έκανε δικιά του». Η κοπέλα τότε ήταν υποχρεωμένη να τον δεχθεί για άντρα της και η «υποχρέωση» αυτή ήταν, ίσως, και η μοναδική της ευκαιρία να παντρευτεί, αφού γυναίκα «ατιμασμένη» συνήθως «έμενε στο ράφι». Ανώτερο πειστήριο από μαντήλι, φυσικά, ήταν μια τούφα από τα μαλλιά της ή ακόμα καλύτερα η κοτσίδα της. Έχουν αναφερθεί και περιπτώσεις που αυτή η σίγουρα άκομψη και ακραία χειρονομία από την πλευρά του νεαρού, μπορεί και κάποιες φορές με τη συγκατάθεση της κοπέλας, προκειμένου να δημιουργηθεί τετελεσμένο γεγονός, γινόταν αιτία φονικού και βεντέτας.
     Αν και η λέξη «τσίπα» έχει τη σημασία της «επιδερμίδας», της «πέτσας» που καλύπτει κάποιο προϊόν, π.χ. τσίπα γιαουρτιού, ή μεταφορικά τη ντροπή («αυτός δεν έχει καθόλου τσίπα»), σε ορισμένες περιοχές της πατρίδας μας τη συναντάμε και με τη σημασία του γυναικείου μαντηλιού στο κεφάλι. Έτσι, με τον όρο «ξετσίπωτη» αποδίδεται σε μια γυναίκα η σημασία της «ακάλυπτης», της «ξεδιάντροπης».   
 
Διάφορες προλήψεις και παγιωμένες συνήθειες:
 
~  Λούσιμο των μαλλιών τη Μεγάλη Παρασκευή, αλλά όχι άλλη Παρασκευή του χρόνου, για την αποφυγή πονοκεφάλων.
~  Άλλη μια πρόληψη για την αποφυγή πονοκεφάλων, συνιστούσε να μην πετιούνται τα κομμένα μαλλιά, ιδίως των αγοριών και των ανδρών-γιατί αυτοί κουρεύονταν συχνά-, οπουδήποτε, παρά τα έβαζαν μέσα σε κενά που σχημάτιζαν οι πέτρες ενός τοίχου!
~  Τα μαλλιά χρησιμοποιούνται και ως μέσα και υλικά μαγείας.
~   Κάποιοι πιστεύουν ότι δεν πρέπει να πετάμε οπουδήποτε τις τρίχες από τη χτένα μετά το χτένισμα. Μπορεί κάποιος κακόβουλος που θα τις βρει να μας κάνει κακό μ’ αυτές, π.χ. μάγια.
~  Με μια τρίχα από τα μαλλιά  τους δένουν τη βέρα μιας παντρεμένης γυναίκας ελεύθερα κορίτσια του αϊ-Γιάννη του Κλύδωνα κι αφού την «βαφτίσουν» τρεις φορές σε ένα ποτήρι νερό, την σηκώνουν και την αφήνουν να χτυπήσει στο χείλος του ποτηριού. Όσες φορές εκείνη χτυπήσει, σε τόσα χρόνια η κοπέλα θα παντρευτεί.
~  Όταν μια λόιδα (μικρή τούφα-«τσουλούφι») μαλλιών ξεφεύγει από την κοτσίδα ή τον κότσο και πέφτει στο πρόσωπο, η συγκεκριμένη γυναίκα πρέπει ν’ αναμένει κάποιο νέο ή μπορεί να λάβει και γράμμα, συνήθως με ευχάριστο περιεχόμενο.
~  Όταν στις αρχές της δεκαετίας του 1970 άρχισε να «κυκλοφορεί» η μόδα με μακριά μαλλιά και γένια στους άνδρες, όσοι την ακολουθούσαν εύκολα χαρακτηρίζονταν «αλήτες», ιδίως στα χωριά.
~  Δεν είναι λίγες οι φορές που χαριτολογώντας κάποιος πελάτης, όταν έχει ολοκληρώσει το κούρεμα του θα ρωτήσει τον κουρέα του: «Πόσο πάει το μαλλί;». Η ίδια ερώτηση χρησιμοποιείται και μεταφορικά για την αγορά κάποιου προϊόντος, μη ευκαταφρόνητου χρηματικού ποσού.
 
Συνηθισμένες παροιμίες και παροιμιώδεις εκφράσεις για τα μαλλιά:
 
~  Πήγε για μαλλί και βγήκε κουρεμένος.
~  Κάνε κότσο τα μαλλιά σου να φανεί η αρχοντιά σου.
~  Τα μαλλιά του κεφαλιού μου ομορφάδα του κορμιού μου.
~  Ακόμα και η τρίχα, έχει κι αυτή τον ίσκιο της.
~  Ο πνιγμένος από τα μαλλιά του πιάνεται.
~  Έπιασε την τύχη (ή τη ζωή) από τα μαλλιά.
~  Μακριά μαλλιά και λίγη γνώση.
~  Όποιος έχει τα γένια έχει και τα χτένια.
~  Πόσο πάει το μαλλί;
~  Μάλλιασ’ η γλώσσα μου.
~  Πλήρωσε τα μαλλιά της κεφαλής του.
~  Τραβάει τα μαλλιά της κεφαλής του.
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 4.7.2022

ΣΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ ΜΟΥ (ποίημα)

Φωτογραφία: Καλάβρυτα, 1964

Τί να πρωτοθυμηθώ για σένα, 

στήριγμά μου στιβαρό,

όποια σκέψη μου κι αν κάνω, 

πάντα μέσα θα σε βρω.

Κι από 'κει ψηλά που είσαι, 

ξέρω, πάντα με κοιτάς,

ξέρω πόσο με προσέχεις 

κι απ' το χέρι με κρατάς!

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 19.6.2022

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Ο ύπνος και τα όνειρα: Μυθολογικά και λαογραφικά στοιχεία

Υπνάκος στο χωράφι: Μια εικόνα πολύ γνωστή στους ξωμάχους
Πίνακας του Γάλλου ζωγράφου Γκιστάβ Καγιεμπότ
Πηγή: Διαδίκτυο

     Ο Ύπνος αναφέρεται στη μυθολογία ως θεός, δίδυμος αδερφός το θανάτου, ως παιδιά της Νύχτας και του Ερέβους. Στην Ιλιάδα  του Ομήρου διαβάζουμε: «Ύπνε, ἄναξ πάντων τε θεῶν, πάντων τ᾽ ἀνθρώπων», που σημαίνει ότι ο Ύπνος εξουσίαζε και τους Θεούς, αφού και αυτοί κοιμόντουσαν. Η πανούργα θεά Ήρα δεν έχανε ευκαιρίες να επηρεάζει την έκβαση διάφορων μεγάλων γεγονότων, όταν ο Δίας κοιμόταν. Έχουμε και περιπτώσεις που ο ύπνος πρωταγωνιστών της μυθολογίας είχε ολέθρια αποτελέσματα, όπως π.χ., όταν αποκοιμήθηκε ο Οδυσσέας από την πολλή κούραση, οι σύντροφοί του άνοιξαν τον ασκό του Αιόλου από την περιέργειά τους.
     Σύμφωνα πάντα με αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, η οικογένεια του Ύπνου ήταν ιδιαίτερα μεγάλη. Ένα από τα πολλά παιδιά του, είτε αδέρφια του (μπορεί και χίλια!), ήταν ο Μορφέας. Η ονομασία του αυτή οφείλεται στο ότι έπαιρνε διάφορες ανθρώπινες «μορφές» στον ύπνο των ανθρώπων, ενώ κάποιοι από τους υπηρέτες του, οι Όνειροι, όπως ο Φάντασος και ο Φοβήτορας, εμφανίζονταν και τους προκαλούσαν καταστάσεις και συναισθήματα, ανάλογα με τα ονόματά τους.
     Στην αρχαία τέχνη, ο Ύπνος απεικονίζεται ποικιλοτρόπως και σύμφωνα με τη φαντασία των καλλιτεχνών, άλλοτε ως γυμνός νέος, μερικές φορές με γένια και φτερά στο κεφάλι, ή ως κοιμώμενος άνδρας πάνω σε κρεβάτι από πούπουλα, ενώ ο Μορφέας σαν φτερωτός θεός, που μπορούσε να σε μεταφέρει στην άλλη άκρη του κόσμου.
     Η «εγκοίμηση» στην αρχαιότητα ήταν μια τελετουργική μέθοδος θεραπείας, σύμφωνα με την  οποία ο ασθενής έπρεπε να κοιμηθεί σ’ έναν ιερό χώρο, με σκοπό να δεχτεί ένα αποκαλυπτικό όνειρο είτε για μαντικούς είτε για θεραπευτικούς σκοπούς.  Στην Ελλάδα αυτό συνέβαινε στα διάφορα Ασκληπιεία, ενώ σε άλλες χώρες, π.χ. Ασσυρία, Βαβυλωνία. Αίγυπτο σε ναούς της Ίσιδος και του Σαράπιδος, η διαδικασία αυτή συνδεόταν, κυρίως, με την ονειρομαντεία και την νεκρομαντεία. Ανάλογη «μέθοδος» εφαρμοζόταν και στο νεκρομαντείο του Αχέροντα. Στην σύγχρονη εποχή μας ο «διάδοχός» του, ο υπνωτισμός, ίσως να γίνεται και για λόγους απόσπασης πληροφοριών από το υποσυνείδητο.
     Ο ύπνος και τα όνειρα (όνειρο=όναρ και ενύπνιον της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας), αποτελούν αντικείμενο αναφοράς και στη Βίβλο. Ενδεικτικά να σημειωθεί το όνειρο του Ιακώβ στην Παλαιά Διαθήκη, βιβλίο «Γένεσις», όπου μια μεγάλη σκάλα ένωνε τη γη με τον ουρανό και Άγγελοι Κυρίου ανεβοκατέβαιναν σ’ αυτή, ενώ ο Ίδιος Ο Θεός του μίλησε, λέγοντάς του ότι θα έχει πάντα τη βοήθειά Του. Στην καινή Διαθήκη, αναφέρεται ότι η γυναίκα του Πιλάτου, η αγία Πρόκλα, «πολλά έπαθε κατ’ όναρ» και ειδοποίησε τον ηγεμόνα να μην κάνει κακό στο Χριστό (Ματθαίου ΚΖ΄, 19). Σύμφωνα δε με τη Χριστιανική θρησκεία, ύπνος χαρακτηρίζεται και ο θάνατος, από τον οποίο θα εγερθούμε όλοι κατά τη Δευτέρα Παρουσία Του Κυρίου. Σχεδόν πάντα δε, ο θάνατος αγίων ή και κληρικών αναφέρεται ως κοίμηση. Με το όνειρο και με θαυματουργικό τρόπο, επίσης, συνδέονται και αρκετές ευρέσεις ιερών και θαυματουργικών εικόνων, ή ακόμα και θησαυρών.
     Για ορισμένους ο ύπνος και τα όνειρα θεωρούνται ως «πύλη εισόδου» σε άλλους κόσμους. Πολλοί βλέπουν Αγγέλους ή και δυνάμεις του κακού, που προειδοποιούν για ευχάριστες ή δυσάρεστες επερχόμενες καταστάσεις. Ακόμα, η εμφάνιση νεκρών αγαπημένων προσώπων, μπορεί να σχετίζεται με συμβουλές, ανεκπλήρωτα αιτήματά τους ή υποσχέσεις εκ μέρους των ζώντων που δεν έχουν πραγματοποιηθεί, ή να προειδοποιούν κι αυτοί για κάτι το επερχόμενο.
     Και στη νεότερη και τη σύγχρονη ζωή, τόσο ο ύπνος, όσο και το όνειρο συνεχίζουν να παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Ειδικά ως βιολογική ανάγκη, είναι χαρακτηριστικό όλων των ανθρώπων, όλων των εποχών, ανεξάρτητα φύλου, κοινωνικής τάξης, αξιωμάτων, μορφωτικού, πνευματικού και οικονομικού επιπέδου και πρέπει-επιβάλλεται να κοιμόμαστε υπό τις καλύτερες συνθήκες. Για το τόσο σημαντικό αυτό θέμα ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει καθιερώσει την 20ή Μαρτίου κάθε χρόνου ως Παγκόσμια Ημέρα Ύπνου. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι και τα ζώα ονειρεύονται: Όταν τα βλέπουμε να κάνουν κάποιες κινήσεις στον ύπνο τους, τότε «βλέπουν όνειρο». «Προστάδιό» του η υπνηλία ή γλάρα, που μια ψιλή βροχή ή και άλλες καιρικές συνθήκες μπορεί να τον κάνουν πιο επιθυμητό και πιο απολαυστικό. Η σωματικό κόπωση, επίσης, όπως πολύ συχνά και η ψυχική, τον «φέρνουν» πιο γρήγορα. Αντίθετα, αν αργεί να «έρθει», μπορούμε να βοηθηθούμε… μετρώντας προβατάκια(!) ή να καταφύγουμε σε φαρμακευτικά μέσα και σε βότανα που προκαλούν ηρεμία και υπνηλία.
     Ανέκαθεν μυστήριο και το όνειρο, έχουν λεχθεί πολλά γι’ αυτό, μέχρι που στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν είχε «ακουστεί» και εφεύρεση φωτογραφικής μηχανής(;), συσκευής(;), μηχανισμού(;) που θα τα φωτογράφιζε. Στην πράξη όμως, «άνθρακες ο θησαυρός», μέχρι σήμερα, τουλάχιστον.
     Πολύ συνηθισμένα τα τραγούδια για τον ύπνο των παιδιών, τα γνωστά νανουρίσματα, όπως και τα παραμύθια. Τόσο το δημοτικό, όσο και το λαϊκό τραγούδι, αρκετές φορές έχουν ως θέμα τους και τον ύπνο και τα όνειρα. Ακόμα και τον αιώνιο ύπνο τον συνοδεύουν ειδικά «νανουρίσματα», τα λεγόμενα μοιρολόγια.
     Όσο και να μην πιστεύουμε στα όνειρα, αν και μπορεί αυτά να είναι διάρκειας λίγων δευτερολέπτων ή και κλασμάτων δευτερολέπτου, πάντα επηρεάζουν την ψυχολογία μας, ακόμα και τη ζωή μας, αρνητικά ή θετικά. Πολλοί είναι εκείνοι που μετά από ένα κακό ή «αποκαλυπτικό» όνειρο, αλλάζουν πορεία στις άμεσες εργασίες τους, ενώ κάποιοι άλλοι καταφεύγουν σε μελλοντολόγους για να «αποκρυπτογραφήσουν» τους εφιάλτες της νύχτας. Αν άλλοι ισχυρίζονται ότι «ξέρουν να τα εξηγούν», περισσότερο πιστευτοί από εκείνους γίνονται τα βιβλία «ονειροκρίτες», που κυκλοφορούν ευρέως. Σήμερα, με το διαδίκτυο η πρόσβαση είναι πολύ πιο εύκολη και απλή στην αναζήτηση ερμηνειών ενός ονείρου και οι περισσότερες από μία ερμηνείες, μάλλον μπερδεύουν τους ενδιαφερόμενους. Ίσως εκείνοι που υποστηρίζουν ότι «τα καλύτερα όνειρα είναι εκείνα που κάνουμε ξύπνιοι», να είναι και οι περισσότερο κερδισμένοι.
     Ο ύπνος αποτελεί και μέρος της καλής φιλοξενίας του επισκέπτη, του συγγενή ή ακόμα και του αγνώστου που περνούσε/έφτανε/βρισκόταν στα σπίτια και των κοντινών προγόνων μας. Για την κάλυψη των αναγκών και την εξυπηρέτηση όλων, «κατέβαιναν» ρούχα από τους γιούκους και η «στρωματσάδα» είχε μια ξεχωριστή χάρη, ήταν παράλληλα και εκδήλωση αγάπης προς τον φιλοξενούμενο.
     Οι λαϊκές δοξασίες με θέμα τον ύπνο είναι πολλές. Σημειώνουμε ορισμένες από τις πιο γνωστές:
~  Τα «διαβασμένα» κουφέτα στο γάμο του ζευγαριού θα αποκαλύψουν στα ελεύθερα κορίτσια, αν τη νύχτα τα βάλουν κάτω από το μαξιλάρι τους, το νέο που θα παντρευτούν.
~  Δεν πρέπει να κοιμόμαστε σε σκιά δέντρου, που έχει «βαρύ» ύπνο, π.χ. καρυδιά, συκιά ή ιτιά, γιατί θα ξυπνήσουμε με πονοκέφαλο, αδιαθεσία ή μπορεί να δούμε και κάποιο εφιαλτικό όνειρο.
~  Αν δούμε στον ύπνο μας νεκρό να μας δίνει κάτι, δεν πρέπει να το πάρουμε, για να μην βρεθούμε κι εμείς μαζί του. Για τον ίδιο λόγο δεν πρέπει να τον ακολουθήσουμε.
~  Δεν πρέπει να κοιμόμαστε σε σημεία που μπορεί να συχνάζουν υπερφυσικές δυνάμεις, π.χ. κοντά σε βρύσες, γιατί εκεί πάνε και νεράιδες να πιούν νερό και μπορεί να μας βλάψουν ή να μας παρασύρουν στο βασίλειό τους. Για τον ίδιο λόγο δεν πρέπει να κοιμηθούμε σε σημείο που στο παρελθόν «είδε» κάποιος νεράιδες. Στην περίπτωση μιας τέτοιας εμπειρίας, αν ο παθών επιστρέψει σώος ή και με προβλήματα στην οικογένειά του, πρέπει να παρακολουθήσει και να παρακολουθήσουν όλοι με πίστη ιερές ακολουθίες στην εκκλησία, κυρίως αγρυπνίες, για να απαλλαχτεί από τα κακά πνεύματα που τον επηρέασαν.
~  Επίσης, δεν πρέπει να επιλέγεται σκιά γεφυριού για λίγη ξεκούραση και ύπνο, γιατί κι εκεί λέγεται ότι συχνάζουν υπερφυσικές δυνάμεις.
~  Δεν πρέπει να ξυπνήσουμε απότομα κάποιον που κοιμάται, γιατί μπορεί να επιστρέψει ξαφνικά η ψυχή του από τα σημεία που ταξιδεύει και να «ταραχτεί».
~  Δεν επιτρέπεται να κοιμηθούμε σε σημεία της υπαίθρου που έχει ακουστεί ότι στο πρόσφατο ή στο μακρινό παρελθόν έχει γίνει κάποιο κακό, π.χ. φόνος.
     Η λαϊκή σοφία συχνά συμπεριλαμβάνει τον ύπνο και τα όνειρα στις παροιμίες της, όπως και γενικά οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τις δύο αυτές λέξεις σε στερεότυπες φράσεις ή και λογοπαίγνια. Ας θυμηθούμε: 
~  Κοιμάται κι η τύχη του δουλεύει.
~  Κοιμάται κι η τύχη του είναι ξύπνια.
~  Ξύπνα! (με την έννοια «άξοιξ’ τα μάτια σου!»).
~  Δεν με κολλάει ύπνος,
~  Ο ύπνος είναι ιερόν πράγμα.
~  Θέλω να κοιμάμαι ήσυχος.
~  Γλυκός ο ύπνος την αυγή, γυμνός ο κώλος τη Λαμπρή.   
~  Γλυκός ο ύπνος της αυγής, χωρίς φουστάνι τη Λαμπρή.
 ~  Ο ύπνος θρέφει μάγουλα και ξεγυμνώνει κώλους. 
~  Ο δείπνος είναι πραματειά κι ο ύπνος ειν' καζάντι. 
~  Ό,τι έχει η γριά στο νου της, το βλέπει και στα όνειρα της.
~  Με το νου πλουταίνει η κόρη, με τον ύπνο η ακαμάτα.
~  Αλλού το όνειρο κι αλλού το θάμα.

--------------------------------------------
Πηγές: 
-  Εγκυκλοπαίδεια ΔΟΜΗ
-  Διαδίκτυο

 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 3.6.2022

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

   
 

Η πέρδικα: Παράδοση, λαογραφία και άλλα

     «Συνώνυμο» της όμορφης, της προσεγμένης και προικισμένης γυναίκας, ιδίως της νέας η πέρδικα, ως ένα από τα ομορφότερα πετούμενα του ζωικού βασιλείου, έχει πολυτραγουδηθεί. Εκτός από την ομορφιά, δανείζει πολλά ακόμα χαρίσματά της για να εκφράσει την τελειότητα και στη λογοτεχνία και στη λαϊκή σοφία, όπως την αρχοντιά, το παράστημα, τη γυναικεία δροσιά, τη χάρη, τη χαρά, αλλά και τη λύπη. Πολλά δημοτικά τραγούδια και λαϊκές παροιμίες και παροιμιώδεις φράσεις αναφέρονται σ’ αυτήν, καθώς θα δούμε στη συνέχεια.
     «Περδικόμορφη», «περικοπερπατούσα», «περδικομάτα», «περιδικόστηθη», «αρχοντοπέρδικα», «περδικοστολισμένη», «καμαρωτή», «λυγερόκορμη» και «υπερήφανη» (σαν πέρδικα) είναι κάποια από τα κοσμητικά επίθετα που συνήθως στολίζουν και παινεύουν το «ασθενές φύλο» στη νεανική του ηλικία, θέλοντας να δώσουν έμφαση στο ιδανικό και το τέλειο του ωραίου που συμβολίζει και το πουλί. Η πολυχρωμία και η αρμονία του φτερώματός της είναι χαρακτηριστική, όπως χαρακτηριστικές είναι και οι μαύρες βούλες ή ραβδώσεις στο γκρίζο του λαιμού της, που να φαντάζουν γυναίκα με ακριβά κολιέ! Άλλη μια «ομοιότητα», είναι που η πέρδικα ασχολείται πολύ με την περιποίηση της «ενδυμασίας» της (του φτερώματός της). Όλα αυτά και πολλά ακόμα χαρίσματα του όμορφου πουλιού εξυμνεί και το δημοτικό τραγούδι, ενώ δεν αφήνει απέξω και την αυτοθυσία της, ως μητέρα, για την προστασία την παιδιών της.    
     Ας θυμηθούμε ορισμένους τίτλους ή του πρώτους στίχους κάποιων πολύ γνωστών τραγουδιών του λαού μας:
-  Ξύπνα περδικομάτα μου κι ήρθα στο μαχαλά σου.

-  Απάνω στην τριανταφυλλιά έχτισ' η πέρδικα φωλιά.
-  Πέντε πέρδικες πετούσαν και στον κάμπο 'λογυρνούσαν.
-  Μια πέρδικα παινεύτηκε σ' ανατολή και δύση,
πως δεν τη βρίσκει κυνηγός να την εκυνηγήσει.
-  Πού ήσουν πέρδικα καημένη κι ήρθες το πρωί βρεγμένη;
-  Περδικούλα, Λυγερούλα κι όμορφο πουλί,
πώς κοιμάσαι μεσ' στα πλάγια μέρα νύχτα μοναχή;
-  Ξύπνησε πετροπέρδικα, τίναξε τα φτερά σου.
-  Εδώ, σε τούτη γειτονιά, στην παρακάτω ρούγα,
ήρθε και έφτιαξε φωλιά μια πέρδικα μικρούλα.
-  Περδικούλα ημέρωνα κι αυτή αγριευότανε.
-  Ήρθε η ώρα η καλή και η ευλογημένη,
να πάρει ο αητός την πέρδικα, την χρυσοπλουμισμένη.
-  Σ' ένα δεντρί στον Παρνασσό, έγειρα ν’ αποκοιμηθώ.
κι ακούω μιας πέρδικας λαλιά, κλαίει θρηνεί μες τα βουνά.
Κλαίει και μένα η καρδιά, που μ’ από σένα μακριά.
-  Πέταξε η περδικούλα μου κι έλα στην αγκαλιά μου
     Το δημοτικό τραγούδι υμνεί και ως μάνα την πέρδικα, ως σύμβολο αφοσίωσης στα παιδιά της και προτρέπει τη γυναίκα να της μοιάσει:

«Μοιάσε της πετροπέρδικας, της αηδονολαλούσας,

που κάνει δεκαχτώ πουλιά, κανένα δεν αρνιέται.

Κι αν πέσει και πάρει ο αετός, ένα από τα πουλιά της,

κάνει καιρό να πιεί νερό, θολώνει και το πίνει».

     Γνωστό, επίσης, και το τραγούδι της μάνας που δεν είχε την υπομονή ν’ αναθρέψει το ένα της παιδί και το πήγαινε να το πετάξει στο ρέμα:

Μια μάνα που 'χε ένα γιο,

μα ήταν λωλοπαρμένη,

δεν είχε την υπομονή

για να το αναθρέψει

και στην ποδιά της το 'βαλε,

πάει να το ρεματίσει.

Στο δρόμο που επήγαινε,

στη στράτα που διαβαίνει,

μια πέρδικα την απαντά,

μια πέρδικα της λέγει:

-         Μωρή σκύλα, μωρή άπονη,

μωρή μαριολεμένη,

εγώ έχω δεκαοχτώ πουλιά,

πάσχω να τ' αναθρέψω

και συ έκανες χρυσόν υγιό,

πας να τον ρεματίσεις;

Και στην ποδιά της το 'βαλε,

στο σπίτι της πηγαίνει.

Το έβαλε στην κούνια του,

το τραγουδά και λέει:

-         Γιε μου σαν γίνεις κυνηγός,

σαν γίνεις παλληκάρι,

σαν ανταμώσεις πέρδικα,

να μην τήνε σκοτώσεις.

Η πέρδικα είναι η μάνα σου

κι εγώ η μητριά σου.

     Εκτός από τα τραγούδια της χαράς, του έρωτα, του γάμου, το όμορφο πουλί έχει θέση και στα επικά τραγούδια, όπως και σ’ αυτά της κλεφτουριάς και των αγώνων για την ελευθερία:

Τρεις περδικούλες κάθονταν στον Όλυμπο στη ράχη

μοιρολογούσαν κι έκλαιγαν, μοιρολογούν και λένε.

Εσείς πουλιά πετούμενα που πάτε στον αέρα,

να πάτε και στη Τζόρτζαινα, Ναούμη τη γυναίκα.

Να μην τα πλέξει τα μαλλιά, κοσί να μην τα φτιάξει.

Να μην τα βάλει τα φλουριά, να μην τα καμαρώνει.

Ναούμη τον βαρέσανε στου Διάκου το νταβούρι.

***

Μωρ' περδικούλα του Μοριά, κοσμοπερπατημένη

αυτού ψηλά οπού πετάς και χαμηλαγναντεύεις,  

 μην είδες κλέφτες πουθενά τους Κολοκοτρωναίους;

***

Μια Περδικούλα κάθισε στου Ζήδρου το κεφάλι.

Δεν κελαϊδούσε σαν πουλί, σαν όλα τα πουλάκια,

παρά λαλούσε κι έλεγε μ’ ανθρώπινη κουβέντα.

-         Ζήδρο μου, τ’ είσαι κίτρινος, κίτρινος σαν λεμόνι;

Μη σε βαρούνε τ’ άρματα, τα έρημα τσαπράζια;

-         Περδίκα μ' που με ρώτησες, θα σου το μολογήσω.

Δε με βαρούνε τ' άρματα, τα έρημα τσιαπράζια,

μον' έχασα τον Φώτο μου, το μοναχό παιδί μου».

     Αλλά και η λαϊκή σοφία δανείζεται χαρίσματα της πέρδικας να εξυμνήσει χάρες γυναικών, ιδίως νέων, όπως:

-  Στα βούρλα πάει η ξυλόκοτα κι η πέρδικα στη βρύση.

-  Της πέρδικας απ’ τη λαλιά της βρίσκουν πάντα τη φωλιά.

-  Έγινε περδίκι (π.χ., μετά από κάποια αδιαθεσία ή αρρώστια).

-  Είμαι περδίκι (είμαι πολύ καλά).

-  Κοντή γυναίκα πέρδικα.

-  Καλώς τηνε την πέρδικα την αηδονολαλούσα.

-  Καλώς τηνε την πέρδικα που περπατεί λεβέντικα.

-  Πέρδικα καμαρωτή μες το κάμπο περπατεί.

-  Το λέει η περδικούλα του.
     Σε άλλα σημεία της λαϊκής παράδοσης, θεωρείται καλό σημάδι για κάποιον οδοιπόρο, αν δει να πετάνε πέρδικες προς το μέρος της δικής του κατεύθυνσης. Για την πρόγνωση του καιρού, ο λαός υποστηρίζει ότι «η πέρδικα λαλεί νερό και η κουκουβάγια καλοκαιρία».

Η πέρδικα και σε γραμματόσημο (1970)

     Ζει ομαδικά σε χαμηλή βλάστηση και κοιλώματα του εδάφους. Είναι μονογαμικό ον. Αν χάσει το ταίρι του, δεν ζευγαρώνει με άλλο. Από τη στιγμή του ζευγαρώματος αποχωρίζεται με το σύντροφό της το κοπάδι, φτιάχνουν μαζί τη φωλιά και φροντίζουν με αυτοθυσία τα αβγά τους (περδικάβγουλα) και τα μικρά τους από τη στιγμή που θα εκκολαφθούν, μέχρι να πετάξουν. Αλλά και μετά τα πέταγμά τους έχει την έννοια τους στην αναζήτηση τροφής και στον κίνδυνο τα καλεί να προστατευτούν με κραυγή χαρακτηριστική.  Όταν η αποστολή τους αυτή ολοκληρωθεί, τότε ξανασμίγουν και ζουν σε κοπάδια με το σύντροφό της. Η κοινωνική αυτή οργάνωσή τους αυξάνει τις πιθανότητες να επιβιώσουν, αφού έτσι επιτυγχάνεται αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των εχθρών. Κατά τη διάρκεια της νύχτας κουρνιάζουν στο έδαφος και ιδίως σε ανοιχτά σημεία του.
     Η τροφή της περιορίζεται σε δημητριακούς καρπούς, σπόρους, λαχανικά, έντομα, τρυφερούς βλαστούς, και σκουλήκια από τη γη, γι’ αυτό και για τη γεωργία θεωρείται περισσότερο ωφέλιμη, παρά επιζήμια. Δεν προτιμάει ούτε τις πολύ ζεστές ούτε τις πολύ ψυχρές περιοχές και αρέσκονται στην «ηλιοθεραπεία». Τα αρσενικά επιδίδονται περισσότερο στην περιφρούρηση και πρόληψη κινδύνων, ενώ τα θηλυκά είναι αφοσιωμένα στην εκκόλαψη των αυγών και στους νεοσσούς τους. Ανήκοντας στην οικογένεια των ορνιθόμορφων, συγγενεύει με αρκετές συνήθειες της κότας, η οποία κότα την… αντιπαθεί, γιατί η ίδια δεν έχει χάρη κι αρχοντιά στο περπάτημα! Αν και δεν είναι μεγάλου μήκους (περίπου 30 εκατοστά), το βάρος της μπορεί να πλησιάζει και το ένα κιλό. Αυτό συμβαίνει γιατί είναι «στρουμπουλή».
     Άνθρωποι ορεσίβιοι, που έχουν παρατηρήσει οι ίδιοι τη συμπεριφορά της, μαρτυρούν ότι το αρσενικό πουλί, ο «πέρδικος» είναι ζηλιάρης, γι’ αυτό του δίνει κι αυτού ένα αυγό το θηλυκό να το κλωσήσει! Αν αντιληφθούν κίνδυνο, με την κραυγή τους ειδοποιούν και τα άλλα πουλιά του δάσους. Στην περίπτωση αυτή, η θηλυκή πέρδικα δεν τρέχει στα αυγά της ή στα περδικάκια της, αλλά προς διαφορετική κατεύθυνση, να παραπλανήσει τον εχθρό και να μην οδηγηθεί στη φωλιά της! Όταν ο κίνδυνος απομακρυνθεί, τότε επιστρέφει με πολλή αγωνία στα αβγά της ή στα παιδιά της. Οι ίδιοι ορεσίβιοι άνθρωποι, π.χ. κτηνοτρόφοι των βουνών, βεβαιώνουν ότι ένας τρόπος προφύλαξής της είναι να γυρίσει ανάσκελα στο έδαφος και να μείνει ακίνητη. Όπως λένε χαρακτηριστικά, «μπορεί να την πατήσεις, όχι όμως και τη δεις», αφού η κοιλιά της έχει τα χρώματα του εδάφους.
     Μαρτυρία πολύ κοντινού συγγενούς μου είναι και αυτή: Βρήκε ο ίδιος φωλιά πέρδικας, πήρε τα αβγά της και τα έβαλε στην κλώσα, από τα οποία βγήκαν περδικάκια! Η κλώσα τα φρόντιζε όπως και τα κλωσόπουλα, μα όταν εκείνα αντιλαμβανόντουσαν κίνδυνο, έπεφταν ανάσκελα κι ακίνητα στο έδαφος, χωρίς να είχαν καμία επαφή με την φυσική τους μητέρα! Όταν μεγάλωσαν λίγο «έκοψαν φτερό» κι έφυγαν! Δική του και η μαρτυρία ότι η πέρδικα δεν ζει φυλακισμένη: Μικρή έπιασε μία στο βουνό, που ακόμα δεν μπορούσε να πετάξει καλά. Στο κλουβί που την έβαλε, δεν έτρωγε, ούτε νερό έπινε, μέχρι που σε λίγες μέρες ψόφησε.
     Χαρακτηριστικό είναι και το πέταγμά της και η λαλιά της. Ο ήχος που ακούγεται από τα φτερά της που χτυπούν τον αέρα είναι δυνατός κι αν τύχει «κόψουν φτερό» (φτερουγίσουν-πετάξουν) πολλές μαζί, «ακούγεται σαν πολυβόλο», όπως μας έλεγαν μεγαλύτεροι. Η δε φωνή της, αν και κάπως μονότονη είναι καθαρή, κρυστάλλινη κι ευχάριστη. Κάποιος που δεν τη γνωρίζει, δεν μπορεί να συνειδητοποιήσει τί είναι αυτό που φτάνει στ’ αυτιά σου, σαν επαναλαμβανόμενο «τσι τσεκ πε–τι–τσεκ τσι–τσεκ». Το λάλημά της γίνεται τις πρωινές ώρες, λίγο πριν και λίγο μετά την ανατολή του ηλίου και το βράδυ κατά τη δύση του.
     Αν και τα είδη της είναι αρκετά, δεν ζουν όλα στην Ελλάδα. Εδώ είναι περισσότερο γνωστή η πέρδικα των βράχων ή πετροπέρδικα, η πέρδικα του κάμπου ή λειβαδοπέρδικα και η νησοπέρδικα, που όμως οι διαφορές τους δεν είναι μεγάλες και εντοπίζονται στα χρώματά της.

"Η βρύση της πέρδικας" στο χωριό μου:
Πολύ πιο ψηλά από την κατοικημένη περιοχή, 
 εκτός από τα ζώα και τους ανθρώπους, πίνουν νερό
και οι πέρδικες. Ίσως γι' αυτό και η ονομασία της.
(Φωτογραφία: Λευτέρης Αβραμίδης)

     Πέρα από τα διάφορα αρπακτικά ζώα και πουλιά του δάσους που αποτελούν τους εχθρούς της, εχθρός της είναι και ο άνθρωπος. Το πολύ νόστιμο κρέας της είναι μεζές για «μερακλήδες», αν και το κυνήγι της δεν είναι ιδιαίτερα εύκολο και μάλιστα χωρίς σκυλιά, που την εντοπίζουν, κυρίως, με την οσμή τους και όχι με την όρασή τους. Ανάλογη νοστιμιά με το κρέας της έχουν και τα αβγά της, για «μερακλήδες» και αυτά. Αν επιστρέφοντας στη φωλιά τη βρει άδεια, γεννάει άλλα αυγά, μπορεί και σε νέα φωλιά που θα φτιάξουν με το σύντροφό της πάντα. «Αδυναμία», όμως, στη νοστιμιά του κρέατός της, είχαν και οι αρχαίοι ημών πρόγονοι, που το θεωρούσαν ως ένα από τα πιο εκλεπτυσμένα εδέσματα, προνόμιο, μάλλον, των πλουσίων, κάτι που εκθειάζει και ο ποιητής Δίφιλος ο Σινωπεύς (4ος αιώνας π.Χ.). Επίσης, ο Αριστοφάνης στους «Αχαρνείς» αναφέρει ότι ειδικοί έμποροι από την Κωπαΐδα  διατηρούσαν περδικοτροφεία κι έφερναν τα προϊόντα τους στην Αθήνα, για τους εύπορους κατοίκους του κλεινού άστεος.  
     H πέρδικα μας είναι γνωστή από την αρχαιότητα και από έργα των Αριστοτέλη, Θεόφραστου, Αθήναιου, Αισώπου, Αρχίλοχου, Ξενοφώντος με τις ονομασίες αλεκτορίς, πέρδιξ και ατταγάς ή ατταγήν. Γενικά την θεωρούσαν πονηρό, πανούργο, δειλό και δόλιο πουλί και παρομοιάζουν μ’ αυτήν ανθρώπων. Κατά μία εκδοχή της μυθολογίας ήταν αδελφή του Δαίδαλου. Κατ’ άλλη, ήταν γυναίκα πολύ όμορφη, αλλά αναίσθητη. Καθώς κάποτε καθόταν δίπλα από ένα δέντρο, είδε τον Δαίδαλο να θάβει τον άτυχο γιο του, τον Ίκαρο. Αντί να τον συμπονέσει  για τη συμφορά αυτή, άρχισε να τον ειρωνεύεται. Τότε κάποιος θεός οργίστηκε  και την μεταμόρφωσε σε πουλί.
     Η αγάπη των ανθρώπων στην πέρδικα και στην ομορφιά της, τους έχει οδηγήσει να δίνουν το όνομά της στα χωριά τους ή σε μικρές πόλεις τους.
----------------------------------------------------------
Πηγές:
-  Εγκυκλοπαίδεια ΔΟΜΗ
-  Εγκυκλοπαίδεια ΓΙΟΒΑΝΗ
-  Εγκυκλοπαίδεια ΕΛΛΑΔΙΚΗ
-  Διαδίκτυο
 
Εικόνες: Διαδίκτυο
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 27.5.2022

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Ένας απογευματινός περίπατος στον αρχαιολογικό χώρο της Ακροπόλεως και η ιστορία της σημαίας του ιερού μνημείου

     Δεν χρειάστηκε μεγάλη προεργασία. Με τρία-τέσσερα τηλεφωνήματα «στήθηκε» η επταμελής συντροφιά για την επίσκεψη-περίπατο στο παγκόσμιο μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς, στον αρχαιολογικό χώρο της Ακροπόλεως των Αθηνών. Την προγραμματίσαμε να πραγματοποιηθεί την Παγκόσμια Ημέρα Μουσείων (18 Μαΐου), που η είσοδος και στο χώρο ήταν ελεύθερη.
     Με τα απαραίτητα εφόδια, όπως μπουκάλι με νερό, αθλητικά παπούτσια, γυαλιά και καπέλα για τον ήλιο, συγκεντρωθήκαμε το απόγευμα της ημέρας στην έξοδο του Μετρό στο σταθμό «Ακρόπολις». Με πολλή καλή διάθεση, κάποια αστεία, καλοπροαίρετα πειράγματα και φιλοφρονήσεις για το ντύσιμο του καθενός, αρχίσαμε ν’ ανηφορίζουμε, ρωτώντας ο ένας τον άλλον πόσες φορές έχει επισκεφθεί το χώρο. Όντας γνωστό ότι τέτοιες εξορμήσεις είναι αδυναμία όλων μας, τα «νούμερα» που ακούστηκαν δεν αποτελούσαν έκπληξη: Δέκα, δώδεκα, δεκάξι, με τον Παναγιώτη να κατέχει το «ρεκόρ» όλων μας, πάνω από είκοσι φορές, και έχοντας «χάσει το λογαριασμό»!
     Αφού προμηθευθήκαμε το εισιτήριο με την ένδειξη «είσοδος δωρεάν» και το επιδείξαμε στον έλεγχο, αρχίσαμε να απολαμβάνουμε οπτικά την χωρίς ίχνος νέφους αιθαλομίχλης Αθήνα. Το βλέμμα μας, από λίγα μέτρα μπροστά μας, έφτανε χωρίς εμπόδια προς κάθε σημείο του ορίζοντα της Πεντέλης, του Υμηττού, της Πάρνηθας. Τα μεγάλα καράβια στον Αργοσαρωνικό, άλλα ξεκίναγαν το ταξίδι τους προς το Αιγαίο κι άλλα επέστρεφαν. Μέχρι κι αν απλώναμε το χέρι μας, νομίζαμε ότι θα «πιάναμε» και την Αίγινα! Το απαλό βοριαδάκι είχε γίνει ο καλύτερος σύμμαχός μας!
     Συνεχίζοντας ν’ ανηφορίζουμε, γνώριμα μεν από προηγούμενες επισκέψεις, αξιοθαύμαστα δε όπως και την πρώτη φορά που τα αντικρύσαμε τα μαρμάρινα μνημεία μάς προκαλούσαν το «αισθητήριο όργανο της οράσεως», διαβάζοντας τις επιγραφές τους  και σχολιάζοντας πάντα με θαυμασμό. Φωτογραφηθήκαμε σε κάμποσα σημεία, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα μπροστά στο Ερεχθείο με τις Καρυάτιδες, αλλά από κάποια απόσταση, γιατί δεν επιτρεπόταν να πλησιάσουμε. Εκεί αναλογιστήκαμε και τον πόνο της ξενιτεμένης Καρυάτιδας, θύμα κι αυτή της βίαιης απαγωγής του Έλγιν, αλλά και τον πόνο των αδελφών της που την περιμένουν στο μουσείο, έχοντας τη θέση της κενή-έτοιμη να την υποδεχθούν.
     Αφού περπατήσαμε-περιηγηθήκαμε σε όλη, σχεδόν, την έκταση του χώρου, φτάσαμε στην υπερυψωμένη στρογγυλή πλατεία, όπου στο κέντρο της και σε μεγάλου ύψους ιστό κυματίζει η γαλανόλευκη. Έχοντας εξασφαλίσει από εκεί ένα αρκετά μεγάλο οπτικό πεδίο προς τον ιερό και ιστορικό χώρο, με ικανοποίηση και ευχάριστα συναισθήματα διαπιστώσαμε ότι πραγματικά είχε «γεμίσει» κόσμο! Το ανοιξιάτικο απόγευμα, αλλά και η «δωρεάν είσοδος» είχαν κάνει το θαύμα τους!
     Ο ήλιος έγερνε προς τη δύση του, βάφοντας με τις δικές του χρυσές πινελιές τα λίγα σύννεφα που τον καληνύχτιζαν από τον ορίζοντα. Η προτροπή του μεγαλύτερου της παρέας μας να πάρουμε «σιγά-σιγά» το δρόμο της επιστροφής, δεν μπορώ να πω ότι άρεσε σε κανέναν μας, αφού κανείς μας δεν ήθελε να τελειώσει εκείνη η ξεχωριστή, η «μαγική» στιγμή, όπως την χαρακτήρισε η Σταυρούλα. Όμως, μια σκέψη μου πέρασε από το μυαλό και, κάνοντας δυο βήματα, απευθύνθηκα στον κοντινότερο φύλακα:
-  Θα γίνει υποστολή της Σημαίας;
-  Ναι, την ώρα της δύσης του ηλίου…
-  Με άγημα του στρατού;
-  Ναι…, μου απάντησε στην «δευτερολογία» του.
     Δεν είχα λόγους να σκεφτώ τίποτα άλλο και απευθύνθηκα στην υπόλοιπη εξαμελή παρέα μου:
-  Δεν έχουμε να πάμε πουθενά! Θα έρθει άγημα του στρατού, μουσική μπάντα και θα γίνει υποστολή της σημαίας με ανάκρουση του εθνικού ύμνου!
     Κοιταχτήκαμε όλοι και το πατριωτικό συναίσθημα «λαμπάδιασε» μέσα μας! Όλοι συμφώνησαν μαζί μου: «Δεν έχουμε να πάμε πουθενά»!
 
Η ατυχία μας
 
     Και ενώ όλοι κοιτάζαμε μια τα ρολόγια μας, μια τον ήλιο που σε λίγο θα μας καληνύχτιζε, μια την άκρη του δρόμου να δούμε το άγημα και τη μπάντα που θα ερχόταν, συνέβη κάτι που μας άφησε εμβρόντητους: Οι φύλακες, άλλοι με σφυρίχτρες που σφύριζαν κι άλλοι με κουδούνια που κράταγαν στα χέρια τους και τα χτυπούσαν, σαν τον επιστάτη του σχολείο όταν τελειώνει το διάλειμμα, μας ενημέρωναν ότι «σε πέντε λεπτά η Ακρόπολη κλείνει»!
     Απευθύνθηκα στη νεαρή και ευπαρουσίαστη φύλακα που είχε έρθει κοντά μας, προτρέποντάς μας ευγενικά να φύγουμε:
-  Μα… Δεν θα γίνει υποστολή της σημαίας;…
-  Ναι, σε λίγο…
-  Μα κι εμείς γι’ αυτό «στηθήκαμε» εδώ. Θα μας το «χαλάσεις»;
-  Λυπάμαι, αλλά η Ακρόπολη κλείνει…
-  Δεν μπορεί να γίνει μια εξαίρεση;… (χαριτολογώντας).
     Η νεαρή φύλακας χαμογέλασε, λέγοντάς μου:
-  Οχτώ ακριβώς κλείνουμε. Αν έρθετε χειμώνα, που η δύση του ηλίου είναι πολύ πιο νωρίς και η Ακρόπολη κλείνει μετά την υποστολή, δεν θα σας ζητήσουμε να φύγετε. Τώρα κι εμείς θα φύγουμε…
     Με κατεβασμένο το κεφάλι και με αργά βήματα πήραμε το δρόμο της επιστροφής. Κατηφορίζοντας εμείς, το άγημα του στρατού με τη μουσική μπάντα ανέβαιναν. Κοιταχτήκαμε και υποσχεθήκαμε για μια ακόμα επίσκεψη το χειμώνα.
 
Λίγα πληροφοριακά στοιχεία…
 
     Σε ιστορικούς χώρους μείζονος σημασίας, η γαλανόλευκη κυματίζει από τη ανατολή μέχρι τη δύση του ηλίου. Η έπαρσή της και η υποστολή της γίνεται με ειδικό τελετουργικό, που διέπεται από αυστηρούς κανόνες σεβασμού στο σύμβολο και πειθαρχίας των συμμετεχόντων. Συγκεκριμένα: Άγημα του στρατού  (ή του πολεμικού ναυτικού ή της αεροπορίας ή και μικτό) μεταβαίνει σε παράταξη και με «βήμα» στο χώρο, συνοδευόμενο από μουσική μπάντα. Σε στάση «παρουσιάστε» οι ένοπλοι και απόλυτης προσοχής οι άοπλοι, παιανίζεται το εμβατήριο της σημαίας και ο εθνικός ύμνος, ενώ ταυτόχρονα γίνεται η έπαρση ή η υποστολή της, ο δε επικεφαλής του αγήματος χαιρετάει στρατιωτικά.
     Το άγημα που αποδίδει τιμές παραμένει σε στάση προσοχής, μέχρι τα δύο εντεταλμένα άτομα του διενεργούν τη υποστολή «τυλίξουν» με συντονισμένες κινήσεις το σύμβολο, οπότε δίνεται η εντολή μετακίνησης της φρουράς (του αγήματος) από τον επικεφαλής, πάντα με τους προβλεπόμενους κανόνες. Σε όλο αυτό το χρονικό διάστημα, περαστικοί ή παρευρισκόμενοι πολίτες στο χώρο, παραμένουν σε στάση προσοχής και με κατεύθυνση προς τη σημαία. Αν στο κοινό παρευρίσκονται και ένστολοι, αυτοί αποδίδουν τιμές δια του χαιρετισμού, από όποιο σημείο και απόσταση βρίσκονται και έχουν οπτικό πεδίο στο χώρο της τελετής.
     Προσωπικά δεν γνωρίζω αν αυτό τηρείται όπως και παλαιότερα, καθημερινά και σε όλους τους μείζονος σημασίας  ιστορικούς χώρους, όμως η «χαλάρωση» και η μη έπαρση της σημαίας στα σχολεία κάθε πρωί, θεωρούμε ότι είναι πολύ κακή «επένδυση» στους νέους και στην πατρίδα του αύριο.
 
Σύντομη αναφορά στην ιστορία της σημαίας της Ακροπόλεως
 
     Η Αθήνα απελευθερώθηκε από του τούρκους στις 31 Μαρτίου του 1833. Ο τελευταίος τούρκος φρούραρχος παρέδωσε την πόλη στον Βαυαρό υπολοχαγό Χριστόφορο Νέζερ, πρώτο φρούραρχο της ελεύθερης Αθήνας. Αν και οι Βαυαροί εκπροσωπούσαν το νέο Ελληνικό Βασίλειο, δεν διακατέχονταν από ιδιαίτερα Ελληνικά πατριωτικά συναισθήματα κι έτσι δεν σκέφτηκαν ότι όφειλαν να υψώσουν την Ελληνική σημαία στην Ακρόπολη. Ένα Χιώτης καπετάνιος, γνωστός ως «καπετάν Δημήτρης», νοιώθοντας την ανάγκη αυτή, κατέβηκε στο πλοίο του στον Πειραιά, πήρε από αυτό την ελληνική σημαία και επιστρέφοντας στον ιερό βράχο άρχισε να παρακαλεί τους Βαυαρούς να του επιτρέψουν να την υψώσει εκεί. Ο Νέζερ βρήκε δικαιολογημένο το αίτημα του Χιώτη καπετάνιου και, πράγματι ο ίδιος ο «καπετάν Δημήτρης» ύψωσε τη σημαία του πλοίου του στον Παρθενώνα, ενώ ο γιος του που στέκονταν δίπλα του φώναζε «Ζήτω η Ελλάς»!
    Το ιερό αυτό σύμβολο της πατρίδας μας υπεστάλη τον Απρίλιο του 1941 και στη θέση του ανέβηκε η γερμανική σβάστικα, με την κατάληψη της πόλης από τους νέους κατακτητές της, τους γερμανούς. Την νύχτα της 30ής Μαΐου του ίδιου έτους, οι πατριώτες Απόστολος Σάντας και Μανώλης Γλέζος, με μια καθ’ όλα ηρωική τους επιχείρηση κατέβασαν τη σημαία του κατακτητή και ύψωσαν τη γαλανόλευκη στην Ακρόπολη, προκαλώντας μεγάλη αναστάτωση στον εισβολέα. Όμως, «τα πολλά λόγια είναι φτώχια» και καλύτερα θα ήταν να παρακολουθήσετε το βίντεο της εκπομπής της σειράς «αλάτι και πιπέρι» (1982), του αξέχαστου Φρέντυ Γερμανού ΕΔΩ. Αξίζει! Πιστέψτε με! Θα μάθετε πολλά που, ίσως, δεν γνωρίζετε, ιδίως οι νεότεροι! 

Οι Ήρωες Μανώλης Γλέζος και Απόστολος Σάντας
σε νεότερη και μεγαλύτερη ηλικία

Μια μεταλλική πλάκα στο χώρο γράφει την ιστορία...

----------------------------------------------
Πηγές, εικόνες: Διαδίκτυο.
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 19.5.2022

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Ο ποντικός τρώει αυγά; Ναι, και δείτε πώς τα «κλέβει»!

Ανάρτηση στη μνήμη του πατέρα μου

 
     Η φύση είναι να μεγάλο σχολείο και χαρά σ’ αυτόν που μπορεί να παρακολουθήσει μαθήματα στα θρανία του!
    Ορεσίβιοι οι γονείς μου και οι παππούδες μου, όπως κι εγώ στα παιδικά-εφηβικά μου χρόνια, είχαμε διδαχθεί πολλά στο σχολείο αυτό. Ιδιαίτερα επιμελής μαθητής της, αλλά και δάσκαλος σ’ εμάς τα παιδιά του ήταν ο πατέρας, του οποίου πάντα θαύμαζα τις γνώσεις κι ας είχε τελειώσει μόνο την πρώτη δημοτικού! Τα «ιδιαίτερα» μαθήματά του με όσα είχε διδαχθεί ο ίδιος, σ’ εμάς τα παιδιά του ήταν συνεχή.
     Μικρής ηλικίας τότε εγώ, σαν «μαθητής» θα έλεγα ότι ήμουν λίγο «αμελής». Και η αμέλειά μου αυτή οφειλόταν περισσότερο στο ότι θεωρούσα κάποια πράγματα υπερβολικά ή τελείως εκτός πραγματικότητος και δεν πολυέδινα σημασία. Έλα, όμως, που ορισμένα απ’ όσα με είχε διδάξει τα παρακολούθησα σε «επανάληψη», σε ντοκιμαντέρ στην τηλεόραση, σε μεγάλη ηλικία. Φυσικά, τότε τα συναισθήματα ήταν πολλά και ανάμικτα.
     Το συγκεκριμένο  «σημερινό μάθημα», λοιπόν, ήταν με ποιόν τρόπο κλέβουν αυγά τα ποντίκια! Κάποια στιγμή ο πατέρας είδε σε μια αποθήκη, που… σύχναζαν και ποντικοί, αυγά κότας «ολόκληρα» με μια τρύπα σε κάποιο σημείο και μέσα άδεια. Κατάλαβε πως είναι «δουλειά» των αντιπαθών αυτών τρωκτικών, δεν μπορούσε να καταλάβει, όμως, πώς τα αυγά έφταναν μέχρι εκεί και αφιέρωνε χρόνο να παρακολουθήσει το φαινόμενο.
     Ως πολύ έξυπνο και πονηρό συνάμα ζώο ο ποντικός, σπάνια τρώει την (συνήθως κλεμμένη) τροφή του στον τόπο της κλοπής. Την μεταφέρει στη φωλιά του, όπου εκεί ταΐζει τα παιδιά του και τρώει και ο ίδιος με την ησυχία του, χωρίς κινδύνους.
     Κάποια στιγμή, είδε κάτι που με τίποτα δεν μπορούσε να το φανταστεί: Δύο ποντικοί μαζί μετέφεραν ένα αυγό! Ο ένας το είχε πιάσει-το είχε «αγκαλιάσει» με τα τέσσερα πόδια του και είχε γυρίσει ανάσκελα, με την πλάτη αποκάτω! Ο άλλος τον «έσερνε» από την ουρά, μαζί με το αυγό και με κατεύθυνση προς τη φωλιά τους!!! Εκεί τα τρυπούσαν με τα μυτερά και κοφτερά τους δόντια και τα ρουφούσαν με την ησυχία τους, αφήνοντας μόνο το τσόφλι! Προφανώς απολάμβαναν το «γεύμα»… οικογενειακώς!

Χρήστος Κ. Παπακωνσταντόπουλος, πατέρας και δάσκαλος
Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, για και μαθητής

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 14.5.2022

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html