Βιβλιοπαρουσίαση: «ΕΓΩ, Ο ΕΩΣΦΟΡΟΣ» της Αλέκας Τσόδουλου

     Ένα βιβλίο με τίτλο «ΕΓΩ, Ο ΕΩΣΦΟΡΟΣ», από τις εκδόσεις «ΙΑΝΟΣ», Α΄ έκδοση Μάρτιος 2023, μου χάρισε πρόσφατα η βιβλιοπώλης - συγγενής και εξαιρετική φίλη Δήμητρα Λυμπεροπούλου-Γάλλιου, πολλά υποσχόμενο από την δική της προφορική κριτική. Αν και ήμουν κάπως επιφυλακτικός από τον τίτλο του και μόνο, πείστηκα στα λόγια της κι άρχισα να το διαβάζω.
     Πρόκειται για ένα διήγημα, όπως το χαρακτηρίζει και η συγγραφέας, που ομολογώ ότι από τις πρώτες κιόλας παραγράφους του το βρήκα πολύ ενδιαφέρον. Άγγελος του φωτός ο Εωσφόρος, «επαναστάτησε» κατά του Πατέρα του, του Δημιουργού, και θέλησε να φτιάξει το δικό του βασίλειο και να γίνει ίδιος με Εκείνον. Στον διάλογο που ακολούθησε ο Πατέρας-Δημιουργός, του παρείχε απόλυτη ελευθερία, προειδοποιώντας τον και για τις δυσκολίες που θα συναντήσει.
     Με τη θέλησή του «έφυγε αυτό το υπέρλαμπρο πλάσμα. Δεν εκδιώχθηκε, μα το αποτέλεσμα ήταν ένα», ήταν το ίδιο. Κάλεσε ακολούθους του αγγέλους, που τον ακολούθησαν. Η παρέμβαση του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, με τις λέξεις «στώμεν καλώς», πρόλαβε και συγκράτησε γύρω από το Θρόνο Του Θεού πολλούς Αγγέλους, που είτε πρόθυμα, είτε απερίσκεπτα, είτε με δισταγμό ήταν έτοιμοι να ταχθούν μαζί του.
     Ο τόπος προορισμού για τον Εωσφόρο, ήταν «ευλογημένος» και όχι άλλος από τη γη. «Ήθελε να τα δει και να τα γνωρίσει όλα, να περιεργαστεί τα πάντα γύρω από τον άνθρωπο, ν’ αφουγκραστεί, ν’ ανακαλύψει από κοντά το καινούργιο αυτό πλάσμα». Φανταζόταν, «έβλεπε το πλάσμα αυτό με όλα όσα συνθέτουν την ανθρώπινη φύση», από καλοσύνη και ευγένεια, μέχρι υπερηφάνεια, αλαζονεία και μίσος. Από ματαιοδοξία και κακία, μέχρι ταπεινότητα και φιλοδοξία.   
     Πολύ σύντομα «κούνησε το κεφάλι του απογοητευμένος» ο Εωσφόρος, αφού ο άνθρωπος «διώκει το ίδιο του το είδος». Τις ίδιες ακριβώς διαπιστώσεις έκαναν και οι ακόλουθοί του. Ορισμένα «ανθρωποειδή κανόνιζαν τις τύχες των λαών. Δημιουργούσαν πολέμους, βία, φτώχια, σεισμούς, ασθένειες. Και γελούσαν και ένοιωθαν ικανοποίηση, αλλά το γέλιο δεν είχε χαρά μέσα τους. Ήταν αρρωστημένο».
     «Και καλά τα ανθρωποειδή, αλλά οι άνθρωποι; Πώς μπήκαν, πώς ενσωματώθηκαν τόσο εύκολα στο ρόλο που τους ετοίμασαν;».
     Ο Άγγελος του φωτός, που δεν είχε τίποτα αρνητικό στο ενεργητικό του, έπεσε από τον ουρανό. «Κάνοντας τόσες κτηνωδίες ο άνθρωπος», από βιασμούς γονιών στα παιδιά τους, μέχρι μεγάλους και καταστροφικούς πολέμους με αναρίθμητα θύματα, «από πού θα έπρεπε να πέσει; Και πού να πάει;… “Εγώ με το πέσιμο μεταμορφώθηκα σε διάβολο και ο άνθρωπος με το δικό του πέσιμο σε κτήνος. Κι αφού από μια κουβέντα μου και μόνο έπεσα, ο άνθρωπος με τόσες φρικαλεότητες, πόσα επίπεδα έχει κατέβει στα τάρταρα;”», αναλογίζεται ο Εωσφόρος.
     Κοντολογίς, και ύστερα από πολλές περιπέτειες στη γη και πολύ απογοητευμένος από το ανθρώπινο είδος, αποφάσισε να επιστρέψει πάλι στο θρόνο του, δίπλα στον Πατέρα, «που με τόση αρχοντιά και ευγένεια του είχε δώσει αυτό που πάντα επιθυμούσε, μέχρι και την απόλυτη ελευθερία». Ξανασκέφθηκε, όμως: «Με τί μούτρα θα γυρίσω πίσω; Με αυτά που έχω», απάντησε στον εαυτό του. Δεν αρνήθηκα, ούτε ακύρωσα ποτέ Το Θεό Πατέρα μου!... Πώς, λοιπόν, να μην θέλω να γυρίσω σε μια τέτοια αγάπη;».
     «Λίγο πριν τη Μεγάλη Πόρτα, τον αγκάλιασαν τα Χερουβείμ», κι ας ήταν «βρώμικα και σκισμένα τα ρούχα του»! Τον άλλαξαν και τον «σουλούπωσαν».
     «Συγγνώμη για την εμφάνισή μου, αλλά το μόνο που ήθελα ήταν να σ’ αγκαλιάσω… Τον πήραν τα κλάματα και όσο έκλαιγε, τόσο δεν χόρταινε την αγκαλιά Του δακρυσμένου Πατέρα, που Εκείνος πάντα το ήξερε ότι θα επέστρεφε… Κάτι πήγε να πει ο Εωσφόρος, αλλά δεν χρειάστηκε… Όλες οι απορίες και οι απαντήσεις υπήρχαν στα πέντε μαγικά γράμματα: Αγάπη!».
     Το βιβλίο «ΕΓΩ, Ο ΕΩΣΦΟΡΟΣ», έχει τη δύναμη να «επαναφέρει εις την τάξιν», να δείξει το δρόμο της «επιστροφής» σε κάθε καλοπροαίρετο άνθρωπο, που μπορεί να έχει «παρασυρθεί». Περικλείει έντονα το θρησκευτικό στοιχείο και το μήνυμα της αγάπης, κάτι που καταδεικνύει και το επίπεδο γνώσης της συγγραφέως στο αντικείμενο. Ολοζώντανη εδώ και η παραβολή του ασώτου, που σύμφωνα με του πατέρες της Εκκλησίας, «όλα τα Ευαγγέλια να είχαν χαθεί και να είχε σωθεί μόνο αυτή, είναι αρκετή για την ανθρώπινη σωτηρία». Θυμίζει, επίσης, το βιβλίο και την προφητεία του αγίου Κοσμά του Αιτωλού, σύμφωνα με την οποία, «οι άνθρωποι θα γίνουν τέρατα».

     Δημητρούλα μου, «πατρίδα», σ’ ευχαριστώ από καρδιάς για το υπέροχο δώρο σου, όπως ευχαριστώ και συγχαίρω και τη συγγραφέα για την προσφορά της στα Γράμματα!
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 19.3.2025

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Πάντα σε πνεύμα της αποκριάς (ποίημα)

                                 Αποκριά, στο πνεύμα σου, εύκολα παρασύρεις
                                 και σε πολλές παρεκτροπές Διόνυσο θυμίζεις.
                                 Μοιάζ’ η ζωή με σένανε κι αυτή, μασκαρεμένη,
                                 κι η μπέσα γίνεται συχνά μια λέξη πονεμένη.
                                 Πολλοί τριγύρω «φίλοι» μας, αριστοκράτες μοιάζουν,
                                 που συνεχώς το πρόσωπο με μάσκα το σκεπάζουν!
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 19.2.2025

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Αποκριάτικα σατιρικά ποιήματα

Περί μάσκας...

                                                   Τις απόκριες και πάλι
                                                   θα γιορτάσουν ορισμένοι
                                                   με την ίδια τους τη μάσκα
                                                   που ’χουν πάντα φορεμένη.
 
                                                   Μια φορά το χρόνο όλοι
                                                   για το έθιμο τη βάζουν,
                                                   αλλ' εκείνοι επιμένουν
                                                   κάθε μέρα να «γιορτάζουν»!
 
                                                   Μα και τώρα που ο νόμος
                                                   κι  η ανάγκη το  επιβάλλουν,
                                                   κάποιοι δύο θα φορέσουν
                                                   κι άλλοι... θέλουν να τη βγάλουν!
 

Αποκριάτικο τραπέζι

                
                                Κάποιους δικούς μου κάλεσα στο σπίτι μου να ρθούνε,
                                ξεφάντωμα αποκριάτικο μαζί για να χαρούμε.
                             -  Άκουσε, φίλε, να σου πω, μου μήνυσαν εκείνοι.
                                Ζάχαρο έχουμε πολλοί κι άλλοι χοληστερίνη.
                                Το κρέας το μπουχτίσαμε, τα λιπαρά, τη φέτα.
                                Μαζί που τα μιλήσαμε, είπαμε νέτα σκέτα:
                                Ν’ αρχίσουμε τη δίαιτα, πρέπει να κρατηθούμε,
                                γιατί εμεγαλώσαμε κι έτσι να πορευτούμε.
                                Δεν έφερα αντίρρηση, μην τους κακοκαρδίσω.
                                Μαζί κι εγώ τη δίαιτα είπα να ξεκινήσω.
                                Το ρεφενέ τους έβαλαν και ήρθαν πεινασμένοι,
                                κεφάτοι και χαρούμενοι και ενθουσιασμένοι. 
                                Σαν το τραπέζι στρώθηκε, λαχανικά και άλλα
                                πολλά φαγιά νηστίσιμα και πίτες δίχως γάλα,
                                οι μυρωδιές μας πήρανε, που ψήναν οι γειτόνοι
                                κοψίδια και λουκάνικα στο διπλανό μπαλκόνι!
                                Όλοι μας κοιταχτήκαμε, πολύ μετανοιωμένοι,
                                γιατί εκείνη η αποκριά πήγ’ εντελώς χαμένη.
                                Άλλοι μεζέδες και κρασιά κι εμείς με λαχανίδες,
                                ψωμί, φασόλια και ελιές! Για κοίτα μερακλήδες!
                                Τέτοιο τραπέζι, είπαμε, να γίνει άλλη μέρα,
                                Μεγάλη να 'ν' Παρασκευή ή Καθαρά Δευτέρα!

Πάντα σε πνεύμα της αποκριάς 

 
                                Αποκριά, στο πνεύμα σου, εύκολα παρασύρεις
                                και σε πολλές παρεκτροπές Διόνυσο θυμίζεις.
                                Μοιάζ’ η ζωή με σένανε κι αυτή, μασκαρεμένη,
                                κι η μπέσα γίνεται συχνά μια λέξη πονεμένη.
                                Πολλοί τριγύρω «φίλοι» μας, αριστοκράτες μοιάζουν
                                μα συνεχώς το πρόσωπο με μάσκα το σκεπάζουν!
 

Μάσκα «πολλαπλών χρήσεων»!

 
                                                   Μάσκα, χαρά της αποκριάς,
                                                   διπρόσωπου στολίδι,
                                                   της πανδημίας φορεσιά
                                                   κι εδώ κι εκεί σκουπίδι!

 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 20.2.2025 https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html 

Το ράδιο (βιωματικό διήγημα των παιδικών χρόνων)

 Από τη συλλογή βιωματικών διηγημάτων μου, με τον γενικό τίτλο «η φωτογραφία», εκδόσεις ΑΠΕΙΡΟΣ ΧΩΡΑ - 2012

     Κάθε χρόνο το χινόπωρο ο πατέρας µαζί µε άλλους συγχωριανούς πήγαινε και δούλευε στη συγκομιδή της ελιάς, στην Κάτω Αχαΐα, και γύριζε λίγο πριν τα Χριστούγεννα. Η πληρωµή του, η πληρωμή όλων τους, ήταν σε λάδι, γι’ αυτό και δε µπορούµε να πούµε ότι το στερηθήκαµε το ευλογημένο αυτό προϊόν, παρ’ όλο που στον τόπο µας δεν ευδοκίµησαν ελαιόδεντρα. Μετά τις γιορτές των Χριστουγέννων, που άρχιζε η συγκοµιδή πορτοκαλιών, η µάνα πήγαινε και δούλευε στην Αµαλιάδα, που είχαµε και συγγενείς εκεί. Κατά το τέλος Φλεβάρη γύριζε µε ένα καλό κοµπόδεµα, αλλά σ’ εμάς τα παιδιά είχαν πολύ μεγαλύτερη αξία τα πορτοκάλια που µας έφερνε, αφού ούτε εσπεριδοειδή ευδοκίμησαν στον ορεινό τόπο μας.
     Γυρνώντας το 1968 από την εποχιακή αυτή δουλειά η µάνα, έφερε κι ένα «κουτί» τυλιγµένο µε γκρίζο χαρτί, που δε µας έλεγε τι έχει µέσα. Από το ύφος της, όµως, καταλαβαίναµε ότι κρύβει κάτι το πολύ ενδιαφέρον. Αφού ταχτοποίησε τα πρώτα πράγµατά της, το άνοιξε η ίδια με πολύ µεγάλη προσοχή. Μου φάνηκε σαν γυναικεία τσάντα: Ήταν ένα «τετράγωνο» αντικείµενο, καφέ χρώµατος, «ντυµένο» µε µια χοντρή δερµάτινη θήκη µε ίδιο χρώµα και µε «λουρί», για να µπορεί να κρεµιέται στον ώµο. Στην επάνω αριστερή γωνία έγραφε µε «ασηµένια» κεφαλαία γράµµατα «SONY». ∆εν µου έκανε ιδιαίτερη αίσθηση, αν και δεν έµοιαζε µε µια συνηθισµένη γυναικεία «τσάντα». Αµέσως µετά γύρισε µε το δάχτυλό της ένα από τα δύο άσπρα στρογγυλά κουµπιά που είχε από πάνω, ακούστηκε ένα «τσικ» κι αµέσως άρχισε κάτι να «φυσάει». Εγώ µε την αδελφή µου είχαµε µείνει µε τα µάτια γουρλωµένα, να δούµε αν τελικά είναι αυτό που αρχίσαµε να υποψιαζόµαστε! Γύρισε µε τα δυο της δάχτυλα ένα άλλο µεγάλο µαύρο κουµπί πού ήταν στο πλάι και αµέσως η «τσάντα» άρχισε να «τραγουδάει»! Το πρώτο εκείνο τραγούδι ήταν το «αλλοτινές µου εποχές», µε το Στέλιο Καζαντζίδη και µετά ακολούθησαν άλλα. Τις επόµενες µέρες έµαθα ότι ο συγκεκριµένος σταθµός ήταν ο «ραδιοφωνικός σταθµός της ιεράς κι ενδόξου πόλεως Μεσολογγίου» και πολύ πιο µετά για τον τραγουδιστή και το τραγούδι, αφού δεν έφυγε ποτέ από το µυαλό µου.
     Τι µεγάλη και αναπάντεχη έκπληξη, τι θησαυρό έκρυβε µέσα εκείνο το «κουτί»! Για πρώτη φορά µπήκε στο σπίτι µας ράδιο! Κοιταχτήκαµε µε την αδελφή µου εκστασιασµένοι και καθόλου απίθανο να σκεφτόµαστε να πούµε ο ένας στον άλλον το ίδιο πράγµα:
     «Τσίµπα µε, µήπως κοιµάµαι και βλέπω όνειρο!».
     Αυτόµατα απλώσαµε τα χέρια µας, ξετρελαµένα από τη χαρά µας, να το πιάσουµε, να το «ψάξουµε», να το χορτάσουµε µε όλες µας τις αισθήσεις! Η µάνα αµέσως το τράβηξε προς το µέρος της, µε τρόπο απαγορευτικό για µας, λέγοντάς µας επιτακτικά:
     «∆εν θα το πειράζετε καθόλου εσείς το ράδιο, γιατί έτσι και πέσει από τα χέρια σας, πάει! Χαθήκαµε! Χρειάστηκε να βάλω κι άλλα λεφτά από αυτά
που έβγαλα από τα πορτοκάλια, να το αγοράσω...».
     Αν και µου φάνηκε λίγο παραφουσκωµένη αυτή η χρηµατική του αξία, δεν το σχολίασα. Ξέροντας πόσο συγκρατηµένη οικονοµικά ήταν η µάνα, δεν πίστεψα πως θα έβαζε και παραπάνω λεφτά από εκείνα που έβγαλε, για να αγοράσει το ραδιόφωνο. Και σχεδόν αµέσως συνέχισε:
     «...Ούτε θα το ανοίγετε, γιατί µπορεί να χαλάσει!... Θα το ανοίγουµε εµείς και θα ακούτε κι εσείς!».
     Πού να συγκρατηθούµε! Όλη την ώρα που «µίλαγε» ή «τραγούδαγε», πηγαίναµε κοντά µε την αδελφή µου, να µπορέσουµε να «καταλάβουµε» πώς «δουλεύει»! Από πού έβγαινε η φωνή και η μουσική! Εγώ, σαν µεγαλύτερος, και πιο δυνατός, την έσπρωχνα, να το πλησιάσω σε απόσταση µόλις λίγων εκατοστών! Καµία απορία όµως δεν «προλάβαινε» µου λυθεί, αφού σε λίγο η µάνα ερχότανε και το έκλεινε.
     «Τελειώνουν γρήγορα οι µπαταρίες, άµα δουλεύει συνέχεια και δε µπορούµε κάθε λίγο και λιγάκι να τις αλλάζουµε, γιατί έχουνε λεφτά!», µας έλεγε ορθά – κοφτά και µας άφηνε «στα κρύα του λουτρού»!
     Μέχρι τότε δεν είχαµε πιάσει ραδιόφωνο στα χέρια µας. Μόνο που το βλέπαµε από µακριά στα µαγαζιά του χωριού, σε πολύ µεγαλύτερες διαστάσεις
από αυτό που µόλις είχαµε αποκτήσει. Η λέξη «τηλεόραση» δε, ήταν τελείως άγνωστη στο λεξιλόγιό µας εκείνη την εποχή! Εγώ έµεινα «µε το στόµα ανοιχτό»
και για έναν ακόµη λόγο: ∆ε µπορούσα να φανταστώ πώς ένα τόσο δα ραδιάκι µπορεί να «µιλάει» και να «τραγουδάει», όπως τα µεγάλα!
     Το βράδυ που γύρισε ο παππούς και καθίσαμε να φάµε, δεν πίστευε στα µάτια του. Μας διηγήθηκε το παραλίγο πάθηµά του την πρώτη φορά που εκείνος άκουσε ράδιο κι εγώ µε την αδελφή µου ξεκαρδιστήκαμε από τα γέλια!
     «...Ήµαστε καµιά δεκαπενταριά φαντάροι σ’ ένα από τα µεσαία βαγόνια του τραίνου, ο ένας απάνου στον άλλονε. ∆ε µπορούσες να κουνηθείς από την πολυκοσµία. Και προς νερού σου να ήθελες να πας, έπρεπε να το καλοσκεφτείς. Κάποια ώρα, άκουσα κάτι όργανα να παίζουνε και τήραγα τριγύρω µου. Έλεγα πως είναι τίποτα γύφτοι, αλλά δεν τους. Με κατάλαβε ένας άλλος φαντάρος που ήταν δίπλα μου, µε σκούντηξε µε τον αγκώνα του και χαµογέλαγε.
  Τι ψάχνεις;", µου λέει.
  Ρε, δεν ακούς τα όργανα; Τους γύφτους δεν βλέπω!".
  Πού να βρεθούνε δω µέσα οι γύφτοι, ρε! Ράδιο είναι! ∆ε βλέπεις εκείνη τη µαύρη τσάντα που έχει αυτή η γυναίκα; Από κει ακούγουνται τα όργανα! Κάτσε ήσυχα µη µας καταλάβουνε και µας κοροϊδεύουνε!...».
     Το τήραγα, το ξανατήραγα, και δε µπορούσα να πιστέψω ότι υπάρχει και τέτοιο πράγµα»!
     Όλη τη νύχτα δεν είχα τίποτα άλλο στο νου µου, παρά μόνο το νέο µας απόκτηµα. Ο ύπνος ήλθε πολύ αργότερα από τις άλλες φορές και µε το ζόρι άνοιξα τα μάτια μου το άλλο πρωί, που ήταν Κυριακή, για την εκκλησία.
     Με το που έφτασε ο παπάς στο «δι’ ευχών», βρισκόµαστε κιόλας στην πόρτα µε την αδελφή µου να γυρίσουµε τρέχοντας στο σπίτι, να χορτάσουµε το ράδιο!   
     Η µάνα είχε βάλει το «πρώτο πρόγραµµα» και άκουγαν µε τη γιαγιά τη λειτουργία. Και οι δυο τους, αλλά περισσότερο η γιαγιά το είχε σε καλό που «λειτουργήθηκε» το σπίτι. Καθίσαμε κι εµείς κοντά, πριν βγάλουµε τα γιορτινά µας ρούχα, να συνεχίσουµε τη... διερεύνηση.
     Ακούγοντας τη λειτουργία, προσπαθούσα να καταλάβω αν είναι από την εκκλησία του χωριού µας! «Αλλά πάλι», έλεγα µέσα µου, «η δικιά µας εκκλησία έχει σχολάσει και οι φωνές του παππά και των ψαλτάδων µας δεν έµοιαζαν καθόλου µ’ αυτές στο ράδιο!». Και κάνα µήνα αργότερα, που «ήλθε» το πανηγύρι του χωριού µας, «πάλευα» µήπως µπορέσω και  «πιάσω» τα όργανα από την πλατεία στο ράδιο!
     Τη ∆ευτέρα το πρωί έµαθαν όλα τα παιδιά του σχολείου τι αποκτήσαµε. Μερικά δεν πίστευαν κάτι τέτοιο, αλλά πολύ περισσότερο δεν πίστευαν ότι ήταν και τόσο µικρό. Μέχρι το βράδυ το ήξερε όλο το χωριό! Τις επόµενες µέρες, ατέλειωτες συζητήσεις στα διαλλείματα, µέχρι που έφτασε και στα αυτιά της δασκάλας και ρώτησε µέσα στην τάξη ποιοι έχουν στο σπίτι τους ραδιόφωνο. Δυο-τρεις σηκώσαµε χέρια, εγώ βέβαια µε πολύ καµάρι!
     «Εσύ, Θοδωράκη, γιατί δε σηκώνεις χέρι; Αφού έχετε ραδιόφωνο στο σπίτι σας! Στα διαλλείµατα το ακούµε που το βάζουν οι γονείς σου!», ρώτησε τον συµµαθητή µου, που η πόρτα του σπιτιού του ήταν λίγα µέτρα από την αυλή του σχολείου.
     «Εµείς, κυρία, δεν έχουµε ραδιόφωνο! Ράδιο έχουµε!», απάντησε ο Θοδωρής µε πολύ σοβαρότητα και αυτοπεποίθηση, κάνοντάς µας να γελάσουµε!
     Το κάθε παιδί προσπαθούσε µε τη δική του φαντασία να εξηγήσει το «πώς δουλεύει». Ο συµµαθητής και γείτονάς µου, ο Αντρέας, έλεγε πως έχει µέσα «κάτι µικρά ανθρωπάκια και αυτά άλλοτε "µιλάνε" κι άλλοτε "τραγουδάνε"»! Ο Κώστας υποστήριζε πως «ό,τι ακούµε από το ράδιο, βρίσκεται µέσα στις µπαταρίες, γι’ αυτό µόλις "καούνε", σταµατάει»! Ένα σωρό ακόµα «ερµηνείες» στις ατέλειωτες κουβέντες µας για το «θέµα των ηµερών»!
     Όταν πέρασε λίγος καιρός και είχαµε κι εµείς τα παιδιά την «άδεια» να το ανοίγουµε, δεν το αφήναµε καθόλου ήσυχο. Μέχρι και κάτω από τα σκεπάσµατά µου το έπαιρνα τα βράδια, για να το έχω παρέα! Άναβε κι ένα φωτάκι του με το πάτημα ενός μικρού κουμπιού και δε φοβόµουν, όταν έσβηνε η λάµπα πετρελαίου να κοιµηθούµε. Ένοιωθα περισσότερη ασφάλεια! Μέσα σε τέσσερις – πέντε µέρες, όµως, τέλειωναν οι µπαταρίες και πέρα από τις φωνές των γονιών µας, γιατί «δεν ξέραµε και τι γίνεται στον κόσµο χωρίς ράδιο», µέναµε και «ρέστοι», µέχρι να πάρουµε καινούργιες. Είχα ακούσει από άλλα παιδιά πως αν τις έβαζα στον ήλιο ή κοντά στη φωτιά να «ζεσταθούνε», «ξαναδουλεύουνε». ∆εν ήταν ψέµα, αλλά η «φόρτιση» αυτή κράταγε µόνο λίγα λεπτά...
     Οι καινούργιες µπαταρίες έκαναν πάντα τη φωνή του καµπάνα! Όχι, βέβαια, ότι ήταν πολύ δυνατή, γιατί και το ίδιο µικρό ήταν, µη έχοντας και πολλές δυνατότητες να... φωνάζει! Το έβγαζα στο παράθυρο τότε, να το ακούνε κι άλλοι χωριανοί και να µας καµαρώνουνε! Άλλη γκρίνια, άλλες παρατηρήσεις από τους γονείς και τους παππούδες, γιατί «θα µας φωνάξει κανείς και δεν θα τον ακούσουµε». «Σκοτωµό» είχαµε µια φορά στο σπίτι, όταν δεν ακούσαµε που φώναξε ο παππούς, που έπεσε στην αυλή και ζητούσε τη βοήθειά μας να σηκωθεί. Οι νέες παραγωγές στα τραγούδια της «Μίνως Μάτσας και Υιός» κι εγώ και η αδελφή µου, που «σιγοσυνοδεύαµε», δεν άφηναν περιθώριο να ακουστεί τίποτα άλλο! Σηκώθηκε σιγά – σιγά µόνος του ο παππούς και όταν ήλθε µέσα, θα το πέταγε από το παράθυρο, αν δεν προλάβαινε ο πατέρας να το «σώσει»!
     Η µεγάλη απόσταση από τον τόπο εκποµπής κάθε σταθµού και οι ορεινοί όγκοι των χωριών µας, επηρέαζαν πολύ την απόδοσή του. Οι σταθµοί που «πιάναµε» ήσαν µετρηµένοι κι αυτοί με σηκωμένη την κεραία. Αυτό, όµως, δεν επηρέασε στο ελάχιστο την αγάπη µας στο ράδιό µας, γιατί ήταν και η µοναδική µας επιλογή στην ψυχαγωγία και στη συντροφιά, όταν τέλειωνε το παιχνίδι µε τ’ άλλα παιδιά. Μέσα από εκεί γνωρίσαµε σηµαντικούς καλλιτέχνες που µεγάλωσαν τη γενιά µας. Οι ποδοσφαιρικοί αγώνες που παρακολουθούσαµε µε κοµµένη την ανάσα, ήταν κάτι το ξεχωριστό και πολύ µας εκτόνωνε. Αν και προσωπικά ποτέ δεν υπήρξα φανατικός του ποδοσφαίρου, προσπαθούσα να είµαι κάπως ενηµερωµένος, για να µην αντιµετωπίζω την κοροϊδία των άλλων παιδιών! Εκποµπές λογοτεχνικού – πνευµατικού περιεχοµένου µας ταξίδευαν σε κόσµους µακρινούς και µη γνώριµους, σε µας τα χωριατόπουλα. Τους κόσµους αυτούς ντύναµε µε τη φαντασία µας και ίσως έτσι να τους εξωραΐζαμε περισσότερο, απ’ ότι ήταν στην πραγµατικότητα!
     Τα δηµοτικά τραγούδια κάθε πρωί, η «ώρα των ακροατών» από το σταθµό του Μεσολογγίου, οι «αφιερώσεις ακροατών» από το σταθµό του Πύρ-γου, ο Καραγκιόζης και το «θέατρο της ∆ευτέρας», ήταν πάντα οι πιο αγαπηµένες µας εκποµπές! Ειδικά, αν το «θέατρο της ∆ευτέρας» ήταν κωµωδία, απερίγραπτη η ευτυχία µας! Γελούσαμε µε την ψυχή µας! «Μέχρι δακρύων»! Κι αν το έργο δεν ήτανε καλό, λέγαµε πως ήταν µια ∆ευτέρα χαµένη!
     Με τίποτα δε µπορώ να ξεχάσω και µε τι ευλάβεια παρακολουθούσαµε τη λειτουργία τις Κυριακές, όταν – πολύ σπάνια – δεν πηγαίναµε στην εκκλησία. Το ίδιο γινόταν και µε τις παρακλήσεις πριν τον Αύγουστο. Η δε κατάνυξη στις ολονυχτίες της Μεγάλης Εβδοµάδας, ειδικά µέχρι τη Μεγάλη Πέµπτη, που δε συνηθίζαµε να πηγαίνουµε στην εκκλησία, ήταν ακόµα µεγαλύτερη.
     ∆ε ξεχνιέται, ακόμα, και το πόσο έντονα βιώσαµε το εθνικό πένθος, όταν βυθίστηκε το πλοίο «Ηράκλειο» στη Φαλκονέρα, παίρνοντας µαζί στον υγρό τάφο του διακόσιους τόσους επιβάτες του. Το συναισθηµατικό φορτίο που µεταφερόταν µέσω των ερτζιανών ήταν αβάσταχτο και αβάσταχτα το βιώναμε. Η µάνα και η γιαγιά κλαίγανε συνέχεια, ενώ ο πατέρας µε τον παππού ήταν βουβοί. Όταν ακούστηκε η επιµνηµόσυνη δέηση, που µεταδόθηκε στη βραδινή εκποµπή «τα χρονικά της ηµέρας», ο πατέρας σηκώθηκε και µε πολύ ευλάβεια άναψε το καντήλι και έκανε το σταυρό του. Η µάνα έβαλε κάρβουνα και λιβάνι στο λιβανιστήρι και θύµιασε το εικόνισµα και τον καθένα µας µε τη σειρά και µετά όλο το σπίτι. Σηκωθήκαµε όρθια κι εµείς τα παιδιά και κάναµε το σταυρό µας. Τα µάτια µας βούρκωσαν και ένας κόµπος που µας έπνιγε στο λαιµό, δεν πήγαινε ούτε πάνω, ούτε κάτω, σαν να χάθηκε και κάποιος δικός µας σ’ εκείνη την τραγωδία, σαν να ήταν µέσα στο σπίτι µας το πένθος.
     «Άγιο» είχαµε µια φορά κι εγώ και το ράδιο, που τη γλίτωσε από «πνιγµό»! Ήταν τον Ιούλη του 1972, που είχε πεθάνει ο πατριάρχης Αθηναγόρας και ήθελα οπωσδήποτε να ακούσω τη νεκρώσιμη ακολουθία για τον όλων των ορθοδόξων χριστιανών, «εις απ’ ευθείας µετάδοσιν την δεκάτην πρωινήν», όπως είχε ανακοινωθεί. Οι δουλειές στα χωράφια ήσαν στην αιχµή τους εκείνο τον καιρό και τα δικά µου χέρια έπρεπε να βοηθήσουν. ∆εν είχα άλλη επιλογή, από το να πάρω µαζί µου. Πώς να το έλεγα, όµως, στους γονείς µου, που ήξερα εξ αρχής ότι θα ήταν κάθετα αρνητικοί; Τους το είπα µε πολλή «µαλαγανιά», αλλά έµειναν άκαµπτοι, αφού οι πιθανότητες να χτυπηθεί στη µεταφορά µεγάλες. «Πέσε – πέσε το κοπέλι, κάνει την κυρά και θέλει», όπως λέει και η παροιμία και από τα πολλά τους κατάφερα να πουν το «ναι», αλλά µε πάρα πολλές προειδοποιήσεις και συµβουλές να το προσέχω «καλύτερα από τα µάτια µου». Κι εµένα, βέβαια, δεν μ’ ενδιέφερε ενδιέφερε πολύ να µην πάθει τίποτα, γι’ αυτό το έβαλα µέσα σ’ ένα ταγάρι, για περισσότερη προστασία. Είχα προµηθευτεί και καινούργιες µπαταρίες και όλη µέρα το είχα ανοιχτό. ∆εν ήθελα να χάσω το παραµικρό από καµία εκποµπή του «πρώτου προγράµµατος», που όλες αναφέρονταν στο εθνικό πένθος και µετέφεραν τα συναισθήµατα και το βαρύ κλίµα και την κατάνυξη που υπήρχε.
     Μετά τη νεκρώσιµη ακολουθία, στις δέκα το πρωί, θυµάµαι, ακούστηκαν οι επικήδειοι λόγοι, πραγµατικά λογοτεχνήµατα. Φυσικό ήταν να φορτιστώ ακόμα
περισσότερο, καθισµένος σε µια γωνιά του χωραφιού όση ώρα κράτησε η όλη τελετή κάτω από τον ίσκιο. Η δε τελετή δεν ήταν αυτή που γινόταν στο Οικουµενικό Πατριαρχείο, αλλά η «επιµνηµόσυνος δέησις» από τον µητροπολιτικό ναό της Αθήνας, γιατί η σύνδεση µε Κωνσταντινούπολη εκείνη την εποχή δεν υπήρχε.
     Λίγη ώρα αργότερα ξεκίνησα µε το ταγάρι στον ώµο και το ράδιο µέσα «να λέει», για την κοντινότερη πηγή, να γεµίσω νερό το πλαστικό δοχείο. Πόσο άτυχος ήµουν, όµως, όταν «πηδώντας» ένα αρδευτικό αυλάκι, κόπηκε το σχοινί
από το ταγάρι από το τράνταγµα! Αποτέλεσµα ήταν να πέσει µαζί µε το και ράδιο στο νερό και µε το «µπλουµ», µουγκάθηκε µονοµιάς! Με µια κίνηση αστραπή το έπιασα και το έβγαλα. Από παντού έτρεχαν νερά! Φαρµακώθηκα! Πώς να γύριζα τώρα στον πατέρα µου; Τι να του έλεγα για δικαιολογία; Είχα άλλη επιλογή, όμως;
     Μόλις το άκουσε, µαρµάρωσε και δεν είπε κουβέντα. Σε λίγο άρχισε να του βγαίνει η πίκρα και, φυσικά, τα έβαλε µαζί µου.Το άφησα στον ήλιο και από την πολλή ζέστη σιγά – σιγά στέγνωσε και  στην αρχή µε διακοπές και «βραχνάδα», άρχισε να «µιλάει» και να «τραγουδάει»! Όσο η ώρα περνούσε και η υγρασία έφευγε, η «φωνή» του ξεκαθάριζε! Μου φαινόταν, µάλιστα, πως η φωνή του ακουγόταν καλύτερα από πριν!  Ξαναγεννήθηκα και ξαναβαφτίστηκα! Φυσικά, η µάνα ποτέ δεν έµαθε γι’ αυτόν τον παρά λίγο «πνιγµό», τουλάχιστον από εµένα!
     Το «τέλος» αυτού του ραδιοφώνου, δεν ήταν καθόλου αντάξιο µε τα όσα µας προσέφερε. Όσο µεγάλωνα ήθελα να το ερευνώ, όλο και περισσότερο. Μ’ ένα µικρό κατσαβίδι συνέχεια το άνοιγα και προσπαθούσα να... ρυθµίσω τις συχνότητες να «πιάνει» καλύτερα, όπως άκουγα από άλλους! Πίστευα ότι θα µπορέσω να το κάνω να ακούγεται καθαρότερα και δυνατότερα. ∆ιαπίστωνα, όµως, πως όλο και περισσότερο ότι το αποτέλεσµα ήταν αντίθετο των προσδοκιών µου, µέχρι που µε το ζόρι µπορούσες ν’ ακούσεις και να καταλάβεις τι λέει. Όσα άλλα ραδιόφωνα αγόρασα σε µεγαλύτερη ηλικία, κανένα δεν βγήκε καλύτερο, ή έστω ισάξιο µε εκείνο το SONY, κι ας ήταν µεγαλύτερα σε µέγεθος από εκείνο.
     Λίγο πριν το στρατό, πολυδουλεµένο και πολυβασανισµένο καθώς ήταν, το αντάλλαξα στο Μοναστηράκι µε µια ηλεκτρική ξυριστική µηχανή.
 

Νίκος Χρ.Παπακωνσταντόπουλος, 13.2.2025

(Σύντομο βιογραφικό σημείωμα μπορείτε να δείτε ΕΔΩ)

Το ταξίδι (ποίημα)

                                  Ένα ταξίδι μακρινό, λαχτάρα παιδική μου,
                                  χρόνια ονειρευόμουνα να κάνω στη ζωή μου.
                                  Άργησα που κατάλαβα τα χρόνια πως περνάνε.
                                  Σαν τους διαβάτες φεύγουνε, σαν το νερό κυλάνε.
                                  Πολλές  χαρές πρωτόγνωρες, μία μετά την άλλη,
                                  σαν πήρα την απόφαση και τ' όνειρο προβάλλει!
                                  Δώρο σ' εμένα ακριβό ήρθε καιρός να κάνω,
                                  μα πάνω στο ξεκίνημα, σκέφθηκα, μην πικράνω
                                  τον π' όλα τα μοιράζομαι. Πώς τη χαρά να ζήσω,
                                  αν δεν τον έχω πλάι μου; Να τον αφήσω πίσω;
                                  Πώς να σηκώσω μόνη μου τις τόσες εμπειρίες;
                                  Πώς να ταιριάξουν μέσα μου, μαζί με ερινύες;
                                  Ξέρω κι αυτός το λαχταρά. Όνειρο ποθητό του.
                                  Μα δυσκολίες στέκονται και είν’ εμπόδιό του.
                                  Ούτε θα δω αδιάφορα το ψεύτικο «δεν θέλω».
                                  Είναι αυτός που μ' έμαθε πώς ν' αγαπώ να ξέρω.
                                  Όταν χαρά μοιράζεσαι, εκείνη μεγαλώνει
                                  και την αγάπη δυνατά πιότερο τη στεριώνει.
                                  Κι αν δεν θα την μοιραστείς, μπορεί και να πονέσει,
                                  να το κρυώσει τ' όμορφο και να στενοχωρέσει.
                                  Κι άλλαξα την απόφαση για το ταξίδι εκείνο.
                                  Για χάρη της αγάπης του το όνειρο αφήνω!

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 4.2.2025

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Ευγνωμοσύνη (ποίημα)

                                                                                           

                                                   Σκύβει η κότα, ξεδιψάει,
                                                   μα και Το Θεό κοιτάει.
                                                   Ταπεινό ευχαριστώ της
                                                   στέλνει στο Δημιουργό της.
 
                                                   Κοίτα γύρω σου και μάθε,
                                                   άνθρωπε, από το κάθε
                                                   που σου λέει η φύση
                                                   κι η ζωή σου ’χει χαρίσει.
 
                                                   Δείχνε την ευγνωμοσύνη.
                                                   Μην αφήνεις να σκληρύνει
                                                   η ευαίσθητη ψυχή σου.
                                                   Είναι σύντομη η ζωή, θυμήσου.
------------------------------------ 
     * Για λόγους ανατομίας, η κότα και όλα τα πτηνά όταν σκύβουν να ξεδιψάσουν, αμέσως σηκώνουν το κεφάλι τους ψηλά, για να κατέβει στο στομάχι το νερό που παίρνουν με το ράμφος τους, επαναλαμβάνοντας εναλλάξ τις δύο αυτές κινήσεις. Την ιδιαιτερότητα των πουλερικών, σε σχέση με άλλα ζώα, δανείζεται η λαϊκή σοφία για να εκφράσει μεταφορικά το χρέος της ευγνωμοσύνης, με την γνωστή παροιμία:  «Πίνει η κότα το νερό, μα τηράει (κοιτάει) και το Θεό».

 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 28.1.2025

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Σύμβολα και συμβολισμοί στο Χριστιανικό γάμο. Λαογραφική και ιστορική καταγραφή, με θρησκευτικά στοιχεία

       

Περιεχόμενα:
-  Σαν εισαγωγή

    Σύμβολα και συμβολισμοί:
-  Το λευκό νυφικό
-  Το πέπλο της νύφης
-  Η νυφική ανθοδέσμη
-  Οι κουμπάροι
-  Οι λαμπάδες του γάμου
-  Οι βέρες
-  Τα στέφανα
-  Το ποτήρι το κρασί
 - Ο χορός του Ησαΐα
-  Τα κουφέτα – μπομπονιέρες
-  Η τούρτα του γάμου
-  Τα πιστρόφια
  
Σαν εισαγωγή
 
     Ο γάμος είναι μυστήριο της Εκκλησίας και μάλιστα «μέγα», όπως τονίζει και στην προς Εφεσίους επιστολή του ο Απόστολος Παύλος. Στο γάμο της Κανά θαυματούργησε και για πρώτη φορά ο Χριστός, μετατρέποντας το νερό σε κρασί, όπως αναφέρει και το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, με τη συγκεκριμένη περικοπή να αναγιγνώσκεται και στην ακολουθία του μυστηρίου (κεφ. Β΄, 2-11).
     Πριν την έναρξη του μυστηρίου στην εκκλησία, μετά την μεγαλειώδη είσοδο των νεονύμφων στον ιερό χώρο, σύμφωνα με το τυπικό (άσχετα αν δεν εφαρμόζεται πάντα) ο ιερέας ρωτάει και παίρνει την συγκατάθεση και των δύο, «ενώπιον Θεού και ανθρώπων» για την απόφασή τους να έλθουν «εις γάμον κοινωνίαν». Απευθύνεται πρώτα στον άνδρα και ύστερα στη γυναίκα με τα ονόματά τους, π.χ. Ιωάννης και Ελένη. Πρώτα στο γαμπρό: «Ιωάννη, θέλεις την Ελένη για σύζυγό σου;». Μετά την θετική απάντηση του γαμπρού, απευθύνεται στη νύφη: «Ελένη, θέλεις τον Ιωάννη για σύζυγό σου;». Μετά και τη θετική απάντηση νύφης, ο ιερέας «βάζει ευλογητός» και αρχίζει επίσημα το μυστήριο. Όντας «παπαδάκι» στην παιδική μου ηλικία, ρώτησα μετά από ένα γάμο τον ιερέα: «Αν κάποιος από τους δύο πει όχι, γίνεται ο γάμος;». Ο ιερέας τότε μου απάντησε: «Ο παπάς ρωτάει τρεις φορές. Αν πει και πάλι όχι, δεν γίνεται ο γάμος.
     Όπως σε όλα τα μυστήρια, τις ακολουθίες και τη Θεία Λειτουργία της Εκκλησίας μας, οι συμβολισμοί είναι πάντα πολλοί και σημαντικοί. Ας δούμε ορισμένους από τους συμβολισμούς του γάμου, που και εδώ, όπως και σε πολλά τελετουργικά της Εκκλησίας, έχουν εισχωρήσει και τελετουργικά και από τις προ Χριστού θρησκείες, που και τότε δινόταν θρησκευτικός χαρακτήρας στην ένωση ενός άνδρα και μιας γυναίκας.
 
Σύμβολα και συμβολισμοί:
α. Το λευκό νυφικό
 
     Αν και έχει επικρατήσει το λευκό νυφικό να θεωρείται σύμβολο της αγνότητας, φαίνεται στο μακρινό παρελθόν να μην ίσχυε το ίδιο και, ενδεχομένως, συμβόλιζε τον πλούτο. Αναφέρεται ότι το λευκό καθιερώθηκε κάπου στα μέσα του 19^ου αιώνα. Αναφέρεται, επίσης, ότι προγενέστερα οι νύφες φορούσαν όλα τα χρώματα νυφικού στο γάμο τους, πλην του μαύρου που συμβολίζει το πένθος, ίσως και του κόκκινου, που κάποιοι πιστεύουν ότι συμβολίζει τα «κόκκινα φωτάκια» κακόφημων περιοχών.
 
β. Το πέπλο της νύφης
 
     Ανέκαθεν το πέπλο της νύφης συμβόλιζε την αγνότητα και τη σεμνότητα. Στο Χριστιανικό γάμο έχει δοθεί και συμβολισμός ιερότητας. Σε αρχαίους πολιτισμούς πίστευαν ότι προστατεύει τη νύφη από τα κακά πνεύματα. Συμβολικά, από το πέρασμα της ελεύθερης ζωής στη συζυγική, διακρίνουμε τρεις φάσεις: Την απομάκρυνση από την προηγούμενη ζωή, την ενδιάμεση κατάσταση και την είσοδο στην συμβίωση με τον σύζυγο. Η ενδιάμεση φάση/κατάσταση δίνεται συμβολικά με το πέπλο, που σκέπαζε όλη την κεφαλή της, σαν να μην υπήρχε καθόλου. Αυτό το χρονικό διάστημα θεωρείται το πιο επικίνδυνο για την προσβολή της από τα κακά πνεύματα, τα οποία επωφελούμενα από την παροδική-συμβολική αυτή ανυπαρξία, παρεμβαίνουν εναντίον της. Γι’ αυτό συνηθιζόταν να έχει μαζί της ένα ή και περισσότερα φυλαχτά. Με την αποκάλυψη του προσώπου της την ώρα της τελετής, αποκαλύπτεται επίσημα στον σύζυγό της, έναντι της συζυγικής ένωσης, σε όλους τους προσκεκλημένους και κατ’ επέκταση στην κοινωνία.
 
γ. Η νυφική ανθοδέσμη
 
     Αν και μέχρι πρόσφατα η νυφική ανθοδέσμη αποτελούσε στολίδι και μέρος της ενδυμασίας της νύφης, την οποία κρατούσε από τη στιγμή που έβγαινε από το πατρικό της σπίτι, έχει πλέον καθιερωθεί να της την προσφέρει ο γαμπρός, μόλις εκείνη φτάνει στην εκκλησία, όπου την περιμένει. Η προσφορά της από τον γαμπρό, συμβολίζει, πιθανότατα, ότι «είναι το λουλούδι της ζωής του» και θα της χαρίζει «ζωή ανθοσπαρμένη», σαν μαρτυρία και ενώπιον των προσκεκλημένων στο γάμο. Είτε έτσι, είτε αλλιώς, από την αρχαιότητα η ανθοδέσμη στο γάμο συμβολίζει την νεότητα και τη γονιμότητα του ζευγαριού, καθώς από τα άνθη βγαίνουν καρποί. Το πέταγμά της από τη νύφη, που συγκεντρώνονται ελεύθερα κορίτσια μετά το μυστήριο, προς τα πίσω πάντα, για να αποκλειστεί έτσι ότι η ίδια την κατευθύνει σε συγκεκριμένη ελεύθερη κοπέλα, «φανερώνει» ότι εκείνη που θα την πιάσει στον αέρα, θα είναι η επόμενη που θα παντρευτεί.
 
δ. Οι Κουμπάροι
 
     Οι Κουμπάροι (ονομάζονται και παράνυμφοι) είναι οι επίσημοι μάρτυρες του μυστηρίου, συμπορευτές  του ζευγαριού, που εγγυώνται και την ενότητά του ενώπιον Θεού και ανθρώπων. Μετά το μυστήριο είναι ισόβιοι πνευματικοί αδελφοί των νεονύμφων. Περισσότερα για τον κουμπάρο/τους κουμπάρους στην παράγραφο «τα στέφανα».
 
ε. Οι λαμπάδες του γάμου
 
     Φανταχτερές πάντα και ιδιαίτερα στολισμένες οι λαμπάδες του γάμου, δίνονται σ’ αυτές διάφοροι συμβολισμοί. Συμβολίζουν: Το Φως Χριστού που λαμβάνουν οι νεόνυμφοι με το μυστήριο και θα φωτίζει το δρόμο της ζωής τους. Αποδίδεται και συμβολισμός των πέντε παρθένων, που είχαν φροντίσει να έχουν αναμμένες τις λαμπάδες τους, για να περιμένουν τον νυμφίο της παραβολής Του Χριστού. Αναφέρεται ότι παλαιότερα, ο ιερέας έδινε στους ίδιους του νεόνυμφους τις λαμπάδες (ή δυο κεριά) και αυτοί τις κρατούσαν καθ’ όλη τη διάρκεια του μυστηρίου, σαν να τους έλεγε: «Όπως οι πέντε παρθένες της παραβολής να περιμένετε κι εσείς το Χριστό, με τις λαμπάδες αναμμένες». Πολύς λόγος γίνεται και για τα «φυτιλάκια» των λαμπάδων, που πριν ανάψουν για το μυστήριο, κάποιος έμπιστος του ζευγαριού τα κόβει και τα φυλάει «ως κόρην οφθαλμού», γιατί πιστεύεται από πολλούς ότι με αυτά μπορούν εύκολα κάποιοι να κάνουν μάγια στο ζευγάρι, π.χ. να το «δέσουν» ή να «δέσουν» μόνο τον άντρα.
 
στ. Οι βέρες
 
     Σύμβολο του γάμου, αλλά και των αρραβώνων οι βέρες και, μάλλον, η παράδοση ξεκίνησε από τους Αιγυπτίους. Τις θεωρούσαν σύμβολο ατέλειωτης αγάπης, όπως το σχήμα του δακτυλιδιού (κύκλος) που δεν έχει ούτε αρχή, ούτε τέλος. Σημασία έχει και σε ποιο χέρι φοριέται η βέρα: Στο αριστερό χέρι (παράμεσος δάκτυλος) σημαίνει αρραβώνα και στο δεξί (ίδιος δάκτυλος) σημαίνει γάμο. Η επιλογή του χρυσού, έχει κι αυτή το συμβολισμό της, αφού ως μέταλλο χρυσός είναι σκληρό (=άφθαρτο), πάντα καθαρό με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του τη λάμψη και την ομορφιά. Φημολογείται ότι στο παρελθόν, η βέρα του γαμπρού ήταν από χρυσό, ενώ της νύφης από ασήμι, που συμβόλιζαν του ένωση του «ήλιου με τη σελήνη». Η απώλεια της βέρας ποτέ δεν θεωρείται καλό σημάδι, αφού «χάνεται» έτσι και η ένωση του ζευγαριού.
     Αν και οι βέρες ευλογούνται στο μυστήριο του γάμου, πριν τη στέψη, τα νέα ζευγάρια έχουν «αλλάξει» τις βέρες τους μεγάλο χρονικό διάστημα πριν, με τις ευχές και την αγάπη των γονιών τους, των κοντινών, αλλά και μακρινών συγγενών και φίλων. Η ευλογία στο μυστήριο από τον ιερέα τους δίνει πολύ μεγαλύτερη επισημότητα, οι οποίες προηγουμένως έχουν τοποθετηθεί επάνω στο Ευαγγέλιο, όπως και τα στέφανα (βλ. στη συνέχεια). Τις βάζει ο ίδιος ο ιερέας στα δάχτυλα των χεριών τους και αμέσως μετά τις αλλάζει τρεις φορές ο κουμπάρος.
 
ζ. Τα Στέφανα
 
     Τα στέφανα, η «στέψη» είναι η κορυφαία και πλέον συγκινητική στιγμή του μυστηρίου γάμου. Καθόλου τυχαίο, λοιπόν, που η ευχή «καλά στέφανα» δηλώνει την ιερότητα, τη μεγαλοπρέπεια, την επισημότητα, την αφοσίωση, την κορύφωση της τελετής και την έναρξη της νέας ζωής. Από τότε και μετά δεν αναγνωρίζεται «λάθος», τόσο πολύ μάλιστα, που σχετικές παροιμιώδεις εκφράσεις δηλώνουν τη βαρύτητα των συμβόλων, όπως, π.χ., «Τώρα είν’ αργά! Μπήκε η κουλούρα»! Άλλοι πάλι, ψιθυρίζουν στ’ αυτιά του ζευγαριού χαριτολογώντας, ακόμα και μέσα στην Εκκλησία μέχρι τη στιγμή εκείνη: «Το σκέφτηκες καλά;… Έχεις ακόμα περιθώριο!...».
     Τα στέφανα, λοιπόν, είναι βασιλικά σύμβολα, είναι στέψη. Με το γάμο δημιουργείται ένα νέο βασίλειο που είναι η οικογένεια δυο νέων ανθρώπων, ενός άνδρα και μιας γυναίκας, με την αναμονή του «αυξάνασθε και πληθύνεσθε»,  η οποία πρέπει να κυβερνηθεί «με δόξα και τιμή», σύνεση, σωφροσύνη, αμοιβαία πίστη του ενός στον άλλον, δικαιοσύνη, αγάπη, κατανόηση και όλα όσα απαιτεί ένας καλός γάμος. Πριν τοποθετηθούν στις κεφαλές των μελλονύμφων από τον ιερέα, έχουν τοποθετηθεί επάνω στο Ευαγγέλιο. Εκεί, στο ιερό βιβλίο, τα σταυρώνει πρώτα ο λειτουργός, τα δίνει στο ζευγάρι να τα ασπαστούν, που και αυτό έχει τη σημασία του, και μετά τα βάζει στις κεφαλές τους.
     Επίσης, τα στέφανα είναι σύμβολα της νίκης (π.χ. ολυμπιονίκες), όπως και η νέα οικογένεια πρέπει να υπερνικά τις δυσκολίες της ζωής. Είναι, ακόμη, και σύμβολα θυσιών, οι οποίες αμοιβαία απαιτούνται σ’ έναν γάμο για να έχει αρμονική συμβίωση.
     Στην αρχαία Ελλάδα τα στέφανα του γάμου τα έφτιαχναν από λουλούδια και δεν τα φορούσαν μόνο οι νεόνυμφοι, αλλά όλοι οι καλεσμένοι στην τελετή. Στα πρώτα μεταχριστιανικά χρόνια απαγορεύτηκαν από τους θρησκευτικούς γάμους, ως ειδωλολατρικά. Στη Βυζαντινή περίοδο επανήλθαν και μετετράπησαν σε βασιλικά σύμβολα.
     Παλαιότερα συνηθιζόταν και τα φορούσαν μέχρι τη λύση τους ορισμένοι νεόνυμφοι για μια βδομάδα-μέχρι την επόμενη Κυριακή του γάμου τους, που πηγαίνουν με αυτά στην εκκλησία, για την ειδική ευχή της λύσης από τον ιερέα (βλ. στο τέλος της παραγράφου). Η λευκή κορδέλα που τα ενώνει, κυρίως από σατέν ύφασμα, συμβολίζει κι αυτή την άρρηκτη ένωση στο θεσμό του γάμου.
     Η αλλαγή τους τρεις φορές (όσα και τα Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος) στις κεφαλές των νεονύμφων, συμβολίζει και την συνεχή εναλλαγή των ρόλων μεταξύ τους. Το δε κυκλικό τους σχήμα την χωρίς τέλος αγάπη μεταξύ τους. Την αλλαγή τους αυτή κάνει ο κουμπάρος, ο οποίος σύμφωνα με την παράδοση πρέπει να είναι αυτός που βάφτισε το γαμπρό, δηλαδή ο νουνός του. Σε περίπτωση κωλύματός του, ορίζει εκείνος συγγενικό του πρόσωπο για κουμπάρο του ζευγαριού.
     Η αλλαγή των στεφάνων από τον κουμπάρο, γίνεται τρεις φορές και ξεκινάει και τελειώνει με τα χέρια σε σχήμα σταυρού. Άρα, θεωρητικά και συμβολικά ο κουμπάρος «μείνει» με τα χέρια του στη στάση αυτή, δηλαδή «σταυρωμένα». Τα χέρια του θα «λυθούν»/θα «ξεσταυρωθούν» όταν ανοίξουν να πιάσει το πρώτο παιδί τους για τη βάφτιση. Η συμμετοχή του στο μυστήριο αυτό, επέχει και θέσιν ισχυρής ευχής, τόσο για τη ζωή του νεοφώτιστου, ως πνευματικός του πατέρας, όσο και για την συνέχιση της καλής κι ευτυχισμένης ζωής στην οικογένεια, ως πνευματικός αδελφός και συνοδοιπόρος τους. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, παρατηρείται διαφοροποίηση μερίδας νέων ζευγαριών, που ο κουμπάρος τους στο γάμο του είναι της απολύτου επιλογής τους, παρακάμπτοντας την παράδοση. Στην παραβίαση της απαράβατης στο παρελθόν αυτής συνήθειας, ως ιερός κανόνας, αρκετοί απέδιδαν προβλήματα που πιθανόν εμφανίζονταν στη ζωή του ζευγαριού ή των παιδιών τους, αφού το «παράπονο» ή και κάποιες φορές ο «θυμός» του κουμπάρου του γάμου τους να παρέμβαινε με υπερφυσικό τρόπο.
    Στο τέλος του μυστηρίου, ο ιερέας παίρνει από τις κεφαλές των νεονύμφων τα στεφάνια, καλώντας το Θεό να τ’ αναλάβει: «[…]Ανέλαβε τους στεφάνους αυτών εν τη Βασιλεία σου, ασπίλους και αμώμους και ανεπιβουλεύτους διατηρών εις τους αιώνας των αιώνων[…]».
     Σύμφωνα με τη θρησκευτική και την λαϊκή παράδοση, οχτώ μέρες μετά το γάμο το ζευγάρι πάει στην εκκλησία, για την «λύση» των στεφάνων. Εκεί ο ιερέας διαβάζει ειδική ευχή, για να διατηρηθεί «η συνάφεια αυτών αδιάσπαστος».
     Από τη στιγμή αυτή και μετά, η θέση των στεφάνων είναι σε προθήκη στο εικονοστάσι του σπιτιού, δείχνοντας ότι αντιπροσωπεύουν την ιερή ενότητα του ζευγαριού και τους πρέπει σεβασμός απ’ όλη την οικογένεια που θα δημιουργηθεί. Βγαίνουν από την προθήκη αυτή στον θάνατο του ενός, ο οποίος «τα παίρνει μαζί του», δείχνοντας έτσι πως δίνει στον άλλον την ελευθερία να ξαναπαντρευτεί, αν το επιθυμεί.
 
η. Tο ποτήρι με κρασί
 
     Το κρασί που δίνει ο ιερέας και πίνει από τρεις φορές το αντρόγυνο, συμβολίζει την πόση που συνηθίζεται και συχνά επισφραγίζει κάθε χαρά και κάθε σημαντική επίτευξη της ζωής. «Να το βρέξουμε», δηλαδή «να πιούμε», συνηθίζουμε να λέμε, όταν κάτι καινούργιο έρχεται στη ζωή μας και μας δίνει χαρά, π.χ. μια νέα σημαντική αγορά, μια συμφωνία συνεργασίας κλπ. Εδώ δεν παραλείπουμε να επικαλεστούμε και τον Δημιουργό, «και το όνομα Κυρίου επικαλέσομαι», τόσο ως ευχαριστία για την συνένωση δύο ανθρώπων, όσο και ως δέηση για το ξεκίνημα του έγγαμου τους. Από το ποτήρι αυτό πίνει και ο κουμπάρος, που συμμετέχει στη χαρά αυτή, αλλά και ως πνευματικός αδελφός.  
 
θ. Ο χορός του Ησαΐα
 
     Στην πραγματικότητα δεν είναι χορός, αλλά κύκλος θριάμβου του ζευγαριού, σε ένδειξη χαράς και δόξας. Ο κύκλος του χορού συμβολίζει την αιωνιότητα του γάμου: Αρχίζει, αλλά δεν τελειώνει. Συνηθιζόταν τη στιγμή εκείνη οι καλεσμένοι να τους πετούν ρύζι και ροδοπέταλα. Το ρύζι έχει δύο συμβολισμούς: Την αφθονία και να «ριζώσουν» στη νέα τους ζωή, Τα ροδοπέταλα, «να είναι ο βίος τους ανθόσπαρτος». Το έθιμο αυτό τώρα έχει μεταφερθεί έξω από την εκκλησία, για λόγους τάξεως, καθαριότητος και ασφαλείας, αφού το ρύζι προκαλεί ολισθηρότητα στο δάπεδο, ενδεχομένως και τραυματισμούς από αυτή. Εκτός τούτου, η «φασαρία» που γινόταν κατά την διαδικασία αυτή, αποπροσανατόλιζε από την παρακολούθηση του μυστηρίου. Παλαιότερα πετούσαν και κουφέτα, αλλά επειδή αυτά προκαλούσαν φθορές στον ναό, π.χ. σπάσιμο ηλεκτρικών λαμπτήρων, αλλά και μικροτραυματισμούς ή και σοβαρότερους τραυματισμούς, π.χ. στα μάτια των προσκεκλημένων, έχουν πλέον καταργηθεί. Ο συμβολισμός του κουφέτου, τόσο εδώ, όσο και στην μπομπονιέρα – γνωστό το κουφέτο και από γάμους της αρχαιότητας στην Ελλάδα –, είναι: Το γλυκό του μέρος συμβολίζει τη χαρά και ο καρπός που περιέχει στο κέντρο, κυρίως αμύγδαλο, την γονιμότητα.
     Ο ψαλμός που λέγεται την ώρα του «χορού του Ησαΐα», είναι λόγια παρμένα από την προφητεία του ομώνυμου προφήτη (βιβλίο «προφήται/Ησαΐας» της Π. Διαθήκης, κεφ. Ζ΄, 14) στον βασιλιά Άχαζ της φυλής Ιούδα, που κακομεταχειριζόταν το λαό του: «[…]Ιδού, η παρθένος εν γαστρί έξει και τέξεται υιόν[…]. Με την προφητεία αυτή ο Ησαΐας εκφράζει τη χαρά του, που η Γέννηση Του Σωτήρα θα απαλλάξει το λαό της φυλής Ιούδα από την κακομεταχείριση του βασιλιά Άχαζ, καθώς και από τον κάθε βασιλιά που έκανε το ίδιο.
     Ένας ακόμα σημαντικός, αλλά άγνωστος εν πολλοίς συμβολισμός στο «χορό», είναι η σύνθεσή του: Μπροστά πάει («σέρνει» το χορό) ο ιερέας, «εις θέσιν Χριστού», κρατώντας το Ευαγγέλιο, δηλ. Τον ίδιο Το Χριστό, Τον Οποίον (θα πρέπει) το νέο ζευγάρι να έχει πρωτοπόρο και οδηγό του στη ζωή. Ακολουθεί το ζευγάρι και πίσω τους ο κουμπάρος, κρατώντας τα στέφανα στις κεφαλές τους. Συμβολίζεται έτσι η συνοδοιπορία του με το ζευγάρι και ότι θα κρατάει πάντα σταθερά τα στέφανα γάμου τους στη ζωή τους.
 
ι. Τα κουφέτα – οι μπομπονιέρες ή μπουμπουνιέρες
 
     Ξενόφερτη λέξη η μπομπονιέρα (bob bon: γαλλικά = γλυκό, αγγλικά = καλό, καλό). Όπως ήδη προαναφέρθηκε, τα κουφέτα συμβολίζουν τη χαρά (το γλυκό) και την γονιμότητα ο καρπός (αμύγδαλο). Το λευκό τους χρώμα συμβολίζει την αγνότητα. Σε πολλά μέρη/χωριά στο παρελθόν η μπομπονιέρα επείχε θέσιν προσκλητηρίου πριν το γάμο και σπάνια δινόταν στους προσκεκλημένους μετά το μυστήριο.  Σχεδόν πάντα, τα κουφέτα που περιείχε/περιέχει ήταν/είναι μονού αριθμού: Λέγεται ότι τα τρία συμβολίζουν το γαμπρό, τη νύφη και το πρώτο τους παιδί που θα γεννηθεί. Στα πέντε δίνονται κι άλλοι συμβολισμοί, π.χ. η υγεία, η μακροζωία, χαρά, ευημερία κλπ., ενώ σπάνια περιείχαν περισσότερα, και για λόγους οικονομίας.
 
κ. H τούρτα του γάμου
 
     Αν και σχετικά τις τελευταίες δεκαετίες έχει καθιερωθεί η τούρτα, ως εορταστικό γλύκισμα στο γάμο – το γλυκό πάντα «συμμετέχει ενεργά» στη χαρά –, στο παρελθόν δεν ήταν τόσο συνηθισμένη στο πρώτο τραπέζι/δεξίωση των νεονύμφων στους προσκεκλημένους τους. Θέση τότε είχε περισσότερο η στολισμένη ή κεντημένη με περισσή τέχνη και λεπτομέρεια «κουλούρα του γάμου», που και αυτή τεμαχιζόταν σε μικρά κομμάτια και προσφερόταν στους προσκεκλημένους. Ο κύριος συμβολισμός κι εδώ είναι η γονιμότητα. Συνήθιζαν τότε, ένα μικρό κομμάτι της κουλούρας να το φυλάνε στο εικονοστάσι του σπιτιού, ως ευλογία, ή αργότερα στην κατάψυξη του ψυγείου για ένα χρόνο ή και μεγαλύτερο διάστημα, π.χ. ισόβια.

Παραδοσιακή κουλούρα του γάμου

κα. Τα πιστρόφια
 
     Η πρώτη επίσημη έξοδος του νέου ζευγαριού από το σπίτι, είναι δεκαπέντε μέρες (κατ’ άλλους μια βδομάδα) μετά το γάμο. Και επειδή οι γάμοι γίνονταν πάντα Κυριακή, στην πρώτη τους έξοδο το ζευγάρι συνοδευόταν τιμητικά στην εκκλησία από συγγενείς, φίλους, γειτόνους και συγχωριανούς, κάνοντας έτσι μια μεγάλη εορταστική πομπή. Μετά την εκκλησία, πήγαιναν στο σπίτι της νύφης, όπου η μητέρα της, οι αδελφές της και άλλες νοικοκυρές τους έκαναν επίσημο τραπέζι, μαζί και με πολλούς άλλους καλεσμένους. Ήταν τα «πιστρόφια» (η επιστροφή), ή  «αντίχαρα», ή αντίγαμος» Η έξοδός τους αυτή συμβολίζει και το έπίσημο «άνοιγμά» τους στην κοινωνία και την αποδοχή τους από εκείνη.

------------------------------------------------
Πηγές:
-  Εγκυκλοπαίδεια ΔΟΜΗ
-  Εγκυκλοπαίδεια ΓΙΟΒΑΝΗ
-  Μικρό Ευχολόγιο (εκκλησιαστικό βιβλίο)
-  Βίβλος (Παλαιά και Καινή Διαθήκη)
-  «Λειβάρτζι, σ’ ευχαριστώ!», του γράφοντος, έκδοση 2002
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 24.1.2025

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html