Στο άνθινο ρολόι της Πάτρας

     Μια ημερήσια εκδρομή στα πρώτα χρόνια της γυμνασιακής ζωής, είχε στο πρόγραμμα και την επίσκεψη στο άνθινο ρολόι της Πάτρας εκείνο το Μάιο, όπως μας ανακοίνωσε ο γυμνασιάρχης. Πρώτη φορά ακούγαμε πως υπήρχε κάτι τέτοιο και, πραγματικά, αδημονούσαμε να το δούμε. Αν, μάλιστα, σκεφθεί κανείς πως ελάχιστοι τότε είχαμε τη δυνατότητα να «φοράμε ρολόι στο χέρι», που κι αυτό ήταν δώρο από κάποιον κάπως ευκατάστατο θείο, εκείνο το «άνθινο», μάλλον μας φάνταζε παραμυθένιο!
     Στα διαλείμματα η κουβέντα άναβε στα πηγαδάκια μας και καθένας το «περιέγραφε» κατά πώς το φανταζόταν, αφού κανείς μας δεν το είχε δει. Άλλος έλεγε ότι θα είναι ένα μεγάλο ρολόι σε κάποιο καμπαναριό, στολισμένο με λουλούδια. Άλλος πως θα βρισκόταν στην είσοδο ή κάποια πλευρά μεγάλου κτιρίου, επίσης στολισμένο με λουλούδια κι άλλος πως θα ήταν ορατό από κάθε σημείο της πόλης. Ο μόνος που «κάτι είχε ακούσει», χωρίς κι αυτός να το είχε δει,  ήταν ο Γρηγόρης, που το περιέγραψε πολύ μεγάλο και με τους δείκτες του να έμοιαζαν με έλικες ελικοπτέρου, αν και το ελικόπτερο μάς ήταν γνωστό μόνο από πτήσεις του πάνω από τα χωριά μας. Οι περισσότεροι τον κοιτάξαμε με γκριμάτσες αμφιβολίας, θεωρώντας απίθανο ότι μπορεί να είναι πραγματικότητα κάτι τέτοιο.
     Η μεγάλη ημερήσια εκδρομή, λοιπόν, με «λεωφορείο» και εκτός των ορίων της επαρχίας Καλαβρύτων, έφτασε! Χαράς ευαγγέλια για όσους μπορέσαμε να μαζέψουμε «σπυρί-σπυρί» το απαιτούμενο χρηματικό ποσό της συμμετοχής μας. Για τους λιγότερους που δεν ακολούθησαν, ήταν απλά μια μέρα «αργίας». Πολλές και μεγάλες οι οικονομικές δυσκολίες στα παιδικά μας χρόνια και όλοι σχεδόν οι γονείς έδιναν προτεραιότητες σε ζωτικότερης σημασίας ανάγκες, θεωρώντας, ίσως, μια τέτοια εκδρομή ένα περιττό έξοδο, ίσως και υπερβολή.  
     Συναντηθήκαμε στο σημείο εκκίνησης, με το γεύμα του έτοιμο σε κάποιο τσαντάκι από το σπίτι του ο καθένας, όπως συνηθιζόταν τότε. Κάποιες δραχμούλες παραπάνω καλά φυλαγμένες στην τσέπη, συνήθως χαρτζιλίκι των γονιών μας, προοριζόταν για το… επιδόρπιό μας: κάποιο αναψυκτικό ή στην καλύτερη ένα παγωτό.

Σύνηθες γεύμα εκδρομής της εποχής!

     Πολύ γρήγορα μετά  την εκκίνηση, άρχισε το γνωστό «ξεσάλωμα» μέσα στο λεωφορείο, με τους περισσότερους να χορεύουν στο διάδρομο, είτε και από τη θέση τους και άλλους να χειροκροτούν με το ρυθμό της μουσικής και να επιδοκιμάζουν τους χορευτές. Καθήμενοι στις πρώτες θέσεις οι καθηγητές μας, συνέχεια έστεφαν προς τα πίσω, για να έχουν συνεχή οπτική επαφή, ειδικά με τους περισσότερο ζωηρούς συμμαθητές μας.
      Μετά το προσκύνημα στη μεγαλοπρεπέστατη εκκλησία του Αγίου  Ανδρέα, κατευθυνθήκαμε από τον παραλιακό δρόμο κεντρικότερα της πόλης, πεζή και με τάξη, όπως επιβαλλόταν σ’ ένα γυμνάσιο για την εποχή. Η ανοιξιάτικη αύρα της θάλασσας χάιδευε ευχάριστα το πρόσωπό μας και η μυρωδιά του ιωδίου μάς προκαλούσε σε βαθιές εισπνοές. Παιδιά του χωριού εμείς, με διαφορετικές ομορφιές και προκλήσεις της φύσης, νοιώθαμε καλωσόρισμα της Αχαϊκής πρωτεύουσας τα πρωινά αυτά δώρα της.
     Σε λίγο φτάσαμε στην πλατεία Τριών Συμμάχων, όπως μας ενημέρωσαν οι καθηγητές μας, και μας οδήγησαν στο κέντρο της, στο άνθινο ρολόι. Σχηματίσαμε ένα μεγάλο κύκλο γύρω του και τα επιφωνήματα θαυμασμού γέμιζαν τον αέρα. Κινηθήκαμε περιμετρικά του, με κατεύθυνση προς και αντίθετη μ’ εκείνη των δεικτών του, για να το δούμε και να το απολαύσουμε καλύτερα. Οι άνθινοι αριθμοί του και η πανδαισία των ανοιξιάτικων χρωμάτων τους, τέλεια όλα φροντισμένα από αριστοτέχνες της κηπουρικής, μας μαγνήτισαν και κρατούσαν καθηλωμένα τα βλέμματα επάνω του.
    Κοιτάξαμε τα ρολόγια μας, οι λίγοι που φοράγαμε στο χέρι, κι έδειχνε κι εκείνο την ακριβή ώρα. Ένα σίδερο σε σχήμα και μέγεθος σωλήνας νερού, κάπου δυο μέτρων ο λεπτοδείκτης, έκανε μια περιστροφική κίνηση κάθε λεπτό, ενώ δεν χρειαζόταν ιδιαίτερη προσοχή να παρατηρήσει κανείς και την αργή κίνηση του μεγάλου δείκτη.
     Το πώς πέρασε ένα εικοσάλεπτο απολαμβάνοντας το αριστοτέχνημα της τεχνολογίας και της κηπουρικής, κανείς μας δεν κατάλαβε. Το σφύριγμα του γυμνασιάρχη ισοδυναμούσε με «τέλος χρόνου». Με το γεύμα ανά χείρας, ανεβήκαμε στην Άνω Πόλη από τις σκάλες της οδού Αγίου Νικολάου κι από εκεί μπήκαμε στο Κάστρο, όπου γευματίσαμε κάτω από τα πεύκα, για να συνεχίσουμε την εκδρομή μας.

 

Το άνθινο ρολόι της Πάτρας:
Η «πλάκα» του διαμορφώνεται-στολίζεται ανάλογα την εποχή!
Φωτογραφίες: Διαδίκτυο

     Απομακρυνόμενοι από το ξεχωριστό αυτό στολίδι της πόλης, επιβραβεύαμε το Γρηγόρη, άλλοτε με επαινετικά λόγια και άλλοτε πειράζοντάς τον καλοπροαίρετα, που ήταν περισσότερο «προφητικός» απ’ όλους μας, αφού οι δείκτες του άνθινου ρολογιού είχαν μια κάποια ομοιότητα με έλικες ελικοπτέρου!
 
Ιστορικά στοιχεία
 
     Έργο του ωρολογοποιού Δημήτρη Δρακόπουλου το άνθινο ρολόι της πλατείας Τριών Συμμάχων της Πάτρας, πραγματικό στολίδι για τους κατοίκους και τους επισκέπτες της πόλης. Ήταν, επίσης, το και το ευχάριστο καλωσόρισμα για τους τουρίστες που κατέβαιναν από το καράβι στο παλιό λιμάνι. Η ονομασία της πλατείας έχει δοθεί προς τιμήν των τριών συμμαχικών δυνάμεων της Ελλάδας, Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας, για τη συμβολή τους στην Απελευθέρωση από του τουρκικό ζυγό.
     Στις δεκαετίες 1970 και 1980, το άνθινο ρολόι απετέλεσε αγαπημένο θέμα των Πατρινών καρτ ποστάλ και δεν είναι υπερβολικό να χαρακτηριστεί μνημείο της φύσης και της τέχνης. Ως μνημείο, δεν απετέλεσε εξαίρεση απ’ όλα τ’ άλλα, που πολύ συχνά γίνονται στόχος βανδαλιστών, κάτι που συνέβη και πρόσφατα.
     Άνθινο ρολόι, τέλος, είχαν ή έχουν κι άλλες πόλεις, όπως η Ρόδος, η Γαστούνη, η Αλεξανδρούπολη, η Θεσσαλονίκη.

--------------------------------

Πηγή: Διαδίκτυο

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 2.12.2021

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Βιβλιοπαρουσίαση: «Ψηφίδες», της Παναγιώτας Π. Λάμπρη

     Μια ακόμα μεγάλη και περίτεχνη «ψηφίδα» έρχεται να προστεθεί στο πνευματικό πολυώροφο μέγαρο της διακεκριμένης και πολυβραβευμένης εκπαιδευτικού, ερευνήτριας, συγγραφέως, ποιήτριας, λαογράφου Παναγιώτας Π. Λάμπρη. Εκτός των πολλών έντυπων εκδόσεών της, οι «ψηφίδες» είναι το έβδομο στη σειρά ηλεκτρονικό βιβλίο, που μοιράζεται απλόχερα μέσω του προσωπικού της ιστότοπου με τους φίλους της και το αναγνωστικό της κοινό. Μέσα από τις σαράντα οκτώ αυτές «ψηφίδες» της, η Παναγιώτα Λάμπρη στέλνει τα μηνύματά της, πολλά εκ των οποίων είναι «κραυγή αγωνίας», οδηγώντας στην αυτοκριτική, που στις μέρες μας δεν είναι και τόσο γνωστή αυτή έννοια εν πολλοίς.
     Είτε από τις προσωπικές τηλεφωνικές και διαδικτυακές μας συνομιλίες με την Παναγιώτα Λάμπρη, είτε από τις εκ του σύνεγγυς συναντήσεις μας και ανταλλαγές απόψεων και θέσεων, είτε, πολύ περισσότερο, μέσα από το μεγάλο και ανεκτίμητο πνευματικό έργο της, μετά βεβαιότητος λέω ότι την γνωρίζω πολύ καλά. Γι’ αυτό και τη θαυμάζω, τόσο για το επίπεδο της παιδείας της, όσο και για το επίπεδο των ανησυχιών της, αλλά και για το επίπεδο της προσφοράς της. Στις μέρες μας, που οι άνθρωποι «επιλεκτικά λησμονούν» και η «ολοφάνερη αλλαγή στα ήθη» οδηγεί πολλές Αξίες στον ευτελισμό, οι πνευματικές της δημιουργίες έχουν τη δύναμη να «ταρακουνήσουν», ν’ αφυπνίσουν, να μας «ανακαλέσουν εις την τάξιν». Καλοτυχίζω όλους εμάς που την έχουμε γνωρίσει και διδασκόμαστε από έργο της, πρωτίστως, όμως, καλοτυχίζω τους μαθητές της, στους οποίους έχει δώσει πολλά ποιοτικά εφόδια για τη ζωή. Προσωπικά την ευχαριστώ και της εύχομαι καλή δύναμη, για την δεδομένη καλή συνέχεια! 
     Κρίνοντας απαραίτητη μια πρώτη επαφή του αναγνώστη της παρούσας βιβλιοπαρουσίασης με το έργο της Παναγιώτας Λάμπρη, ενδεικτικά και μόνο παραθέτω στίχους από τις «Ψηφίδες» της:
 

Από το ποίημα της «Ακόμα», σελ. 8:

 

«Κι όμως κάποιοι,

χορτάτοι από γεννησιμιού,

ακόμα να κορέσουνε

την άπληστη αχορτασιιά τους».

*** 

Από το ποίημα «Κακοποίηση», σελ. 16:

 

«Αλλά ο κόσμος μας μικρός

κι εμείς ταξιδευτές του εφήμεροι,

γι’ αυτό πιο γρηγορούσα

η κοιμισμένη μας συνείδηση

για τα παιδάκια πρέπει να ’ναι.

Τι, όταν κακοποιείται ένα παιδί,

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ επί της γης

μοιάζει να μην υπάρχει».

***

Από το ποίημα «Τα προσωπεία», σελ. 25-26:

 

«Όσα, λοιπόν, χρόνια του έμειναν,

δεν αναλώθηκε σε χρήση προσωπείων,

Είχε στοιβάξει μέσα του τόσα πολλά

που κι ένα ακόμα την ψυχή του ήθελε να πνίξει.

Και στον μακρό το βίο του, πρώτη φορά,

αναγνώριζε πως θέλει δύναμη πολλή

να ζει ο άνθρωπος χωρίς κανένα προσωπείο.

Πλέον, μακριά από τον παλιό του εαυτό,

της νιότης του τα οράματα ξανασυνάντησε – τι ευδαιμονία άφατη! –

 τις έζησε χωρίς φενακισμό κανέναν».

***

«Κανονικότητα», σελ. 37 – όλο το ποίημα:

 

«Μετά από τον επιβεβλημένο εγκλεισμό

οι άνθρωποι, μεγάλοι και μικροί,

ποθούν να επιστρέψουν στην κανονικότητα.

Επιθυμία καθ’ όλα λογική,

που όπως πλήθος υποσημειώσεων θέτει.

Διότι, αν λάβανε το μάθημα,

πλείστα για το μέλλον ευοίωνα γεννιούνται,

αν πάλι αδίδακτοι από την εμπειρία βγουν,

δυσοίωνα πολλά προβλέπονται

για τον πλανήτη και τους ίδιους». 

Επιστροφή στην ποθητή κανονικότητα,

αλλά…

***

Από το ποίημα «Ελάτε και πάλι», σελ. 68:

 

«Των κυμάτων δαμαστή,

θεέ της πολυκύμαντης θάλασσας,

πελαγίσιε Ποσειδώνα,

Νηρηίδες, νύμφες των υδάτων πανέμορφες

[…]

σε ποιών ωκεανών το μάκρος αρμενίζετε

και μείναν οι θάλασσές μας ακυβέρνητες

στα χέρια κείνων

που κανένα σεβασμό δεν δείχνουνε,

στ’ άγια νερά τα ψαροθρόφα;

     Όλο το έργο «Ψηφίδες»,  μπορεί να διαβαστεί-μελετηθεί ΕΔΩ
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 28.11.2021

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

«Αύριο κλαίνε»… Διδακτικό παραμυθάκι για τους μικρούς μας φίλους (και όχι μόνο)

     Μια φορά κι ένα καιρό, ένας δραγάτης¹ έσκαβε ένα μικρό λάκκο σ’ ένα αμπέλι, για να στήσει το δόκανο². Μια αλεπού που πέρασε από εκεί εκείνη την ώρα, τον ρώτησε:

     «Γιατί σκάβεις εκεί, μπάρμπα-δραγάτη;»
     «Θάβω ένα παιδάκι που πέθανε, κυρά-Μάρω³…».
     «Α, το καημένο… Και δεν κλαίει;».
     «Αύριο κλαίνε, κυρά-Μάρω μου, της απάντησε ο δραγάτης».
     Τη άλλη μέρα, που πέρασε ο δραγάτης από τα αμπέλια, άκουσε τις φωνές και τα κλάματα της αλεπούς:
     «Μπάρμπα-δραγάτη, Βοήθειαααα! Έλα σώσε με, σε παρακαλώ! Πιάστηκα στο δόκανο!».
     «Θυμάσαι που χθες σου είπα “αύριο κλαίνε”; Δεν με άκουσες και ήσουν απρόσεκτη!... Έτσι την παθαίνει όποιος δεν προσέχει!...».
-----------------------------------------------------
 

¹ Εποχιακός φύλακας των αμπελιών, όταν ωριμάζουν τα σταφύλια.
² Μεγάλη φάκα για ζώα του δάσους, π.χ. αλεπούδες, λύκους, ασβούς κλπ.
3 Συνηθισμένο όνομα της αλεπούς στα παραμύθια.

    Αν και δεν τελειώνει αυτό το παραμύθι με το «και ζήσανε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα», έχει πολλά να διδάξει και είναι από «τα μικρά» που μου έλεγε ο πατέρας μου.
 

Ν.Π., 25.11.2021

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

 
 

Βιβλιοπαρουσίαση «Λενάκι - Δυο φωτιές και δυο κατάρες»

Δοκίμιο του Δημήτρη Ινδαρέ
Εκδόσεις: «Βιβλιοπωλείον της ΕΣΤΙΑΣ, Ι. Δ. ΚΟΛΛΑΡΟΥ & ΣΙΑΣ», 2021

 

     «Αρχή των δεινών του Τρωικού πολέμου ήταν ο παράνομος έρωτας του Πάρι και της Ελένης. Κατ’ αναλογίαν ο έρωτας του Ελμάζ και της Ελένης, της Λειβαρτζινής, θα μπορούσε να σταθεί σαν αφετηρία της δικής μας ιστορίας , κι ας επρόκειτο για μια αρπαγή από εστία πατρική και όχι από συζυγική κλίνη. Θα μπορούσαμε ν’ αποδώσουμε το «κακό» στην ομορφιά ή στην ακαταμάχητη δύναμη του έρωτα, στη γοητεία του ανοίκειου και του ξένου, στην απληστία του κατακτητή ή ακόμα και στην ελαφρομυαλιά της Ελένης[…]».

     Αυτό είναι το σημείωμα του Δημήτρη Ινδαρέ, λίγο μετά τη μέση του βιβλίου του, στη σελίδα 133, που πολύ πρόσφατα εκδόθηκε από το «Βιβλιοπωλείον της ΕΣΤΙΑΣ, Ι. Δ. ΚΟΛΛΑΡΟΥ & ΣΙΑ». Μέχρι το σημείο εκείνο, έχει ήδη αρκετά εντρυφήσει ο αναγνώστης στο θέμα του συγγραφέα από τα προηγούμενα κεφάλαια, που πραγματικά καθηλώνουν χωρίς καθόλου να κουράζουν.

     Η εστίαση για τη συγγραφή του βιβλίου αυτού είναι σε τρία σημεία: Το πρώτο, που ο Δημήτρης Ινδαρές είναι απόγονος των πρωταγωνιστών του έργου του, το δεύτερο τα χειρόγραφα που βρήκε στο πατρικό του σπίτι στην Πάτρα, όπως και ο ίδιος αναφέρει, και το τρίτο η πολυτραγουσιμένη Ελένη του Λειβαρτζίου.

     Το «Λενάκι» είναι ένα μεγάλο άνοιγμα σε έρευνα και σε συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα του Λειβαρτζίου των Καλαβρύτων, κεφαλοχώρι από την εποχή της τουρκοκρατίας και έδρα του Δήμου Ψωφίδος μεταγενέστερα. Και βέβαια, η προσέγγιση στα γεγονότα αυτά, με αφορμή το «παράνομο» ειδύλλιο της Ελένης Παπαδοπούλου και την εκούσια απαγωγή από τον τοπικό Ελμάζ αγά ή Λιμάζαγα-ανοσιούργημα για την εποχή, που έφερε την εκδίκηση-, δεν περιορίζεται μόνο στο Λειβάρτζι, αλλά και στη γύρω περιοχή μέχρι τα Καλάβρυτα,  την Πάτρα, τη Μοστενίτσα (σημερινή Ορεινή) και το Λάλα Ηλείας, μέχρι και τη Μακεδονία και τον Πόντο.

     Το ίδιο ενδιαφέρουσα και καθηλωτική η συνέχεια του βιβλίου μετά την 133 σελίδα, που επικεντρώνεται κυρίως στην τύχη των ηρώων του την προεπαναστατική, επαναστατική  και μετεπαναστατική περίοδο. Αν και «πολύ μπερδεμένο το κουβάρι» της Ελένης, την παρακολουθεί από πολλές πλευρές-πανταχόθεν, όπως τη ζωή και των άλλων πρωταγωνιστών του έργου του, επικαλούμενος πλήθος ιστορικών στοιχείων, που κάνει το έργο αξιοθαύμαστο. Ο πολύ μεγάλος αριθμός παραπομπών και τα αυτούσια αποσπάσματα από ιστορικές πηγές, δίνουν μια επιστημονική διάσταση στο έργο και, όχι μόνο δεν κουράζουν τον αναγνώστη, αλλά του δίνουν τη δυνατότητα να  αντλήσει πολλά πληροφοριακά στοιχεία και να πλουτίσει τις γνώσεις του.

     Το πολύ αξιόλογο αυτό βιβλίο, που ο συγγραφέας αφιερώνει στον πατέρα του, έχει συνολικά 200 σελίδες, τις οποίες ντύνει με την εικονογράφησή της η κ. Λυδία Βενιέρη. Στο τέλος δεν παραλείπει να ευχαριστήσει όλους όσους συνέβαλαν στη συγγραφή του. Σε όλο το έργο του παραμένει αταλάντευτα πιστός στον ορισμό του δοκιμίου. Δεν εξαντλεί το θέμα του, εκφράζει πολύ συχνά προσωπικές σκέψεις και απορίες, δίνοντας έτσι τη λαβή και στον αναγνώστη να δημιουργήσει τις δικές του και να τον βοηθήσει/ωθήσει, ίσως, να ερευνήσει και ο ίδιος τα θέματά του, αφού πολλά σημεία βρίσκονται «στο αχαρτογράφητο πέλαγος του σκότους» και η αναμενόμενη «άφεση» δεν έχει έλθει.

     Αξιοπρόσεκτη είναι, επίσης, και η λογοτεχνική ευχέρεια ή μάλλον πληρότητα/δεινότητα του πνευματικού δημιουργού. Κι ακόμα, οι συχνές και οι μεγάλες διεισδύσεις του σε λαογραφικά στοιχεία, δίνουν μια επιπλέον διάσταση της τοπικής (και όχι μόνο) ιστορίας.

 

Λίγα λόγια για το συγγραφέα (από το βιογραφικό του σημείωμα στο βιβλίο):

 

     Ο Δημήτρης Ινδαρές γεννήθηκε στην Πάτρα και σπούδασε πολιτικές επιστήμες και Διεθνείς Σχέσεις στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και σκηνοθεσία στη Σχολή Σταυράκου. Εργάσθηκε ως βοηθός σκηνοθέτη κοντά στους Παντελή Βούλγαρη, Φρίντα Λιάππα, Διαγόρα Χρονόπουλο και Νίκο Περάκη. Ο ίδιος έχει σκηνοθετήσει τις ταινίες «Ο Τσαλαπετεινός» του Wyoming και «Γαμήλια Νάρκη», που απέσπασαν διακρίσεις, όπως επίσης ντοκιμαντέρ, διαφημιστικές ταινίες και ταινίες μικρού μήκους. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα και έχει διδάξει σκηνοθεσία στο Τμήμα Κινηματογράφου του ΑΠΘ.

 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 18.11.2021

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

 

Μικρά και απλά πράγματα που άλλοτε έκαναν τη διαφορά στη ζωή μας

     Η εποχή μας βομβαρδίζεται συνεχώς με τις νέες προόδους και τα επιτεύγματα της τεχνολογίας. Αρκετά πριν την ανατολή του 21^ου αιώνα, η ζωή άρχισε να χάνει το «φυσικό χρώμα» της και να μπαίνει σε άλλα, «νέα πλαίσια», σύμφωνα με τις επιταγές της «νέας τάξης πραγμάτων». Η ζεστασιά μεταξύ των ανθρώπων σταδιακά χανόταν με γοργούς ρυθμούς και είχαν αρχίσει να κυριαρχούν τα «οξύμωρο σχήματα». Χαρακτηριστικότερο όλων, ίσως, η όλο και μεγαλύτερη επαφή και επικοινωνία, αλλά και η ταυτόχρονη απομάκρυνση μεταξύ μας. Όσο κι αν ακούγεται παράφωνο, όλοι παραδέχονται και όλοι μιλάνε για την πληθώρα «παραγωγής» και τη ροπή προς την  υπερκατανάλωση, που μαζί έφεραν τον κορεσμό και ο κορεσμός την «ανοσμία» και «αγευσία».
     Η κοινωνικοποίηση ξεκίναγε από την ομαδικότητα των παιδιών στις γειτονιές και τα σοκάκια, με ματωμένα γόνατα, με εξαρθρώσεις και κάποιες φορές με κατάγματα, γιατί οι κανόνες απαιτούσαν να ήμαστε δοσμένοι στο παιχνίδι. Κι αργότερα, που το εμπορικό παιχνίδι έμπαινε σιγά-σιγά στη ζωή μας, πάλι η παράβαση των φυσικών νόμων επέφερε συνέπειες: «Πρόσεχε, γιατί αν το χαλάσεις, δεν έχει άλλο»!
    Στην εποχή της συνεχούς επικοινωνίας, όλο και περισσότερο ομολογούν ότι νοιώθουν μοναξιά. Μεγάλη η μοναξιά και στις πυκνοκατοικημένες πόλεις κι ας «σκοντάφτει» συνεχώς ο ένας πάνω στον άλλον. Πολύ περισσότερες οι γνωριμίες από άλλοτε, αλλά απρόσωπες και παρά τις κοντινές αποστάσεις, λείπει η ψυχική επαφή. Ιδιαίτερα απεικονιστική και η φράση του Αντώνη Σαμαράκη, που είχε τεθεί και ως θέμα έκθεσης σε πανελλήνιες εξετάσεις: «Ποτέ οι στέγες των σπιτιών δεν ήταν τόσο κοντά και οι καρδιές των ανθρώπων τόσο μακριά, όσο σήμερα».
     Κι αν θέλουμε να μιλήσουμε με παραδείγματα του παρελθόντος, πόσο έκδηλη ήταν η χαρά των ανθρώπων και πόσο απλόχερα τη μοιράζονταν με τους κοντινούς τους συγγενείς, γείτονες και φίλους, όταν έφτανε το γράμμα των ξενιτεμένων τους και μάθαιναν νέα για την υγεία τους, τη δουλειά τους, τις προόδους τους κι ας ήταν γραμμένο δέκα, δεκαπέντε ή και πολύ περισσότερες μέρες πριν.     
     Τα συγκοινωνιακά μέσα που σήμερα συχνά περιφρονούμε, κύριος και μοναδικός τρόπος μετακίνησης για μεγάλες αποστάσεις για όλους τότε, ήταν πάντα ασφυκτικά γεμάτα και όχι μόνο αυτό: Γίνονταν χώροι συναντήσεων που συνέβαλαν στις δια ζώσης γνωριμίες και αναπτύσσονταν κοινωνικές σχέσεις, δημιουργούνταν φιλίες, ακόμα και συγγένειες συνάπτονταν!  
     Μήπως δεν ήταν ελάχιστες οι φορές το χρόνο που είχαμε κρέας στο τραπέζι και ξεχώριζε έτσι η γιορτή ή η «γιορτινή» μέρα; Το λίγο στο κάθε τι δεν ήταν μόνο πολύ περισσότερο από το τίποτα. Ήταν πλούτος, σε σχέση με το σήμερα που δεν ξέρουμε τι θα πει να είμαστε ολιγαρκείς.
     Πόσοι δεν έχουμε αξεθώριαστη μπροστά μας και την εικόνα του χωριού ή της γειτονιάς, που ελάχιστα μόνο «αρχοντόσπιτα» είχαν τηλεόραση και όλοι μαζεύονταν σ’ αυτά για να δούνε κάποια εκπομπή, τις περισσότερες φορές με πολλά προβλήματα στη λήψη. Μήπως κάτι ανάλογο δεν συνέβαινε και με το ραδιόφωνο με μπαταρίες νωρίτερα, αφού η ηλεκτροδότηση δεν είχε φτάσει παντού. Ποιος μπορεί να ξεχάσει «το θέατρο της Δευτέρας», στο ραδιόφωνο πάντα, που περιμέναμε εναγωνίως όλη τη βδομάδα; Η ίδια αναμονή και η ίδια χαρά και ο Καραγκιόζης για τα παιδιά. Μήπως δεν γινόταν το ίδιο και με την «ελληνική ταινία» στην τηλεόραση το βράδυ του Σαββάτου; Κι αν πάμε λίγο πιο πίσω, θα θυμηθούμε το γραμμόφωνο και το φωνόγραφο. Και όμως, παντού έβλεπες το χαμόγελο, την καλή διάθεση και την αισιοδοξία ζωγραφισμένη στα πρόσωπα όλων.
     Απλά πράγματα και θέματα, λοιπόν, παρωχημένα και αναχρονιστικά σήμερα που χρωμάτιζαν και ομόρφαιναν τη ζωή μας. Μεγάλα για τους λίγους, τότε, που ονειρεύονταν οι πολλοί. Τελικά, ούτε η υπερκατανάλωση ούτε η ευμάρεια έφεραν ευτυχία. Αντίθετα, διαπιστώνουμε ότι ως ολιγαρκείς ήμαστε περισσότερο ευχαριστημένοι και ότι «ζητείται ελπίς» περισσότερο τώρα, από τότε. Θα βρεθεί, όμως;…
-------------------------------------------------
 
Σημείωση: Η ανάρτηση είναι αφιερωμένη στη φίλη Ξένια Παπαδοπούλου, που ο διαδικτυακός διάλογος μαζί της μου έδωσε την αφορμή για τη συγγραφή του θέματος.
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 5.11.2021

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Τιμώντας τους ήρωες (επετειακό διήγημα)

     Έκανε αρκετές επισκέψεις στη θεία του την Αποστολία, στο γηροκομείο της πόλης ο Χαρίλαος. Αν και κάπως μακρινή η συγγένειά τους – τριτοξαδέρφη του πατέρα του –, είχε νοιώσει με πολύ έκδηλο τρόπο τη στοργή της και τη αγάπη της στα παιδικά του χρόνια. Μετά τον πρόωρο χαμό της μητέρας του, τελειώνοντας ο ίδιος το δημοτικό, σχεδόν καθημερινά τους φρόντιζε, τόσο τον ίδιο και τον αδελφό του, όσο και τον πατέρα τους, αφού και τα σπίτια τους ήταν πολύ κοντά. Η σχέση αγάπης αυτή δεν ξεθώριασε, παρ’ όλο που η θεία είχε περάσει τα ενενήντα και ο Χαρίλαος τα πενήντα πέντε. Ήταν δωρήτρια του γηροκομείου και μετά το ξενιτεμό των τριών παιδιών της και την απώλεια του άντρα της, η αίτησή της να συμπεριληφθεί στους τρόφιμους έγινε άμεσα δεκτή από τη διοίκηση του ιδρύματος.
     Ο Χαρίλαος είχε γνωριστεί με όλο σχεδόν το προσωπικό του γηροκομείου και κάθε φορά που θα επισκεπτόταν τη θεία του, τους πήγαινε και κάποιο συμβολικό κέρασμα, «σαν μικρό αντίδωρο» για τη φροντίδα που της παρείχαν, όπως συνήθιζε να λέει ο ίδιος.
     Σε μία από τις επισκέψεις του, λίγες μέρες πριν την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, και κατόπιν ενημέρωσης και θετικής απάντησης του προσωπικού, ανέβηκε στον όροφο του ιδρύματος, όπου ήταν οι άνδρες τρόφιμοι. Είχε διαβάσει ότι σε έναν  από τους θαλάμους του είχε βρει καταφύγιο ένας ανάπηρος πολέμου. Οδηγούμενος εκεί από μία εργαζόμενη, έφτασαν στην ανοιχτή πόρτα του μονόκλινου δωματίου του. Ο συγκεκριμένος τρόφιμος κοιμόταν εκείνη τη στιγμή και η υπάλληλος αποχώρησε.
     O Χαρίλαος έμεινε εκεί και διακριτικά από την ανοιχτή πόρτα θαύμαζε το εσωτερικό δωματίου: Η γαλανόλευκη σε περίοπτη θέση και αριστερά της μια μεγάλη κορνίζα με τα παράσημά του, καρφιτσωμένα σε ακριβό ύφασμα. Δεξιά της σημαίας το «χρυσούν μετάλλιον ανδρείας», που με δυσκολία λόγω της αποστάσεως μπόρεσε να διαβάσει «εις τον επί τιμή συνταγματάρχην». Δεξιότερα και μια φωτογραφία του σε νεαρή ηλικία, με στρατιωτική στολή και το βαθμό του υπολοχαγού.
     Ταυτόχρονα με την κίνηση του χεριού του ο τρόφιμος άνοιξε τα μάτια του και είδε τον απροσδόκητο επισκέπτη, που θεώρησε να κοιτάζει αδιάκριτα το χώρο του.
     «Θέλετε τίποτα, κύριε;», ρώτησε ενοχλημένος και σε αυστηρό τόνο.
     «Συγχωρήστε με, κύριε συνταγματάρχα… Διάβασα πρόσφατα για εσάς στον Τύπο και ήθελα να σας επισκεφθώ, να σας γνωρίσω  και να σας εκφράσω το θαυμασμό μου και την ευγνωμοσύνη μου για την ελευθερία που μας έχετε χαρίσει…», ήταν η απάντησή του, νοιώθοντας προσβεβλημένος από τα λόγια του συνταγματάρχη.
     «Σ’ ευχαριστώ, νεαρέ μου, όμως είναι αγένεια εκ μέρους σου αυτό που κάνεις», τον παρατήρησε, και μετά από λίγα δευτερόλεπτα συμπλήρωσε: «Έλα μέσα... Τι ακριβώς θέλεις;»
     Με διστακτικά βήματα ο Χαρίλαος έφτασε μέχρι την πόρτα του θαλάμου.        
     «Σας ζητώ και πάλι συγνώμη, κύριε συνταγματάρχα… Μου επιτρέπετε να σας ασπαστώ τα χέρια που πολέμησαν για τις Αξίες μας;», τον ρώτησε κι ένα δάκρυ συγκίνησης συνόδευσε την παλλόμενη φωνή του.
     «Έλα μέσα, παιδί μου, έλα μέσα», του ξαναείπε και φάνηκε να χαλαρώνει.
     Πλησιάζοντας, παρατήρησε μια μεγάλη ουλή στην αριστερή παρειά του, κάτι που τον δυσκόλευε και στην ομιλία. Σε λίγο που, μάλλον με δισταγμό, του έδωσε τα χέρια του να τα ασπαστεί, είδε ότι από το ένα έλειπαν τα τρία δάχτυλα. Σε επόμενη επίσκεψή του ο συνταγματάρχης του αποκάλυψε ότι είχε ακρωτηριαστεί από σφαίρα στο δεξί του πόδι, στη μέση του μηρού. Αυτό δεν ήταν ορατό, αφού ήταν σκεπασμένος με μια ελαφριά κουβέρτα.
     Η πρώτη αυτή γνωριμία εξελίχθηκε σταδιακά σε μια αμοιβαία και ειλικρινή σχέση φιλίας σε επόμενες επισκέψεις, ο δε Χαρίλαος εκδήλωνε με κάθε τρόπο το σεβασμό του και το θαυμασμό του στον ήρωα. Αχόρταγα άκουγε και από το στόμα του ένδοξες ιστορίες που γράφτηκαν κατά την εισβολή των Ιταλών στην Ελλάδα, στις 28 του Οκτώβρη του 1940.
    Ένα πρωί, χτύπησε το τηλέφωνο του Χαρίλαου, πριν ακόμα φύγει για τη δουλειά του. Η κλήση ήταν από το γηροκομείο και η καρδιά του χτύπησε δυνατά και γρήγορα, φοβούμενος ότι κάτι σοβαρό είχε συμβεί στη θεία του. Όμως, η γυναικεία φωνή που τον καλούσε, του ανακοίνωσε το θάνατο του συνταγματάρχη. Ο ίδιος είχε δώσει το τηλέφωνό του στο προσωπικό του ιδρύματος και είχε παρακαλέσει να τον ενημερώσουν, αν κάτι του συμβεί.
     Ο Χαρίλαος ήταν από τους λίγους που συνόδευσαν τον ήρωα στην τελευταία του κατοικία, αφού ο ίδιος δεν είχε δημιουργήσει οικογένεια και οι συγγενείς του που τον επισκέπτονταν ήταν ελάχιστοι. Μεταξύ αυτών και δύο νοσοκόμες του γηροκομείου. Ανάμεσα στα λίγα στεφάνια της τελετής, ήταν και αυτό του υπουργού εθνικής αμύνης, χωρίς ο ίδιος να παρίσταται. Το φέρετρο ήταν τυλιγμένο με τη σημαία, ενώ μέχρι τον τάφο προηγούνταν τα παράσημά του, καρφιτσωμένα σ' ένα τετράγωνο μαξιλάρι με πράσινο κάλυμα τσόχας. Τα κρατούσε με ευλάβεια ένας νεαρός άνδρας, ίσως του γραφείου τελετών, ίσως υπάλληλος του γηροκομείου. Ένας σύντομος επικήδειος λόγος που εκφωνήθηκε από εκπρόσωπο του οικείου νομάρχη, επικεντρώθηκε στην ηρωική δράση του συνταγματάρχη το 1940. 
     Σαν τελευταία πράξη μνήμης προς τον εκλιπόντα, ο Χαρίλαος κατέθεσε λίγες μέρες μετά ένα σεβαστό χρηματικό ποσό στο γηροκομείο της πόλης.

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 26.10.2021

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html

Προσκύνημα στα Γιαννιτσά-οδοιπορικό στην Πέλλα

Η ΠΑΤΡΙΣ
ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ
ΤΩΝ ΕΙΣ ΓΙΑΝΝΙΤΣΑ
ΠΕΣΟΝΤΩΝ ΤΕΚΝΩΝ ΤΗΣ
1912-1913

Περιεχόμενα:
Πρόλογος
Το ταξίδι-άφιξη
Επισκέψεις-ξεναγήσεις στην πόλη
Η εκπομπή
Επίσκεψη στα Λουτρά Πόζαρ και στην Έδεσσα
Επίλογος
 
Πρόλογος
 
     Το «προσκύνημα στα Γιαννιτσά» ήταν μια ανεκπλήρωτη επιθυμία του παππού μου Κωνσταντίνου Παπακωνσταντόπουλου, βετεράνου των βαλκανικών πολέμων και του πρώτου παγκοσμίου πολέμου. Ο Κωνσταντίνος Παπακωνσταντόπουλος έλαβε μέρος σε πολλές μάχες των πολέμων που μεγάλωσαν την Ελλάδα: των βαλκανικών. Λίγο μετά το τέλος τους, κλήθηκε και πάλι να υπηρετήσει την Πατρίδα στην πρώτη παγκόσμια σύρραξη, φτάνοντας πολεμώντας μέχρι της Οδησσό της Ρωσίας. Υπηρέτησε-πολέμησε συνολικά εννιά χρόνια και τρεισήμισι μήνες. Επιστρέφοντας στο χωριό του, το Λειβάρτζι Καλαβρύτων, έζησε όπως και πολλοί άλλοι συμπολεμιστές και συναγωνιστές του: καλλιεργώντας τα λίγα στρέμματα γης του και φροντίζοντας το μικρό κοπάδι του πρόβατα, μα προ πάντων αθόρυβα, χωρίς να διεκδικήσει θέσεις και αξιώματα, αν και είχε κάθε δικαίωμα.
    Στις αμέτρητες τραγικές ιστορίες των πολέμων που έδρασε και που ποτέ δεν έχανε την ευκαιρία να διηγείται με δικαιολογημένη υπερηφάνεια ξανά και ξανά σε μεγάλη ηλικία, κατέληγε συχνά με αυτά τα λόγια: «Αχ!... Να ’τανε τρόπος να πήγαινα να ξαναπατήσω τους τόπους που πολέμησα!… Προσκύνημα θα ήτανε!...», εννοώντας πάντα τους Ελληνικούς τόπους. Οι δυσκολίες της ζωής, όμως, ήταν μεγάλες, όπως και οι οικονομικές και τα συγκοινωνιακά μέσα της εποχής δεν συνηγορούσαν καθόλου εύκολα σε κάτι τέτοιο. Έτσι, έφυγε από τη ζωή το 1973, με ανεκπλήρωτη αυτή την επιθυμία/λαχτάρα του. 
     Ορισμένες από τις αφηγήσεις του από τις περιπέτειες των πολέμων, που άκουγα από το στόμα του σε πρώτη σχολική ηλικία, αποτυπώθηκαν από τότε στο μυαλό μου. Μια φωτογραφία του μετά την νικηφόρα μάχη των Γιαννιτσών (19-20 Οκτωβρίου 1912), που είδε το φως της δημοσιότητος το 2005, μου ξύπνησε τις μνήμες αυτές, οι οποίες «γέννησαν» το βιβλίο μου «η φωτογραφία» (2012, ακριβώς εκατό χρόνια μετά). Στις σελίδες του ξεδιπλώνεται μια αλληλουχία αναμνήσεων από τα παιδικά μου χρόνια, με τον παππού μου ως ένα από τα κεντρικά του πρόσωπα. Είχε μεγάλη απήχηση στο αναγνωστικό κοινό και το 2019 ήλθε η δεύτερη έκδοσή του.

Το βιβλίο "Η Φωτογραφία"

     Τη «σκυτάλη» στην επιθυμία αυτή του παππού πήρε ο πατέρας μου, Χρήστος Παπακωνσταντόπουλος, ο οποίος πολύ το ήθελε και πάντα το εξέφραζε να «πατήσει τα χώματα που απελευθέρωσε ο πατέρας του». Πάλι, όμως, οι δυσκολίες «μπροστά». Το μόνο που κατορθώθηκε, ήταν ένα ταξίδι μαζί μου μέχρι το Μπιζάνι και τα Γιάννενα, «κατάθεση στεφάνου», όπως είπε ο ίδιος με πολλή συγκίνηση όταν βρεθήκαμε εκεί. Φεύγοντας και ο πατέρας μου από τη ζωή το 2007, ένοιωθα πολύ προσωπικά το βάρος του «τάματος» αυτού. Μια όμορφη συγκυρία σήμερα, εν έτει 2021, πραγματοποίησε τον πολλών δεκαετιών αυτόν διακαή πόθο: Ήταν η διαδικτυακή, κατ’ αρχήν, γνωριμία με τον Στρατηγό (ε.α.) της Ελληνικής Αστυνομίας (ΕΛΑΣ) κ. Βασίλη Τραούδα και η εκ παραλλήλου φιλία του με τον στενού βαθμού συγγενή μας, τον Παναγιώτη Γιαννούλα, επίσης Στρατηγό (ε.α.)  της ΕΛΑΣ.
     Μια δεύτερη ευτυχής συγκυρία είναι και η ιδιότητα του Βασίλη Τραούδα ως παραγωγού στον τηλεοπτικό σταθμό PELLA TV, που η πρότασή/πρόσκλησή του για μια εκπομπή με θέμα το βιβλίο μου «η φωτογραφία», ήταν πραγματική ευλογία. Καλλιεργώντας και ερευνώντας το θέμα, η εκπομπή εξελίχθηκε και ως ένα αφιέρωμα σε Καλαβρυτινούς μαχητές των Γιαννιτσών.
 
Το ταξίδι-η άφιξη
 
     Η «αιτία», λοιπόν, υπήρχε και την «αφορμή» έφερε η πρόσκληση του Βασίλη Τραούδα. Έτσι, με πολλή διάθεση και με γεμάτες τις αποσκευές μου με όλες τις λεπτομέρειες για την εκπομπή-αφιέρωμα και απότιση φόρου τιμής στους Καλαβρυτινούς Απελευθερωτές της ένδοξης πόλης των Γιαννιτσών, ξεκινήσαμε το πρωινό εκείνης της Πέμπτης, στα μέσα του Ιουλίου 2021, με τη σύζυγό μου και τον Παναγιώτη, ο οποίος, πέραν των άλλων, είχε να συναντηθεί με το συνάδελφό του πολλά χρόνια. Ο καιρός ήταν πολύ ζεστός, σε επίπεδα καύσωνα, αλλά αυτό δεν μας επηρέασε καθόλου. Η καλή μας διάθεση από τη μια και η καλή απόδοση του κλιματισμού του αυτοκινήτου από την άλλη, ήταν τα καλύτερα αντίδοτα στο κάμα του Αλωνάρη.
     Μακρύ το ταξίδι, μακρές και οι συζητήσεις με διάφορα θέματα στη διαδρομή. Εκτός από διάφορα οικογενειακά, η αποξήρανση της λίμνης της Κωπαΐδας, η μάχη των Θερμοπυλών με τα ιαματικά λουτρά της περιοχής, η Λαμία με την παλιά της ονομασία (Ζητούνι), η ιστορική γέφυρα του Γοργοποτάμου και η νέα εθνική οδός Αθηνών-Θεσσαλονίκης με τα μεγάλα τούνελ ήταν κάποια από τα θέματα των μακροσκελών συζητήσεών μας. Έτσι, ούτε που καταλάβαμε πότε αντικρύσαμε το βουνό-κατοικία των δώδεκα θεών και το «αντίπαλό» του, την Όσσα (Κίσσαβο), που ποτέ… δεν μονιάσανε!
     Ο όρος που είχε θέσει να περάσουμε από το σπίτι του ο διαμένων στη Λεπτοκαρυά, φίλος μας και συγγενής μας Γιώργος Γιαννούλας, δεν μπορούσε ούτε ν’ αγνοηθεί, ούτε να περιφρονηθεί. Μετά την υποδοχή, την Αβραμιαία φιλοξενία που είχαν ετοιμάσει με τη σύζυγό του, την εξαίρετη Χρύσα και όλη του την οικογένεια, ακολούθησε ο καφές με συνεχή κουβεντούλα και μόνιμη τη διάθεση. Τον καφέ ακολούθησε ένα δίωρο απολαυστικό μπάνιο στη φανταστική κοντινή θάλασσα. Μεγάλες οι μέρες του Ιουλίου, αφού δεν είχε περάσει ακόμα ούτε ένας μήνας από τη θερινή ισημερία. Όπως λέμε και στον τόπο μου «το καλοκαίρι η μέρα είναι χρόνος». Επομένως, μεγάλη και η ταξιδιωτική μας απόλαυση.
    Το υπόλοιπο της διαδρομής μας μέχρι τα Γιαννιτσά ήταν μία ώρα, περίπου, οπότε είχε προχωρήσει το απόγευμα όταν ξεκινήσαμε. Όσο πλησιάζαμε, όλο και περισσότερο έφερνα στις σκέψεις μου πολλές από τις αφηγήσεις του παππού μου για την ένδοξη πόλη και τα συναισθήματα που με πλημύριζαν γίνονταν εντονότερα. Η πραγματοποίηση του προσκυνήματος που χρόνια με απασχολούσε πλησίαζε!
     Μετά την σύντομη και πρόχειρη τακτοποίηση των αποσκευών μας σε ξενοδοχείο στο κέντρο της πόλης, για το οποίο πολύ πρόθυμα είχε φροντίσει ο Βασίλης, του τηλεφώνησα.
     «Να πω καλώς ορίσατε;», ήταν η πρώτη του κουβέντα μόλις απάντησε και σε λίγη ώρα ήταν μαζί μας. Η διαδικτυακή μας φιλία είχε λάβει κιόλας δια ζώσης μορφή! Σε λίγο μας οδήγησε σε μια γνωστή του ταβέρνα και μετά τις βραδινές γαστρονομικές απολαύσεις και τις συζητήσεις για διάφορα θέματα, καθώς και κάποιες ενημερώσεις για την τηλεοπτική εκπομπή της επόμενη ημέρας, δεν… κουράστηκε καθόλου να μας καταλάβει ο Μορφέας στα κρεβάτια του εξαιρετικού ξενοδοχείου.
 
Επισκέψεις-ξεναγήσεις στην πόλη
 
     Την άλλη μέρα το πρωί η παρέα μας μεγάλωσε. Εκτός από τον Βασίλη, η μέχρι τότε διαδικτυακή φιλία μας με τον Γιάννη Παπαλαζάρου, εκπαιδευτικό, ιστορικό και συγγραφέα, έλαβε κι αυτή διά ζώσης μορφή. Ακούραστα και οι δυο τους μας ξενάγησαν στην ηρωική πόλη και «είδαν πολλά τα μάτια μας»! Από ιστορικά μνημεία, ναούς, μέχρι οθωμανικές επιγραφές.
     Μετά τον απαραίτητο καφέ, οι επισκέψεις μας ξεκίνησαν από το μνημείο των πεσόντων κατά την απελευθέρωση της πόλης στις 20 Οκτωβρίου 1912. Εκεί είναι γραμμένα τα ονόματα των πεσόντων υπερασπιστών, μεταξύ των οποίων και δύο Καλαβρυτινών. Από εκεί κατευνθήκαμε στο μνημείο των εκτελεσθέντων Γιαννιτσιωτών υπό των στρατευμάτων της ναζιστικής κατοχής, στις 14 Σεπτεμβρίου 1944. Ένα θέμα που πάντα με «καίει» ως Καλαβρυτινό και η πρότασή μου στους Δήμους των δύο πόλεων είναι η αδελφοποίησή τους. Σχετικό γραπτό αίτημά μου έχουν ήδη στα χέρια τους και οι δύο Δήμαρχοι. Θέλω να πιστεύω ότι και εν όψει του εορτασμού της 109ης επετείου της νικηφόρας μάχης των Γιαννιτσών (20.10.2021), το αίτημα θα γίνει αποδεκτό, πολλώ δε μάλλον για τον εορτασμό των 110 χρόνων.

Δείχνοντας ονόματα δύο Καλαβρυτινών πεσόντων
στη μάχη των Γιαννιτσών

Το Μνημείο τον εκτελεσθέντων Γιαννιτσιωτών
υπό των γερμανικών στρατευμάτων κατοχής, 14 Σεπτ. 1944 

     Τελευταία μας επίσκεψη, πριν το μεσημέρι, ήταν στο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Γιαννιτσών, όπου εκεί ο ιστορικός Γιάννης Παπαλαζάρου και η διευθύντρια μας έκαναν μια υποδειγματική ξενάγηση. Έχοντας μια ιδιαίτερη αδυναμία στη λαογραφία, έβλεπα και άκουγα μαγεμένος, μαζί και όλη η παρέα, φυσικά. Με τάξη και με ιστορική εξέλιξη τα εντυπωσιακά εκθέματά του, ζωντάνευαν μπροστά στα μάτια μας άλλες εποχές. Και μαζί με όλα αυτά, οι ομοιότητες των εκθεμάτων με αυτά  του πρότυπου λαογραφικού μουσείου του χωριού μου, του «Κέντρου Λαογραφίας και Λειβαρτζινής Παράδοσης» (ΚΕ.ΛΑ.ΛΕΙ.ΠΑ), ήταν πολύ μεγάλες.

Επίσκεψη-ξενάγηση στο
Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Γιαννιτσών

Εκθέματα στο Μουσείο από την ιστορική Μάχη των Γιαννιτσών

Αναπαράσταση σχολικής αίθουσας στο Μουσείο

     Το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Γιαννιτσών ιδρύθηκε 1997 από την Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Γιαννιτσών «Ο Φίλιππος», με σκοπό την προβολή της τοπικής ιστορίας και λαογραφίας.
     Από τα κτίσματα εκείνα που ελκύουν το μάτι του επισκέπτη της πόλης, είναι και «ο πύργος του ρολογιού», ένα ορθογώνιο κτίριο, ύψους 25 μ. Σύμφωνα με οθωμανική επιγραφή επί του μνημείου, αυτό κτίστηκε το 1754 από τον Σερίφ Αχμέτ. Στην οροφή του υπήρχε ένας πυργίσκος, όπου βρίσκονταν τα ρολόγια. Αυτός καταστράφηκε από βλήματα όλμου το 1946. Ο πύργος εξυπηρετούσε και στρατιωτικούς σκοπούς, καθώς από τα παράθυρά του μπορούσαν οι τούρκοι να ελέγχουν όλη την περιοχή.

"Ο πύργος του ρολογιού"

     Μετά την απελευθέρωση, οι τελευταίοι κατακτητές έφυγαν από την πόλη τα έτη 1924-1925.
     Επικρατέστερη εκδοχή της ονομασίας τη πόλης, είναι ότι αυτή προέρχεται από τον πρώτο τούρκο που εκστράτευσε στη Μακεδονία, τον Γαζή Εβρενός και την ονόμασε «Γενιτσέ ι Βαρντάρ» (Νέος Βαρδάρης). Εκεί ήταν και το ορμητήριό του για την κατάκτηση και άλλων γειτονικών πόλεων.

Κάνοντας νέους φίλους στα Γιαννιτσά!

     Σε κοντινή απόσταση από τα Γιαννιτσά βρίσκονται τα ερείπια της Αρχαίας Πέλλας, γενέτειρας του Μεγάλου Αλεξάνδρου και πρωτεύουσας της Αρχαίας Μακεδονίας.
 
Η εκπομπή
 
     Μη έχοντας την απαιτούμενη «άνεση» μπροστά στον τηλεοπτικό φακό, δεν κρύβω τις ανησυχίες που είχα. Οι ανησυχίες μου δεν οφείλονταν μόνο στην έλλειψη «άνεσης», αλλά και στα συναισθήματα τα οποία με διακατείχαν. Η οικειότητα, όμως, με τον παραγωγό Βασίλη Τραούδα και οι συμβουλές του επέδρασαν πολύ θετικά.
      Κρίνω ότι θα ήταν πλεονασμός να γράψω κάποιες λεπτομέρειες για την ωριαία εκπομπή στην τηλεόραση PELLA TV, με τίτλο «Μια φωτογραφία – μια ιστορία» και με υπότιτλο «Προσκύνημα εγγονού στα ηρωικά χνάρια του παππού του στη Μακεδονία», που μεταδόθηκε στις 29.7.2021 και σε επανάληψη δύο μέρες μετά. Η εκπομπή έχει αναρτηθεί και στο διαδίκτυο (YouTube) και μπορείτε να την παρακολουθήσετε ΕΔΩ .
 
Επίσκεψη στα λουτρά Πόζαρ και στην Έδεσσα    
 
     Η επιτυχία της εκπομπής μου έφερε μεγαλύτερη χαλάρωση, όπως την ίδια χαλάρωση έφερε και στη σύζυγό μου και στον Παναγιώτη. Με αυτό δεδομένο, εκμεταλλευτήκαμε και την επόμενη μέρα, το Σάββατο, για μια ακόμα εξόρμηση: Στα λουτρά Πόζαρ και στην Έδεσσα.
     Σε μικρή απόσταση από τα Γιαννιτσά, βρίσκονται τα λουτρά Πόζαρ. Η ονομασία τους έχει Σλαβική ρίζα, με τη σημασία «φωτιά». Είναι γνωστά, επίσης, και ως Λουτρά Αριδαίας ή Λουτρά Λουτρακίου, αφού είναι κοντά στο Λουτράκι της Πέλλας. Πρόκειται για πηγές που αναβλύζουν ζεστό νερό, θερμοκρασίας 37^ο Κελσίου, χειμώνα καλοκαίρι και είναι ιαματικές. Οι παρακείμενες εγκαταστάσεις που έχουν αναπτυχθεί, παρέχουν στον επισκέπτη πολύ καλή διαμονή και φιλοξενία.
     Τα νερά των λουτρών Πόζαρ πηγάζουν από του πρόποδες του όρους Καϊμακτσαλάν (Βόρα) και καταλήγουν στο Θερμοπόταμο Αριδαίας. Αξιοσημείωτο είναι ότι «πλάι-πλάι» πηγάζουν θερμά και παγωμένα και κατά τη ροή τους προς την πεδιάδα της Αριδαίας σχηματίζουν πολλούς καταρράκτες. Βγαίνοντας ο λουόμενος από τα θερμά, που σχηματίζουν μικρή λίμνη, μπορεί ακριβώς δίπλα να νοιώσει τη διαφορά στα παγωμένα νερά του καταρράκτη (βλ. φωτογραφία).

Στα λουτρά Πόζαρ

     Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση, τα λουτρά θεωρούνταν τόπος χαλάρωσης και αποκατάστασης των Μακεδόνων βασιλέων, ειδικά μετά από μάχες και πολυετείς πολέμους. Ενδεχομένως να λειτουργούσαν και στα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου, καθώς και στα μετέπειτα Ρωμαϊκά και Βυζαντινά χρόνια. Η ύπαρξη παρακείμενων σπηλαίων, οδήγησε τελευταία και μετά από έρευνες, στην ίδρυση του πρώτου σπηλαιολογικού πάρκου στην Ελλάδα.
     Σχετικά μικρή και η απόσταση της Έδεσσας από εκεί, η πόλη μάς υποδέχθηκε με τα καλύτερά της. Η παραγωγή φρούτων εποχής ήταν στις δόξες της. Τα περίφημα κεράσια «Βοδενών», τα βύσσινα, τα ροδάκινα και τα βερίκοκα είχαν τη δική τους πρωταγωνιστική θέση στο εμπόριο και στη φιλοξενία. Μαζί με το μεσημεριανό μας σε κεντρικό σημείο της πόλης και υπό τις δροσιές των βαθύσκιωτων δέντρων, τα τιτιβίσματα των χελιδονιών και τα ισοκρατήματα των τζιτζικιών, απολαύσαμε και τον απέραντο κάμπο στο απόλυτο πράσινο. Ξεχωριστές οι στιγμές συνάντησής μας και με άλλους φίλους μας εκεί, που με τον καφέ και την κουβέντα γίνονταν όλα ιδιαίτερα.
     Η πόλη είναι φημισμένη για τους  καταρράκτες της και βρίσκεται πάνω στην αρχαία Εγνατία Οδό. Η ίδρυσή της συνδέεται με τους Αργείους της Πελοποννήσου, καθώς ο αρχηγός του Κόρανος οδηγήθηκε εκεί ύστερα από χρησμό του Μαντείου των Δελφών. Άλλη εκδοχή υποστηρίζει ότι οι πρώτοι κάτοικοί της ήταν Θράκες, τους οποίους εκτόπισαν οι Αργείοι.
     «Πύργος μέσα στο νερό» σημαίνει το όνομα της Έδεσσας από τα αρχαία χρόνια, αφού είχε και έχει έντονο το υγρό στοιχείο  Η επίσης γνωστή ονομασία της Βοδενά προέρχεται από τη σλαβική λέξη «voda», που σημαίνει νερό, αφού δέχθηκε μεγάλο σλαβικό κύμα επί οθωμανικής κυριαρχίας. Μετά την απελευθέρωσή της το 1912 από τον Ελληνικό Στρατό, η ονομασία της είναι και πάλι Έδεσσα.

Ο μεγάλος καταρράκτης της Έδεσσας

Μικρό σπήλαιο στην περιοχή των καταρρακτών Έδεσσας

     Ακόμα και στα χρόνια της τουρκοκρατίας, η Έδεσσα υπήρξε σημαντικό αστικό και διοικητικό κέντρο της Μακεδονίας. Το αποκορύφωμα της πολιτιστικής κίνησης ήρθε την εποχή του Μεσοπολέμου. Ιδιαίτερη ανάπτυξη γνώρισε και η μουσική, με συχνές συναυλίες, οπερέτες και άλλες εκδηλώσεις, στις οποίες συμμετείχαν τοπικές χορωδίες και φιλαρμονικές. Η παλιά μουσική παράδοση διατηρείται μέχρι τις ημέρες μας και στο τέλος κάθε καλοκαιριού ομάδες κανταδόρων διασχίζουν όλες τις γειτονιές της πόλης, χαρίζοντας ιδιαίτερες στιγμές σε ντόπιους και ξένους. Αξιόλογη είναι και η λογοτεχνική της παράδοση. Στο Γυμνάσιο της πόλης φοίτησε ο Μενέλαος Λουντέμης και εικόνες από τη ζωή της περιγράφονται συχνά στα έργα του. Στον γνωστό λόγιο Εδεσσαίο Μηνά Μηνωίδη (1788-1859), καθηγητή της Ελληνικής Γλώσσας στο Παρίσι, οφείλεται και η ανάπτυξη της Ολυμπιακής Ιδέας.
     Ο, επίσης Εδεσσαίος, Παναγιώτης Ναούμ με τους αδελφούς του Δημήτριο και Αντώνιο, συμμετείχαν στις Εθνοσυνελεύσεις της Ερμιόνης της Τροιζήνας, του Άργους και του Ναυπλίου. Δυναμικά παρούσα η Έδεσσα και στον Μακεδονικό Αγώνα με πολλούς αγωνιστές.
     Λίγα χρόνια μετά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο και τη γερμανική κατοχή, απειλήθηκαν οι καταρράκτες της πόλης. Για τις ανάγκες εξηλεκτρισμού η τότε κυβέρνηση είχε αποφασίσει την εκμετάλλευση της υδατόπτωσης και μετατροπή μεγάλης έκτασης σε λίμνη και ως εκ τούτου την κατάργηση των καταρρακτών. Μετά από μια πρωτοφανή για την εποχή διαμαρτυρία των κατοίκων για τη διάσωση του φυσικού πλούτου της πόλης τους, στις αρχές δεκαετίας του 1960, ανακλήθηκε με δικαστικές παρεμβάσεις η κυβερνητική αυτή απόφαση. Αρκετά αργότερα (1998) ο Δήμος βράβευσε το Σύλλογο Προστασίας Φυσικών Καλλονών Εδέσσης και Περιχώρων, που πρωτοστάτησε για την διάσωση του αιωνίου συμβόλου της πόλης. Οι σημερινές δραστηριότητες με τις ανεμογεννήτριες, θυμίζουν πολύ εκείνη την εποχή!
     Λίγη ώρα μετά την επιστροφή μας στα Γιαννιτσά, η παρέα μας μεγάλωσε ακόμα περισσότερο. Το βράδυ εκείνο του Σαββάτου, οι φίλοι μας Βασίλης Τραούδας και Γιάννης Παπαλαζάρου με τις συζύγους τους Όλγα και Ελένη, μας είχαν καλέσει σε δείπνο. Η εξυπηρέτηση και η προθυμία του προσωπικού στην ταβέρνα της Χρύσας Μαϊλιάνη, ήταν υποδειγματική και τα εδέσματα με τη συνεχή κουβέντα μας εύφραναν τις αισθήσεις μας. Ιδιαίτερες στιγμές και η ανταλλαγή βιβλίων μεταξύ μας. Αν και νύχτα, η θέα ήταν απερίγραπτη! Βλέπαμε όλη την πόλη και μακριά τα φώτα της Έδεσσας.

Δείπνο-φιλοξενία στην ταβέρνα της Χρύσας

Επίλογος
 
     Για επίλογο του τετραήμερου αυτού ταξιδιού και προσκυνήματος στην ένδοξη και ιστορική και μαρτυρική πόλη των Γιαννιτσών, είχαμε αφήσει την Αρχαία Πέλλα, πρωτεύουσα του Μακεδονικού βασιλείου και γενέτειρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, την οποία επισκεφθήκαμε πριν την αναχώρησή μας, την Κυριακή το πρωί. Πέρα από τα σωζόμενα μνημεία των εξωτερικών χώρων, θαυμάσαμε και τα πολλά και πολύ αξιόλογα εκθέματα του μουσείου, αδιάψευστοι μάρτυρες όλα μαζί της αίγλης και της ακτινοβολίας της ιστορικής Μακεδονικής πόλης, την οποία μαζί με όλη τη Μακεδονία μας επιδιώκουν σήμερα κάποιοι προς βορράν γείτονές μας να καπηλευτούν.

Αρχαιολογικός χώρος της Αρχαίας Πέλλας

Τραπέζι Ελληνιστικής περιόδου (Μουσείο Αρχαίας Πέλλας)

    Όσο πλησίαζε το μεσημέρι, ο ήλιος έκαιγε και η ζέστη γινόταν όλο και πιο αισθητή. Πήραμε το δρόμο της επιστροφής στην Αθήνα, χορτασμένοι και αναβαπτισμένοι απ’ όλα όσα είδαμε και όσα ζήσαμε. Η εκπλήρωση χρέους προς τους κοντινούς προγόνους μου, που δεν κατάφεραν οι ίδιοι να επισκεφθούν τα Γιαννιτσά, με ανακούφιζε και ένοιωθα ότι θα είναι κι αυτοί ανακουφισμένοι. Αλλά και για την απότιση φόρου τιμής στους Καλαβρυτινούς Απελευθερωτές των Γιαννιτσών, πεσόντες και μη στην καθοριστικής σημασίας αυτή μάχη στις 19 και 20 Οκτώβρη 1912, ένοιωθα και νοιώθω έντονα τα συναισθήματα.  
    Τέλος, θέλω να ευχαριστήσω θερμά και εκ μέρους όλων μας για μια ακόμα φορά τον εκλεκτό φίλο μας και πολύ αξιόλογο άνθρωπο κ. Βασίλη Τραούδα για την πρόσκληση, την τηλεοπτική εκπομπή, την ξενάγηση, τη φιλοξενία, το ξεχωριστό ενδιαφέρον. Εξ ίσου θερμές ευχαριστίες και στον τηλεοπτικό σταθμό PELLA TV. Ομοίως ευχαριστώ και τον, επίσης αξιόλογο και ξεχωριστό φίλο μας, κ. Γιάννη Παπαλαζάρου. Το ίδιο και τις συζύγους τους -φίλες μας πλέον-, κ. Όλγα Τραούδα και κ. Ελένη Παπαλαζάρου, καθώς και κάθε άλλον που συνέβαλε, ώστε το προσκύνημα να γίνει ιεροτελεστία! Σημειώνω και πάλι ότι θέλω να πιστεύω πως οι οι Δήμαρχοι των δύο ιστορικών, ενδόξων και μαρτυρικών πόλεων Καλαβρύτων και Πέλλας θα κάνουν αποδεκτό το ταπεινό αίτημά μου για την αδελφοποίηση κι έτσι θα μας δίνονται οι ευκαιρίες να συναντιόμαστε συχνότερα και να τα λέμε περισσότερο!  

-----------------------------------------------
Πηγές: Εγκυκλοπαίδεια ΔΟΜΗ, Διαδίκτυο

Σημείωση: Για μεγέθυνση των φωτογραφιών, "πατήστε" επάνω σε αυτές.

 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 8.10.2021

( Σύντομο βιογραφικό σημείωμα δείτε ΕΔΩ )