Τετάρτη 9 Δεκεμβρίου 2020

Στην εκπλήρωση του χρέους (διήγημα-βραβείο ΕΝΩΣΗΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ)

     Σκούπισε τα δάκρυα που κύλισαν στο πρόσωπό της η Κατερίνα, με μια πετσέτα κουζίνας που κράταγε στα χέρια της, ενώ το βλέμμα της είχε καρφωθεί στις φωτογραφίες των γονιών της. Ήταν η στιγμή που μάζευε τα τελευταία ποτήρια από το τραπέζι, αφού είχαν φύγει οι επισκέπτες από το πατρικό της σπίτι μετά το μνημόσυνο. Κυριακή σήμερα και είχε τα τρίχρονα του πατέρα της. Μαζί έκανε και μνημόσυνο στη μάνας της, που την είχε χάσει πολύ νωρίτερα, όταν ήταν εννιά χρονών. Είχε δώσει στον παπά να διαβάσει και τα ονόματα της μητριάς της και των δύο αδελφών της, που είχαν κι αυτοί πεθάνει.
     Πετυχημένη ως διευθύντρια μεγάλου φορέα του δημοσίου στην Αθήνα η Κατερίνα στην ηλικία των πενήντα χρόνων, είχε έλθει στο χωριό της, στην Πιερία, κάτι μέρες νωρίτερα προς το τέλος Αυγούστου για το χρέος αυτό, ν’ ανοίξει το σπίτι, να προλάβει και τις απαραίτητες ετοιμασίες. Μαζί της και ο άντρας της, ο Σωτήρης, και τα δυο τους παιδιά, ο Αλέκος και η Σοφία, που αυτή είχε και το όνομα της μάνας της. Μετά την εκκλησία πολλοί συγχωριανοί της την επισκέφθηκαν στο πατρικό της σπίτι, για τον καθιερωμένο καφέ και την έμπρακτη εκδήλωση συμπάθειας. 
     Το βλέμμα της έμενε καρφωμένο στις δύο παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες επάνω στο τραπέζι, δίπλα στα λίγα κόλλυβα που είχαν μείνει στο δίσκο και στο καντήλι που έκαιγε. Τις είχε φέρει μαζί της από το σπίτι της στην Αθήνα για το μνημόσυνο και θα τις έπαιρνε πάλι φεύγοντας. Έκανε ένα βήμα και κάθισε για λίγο στον καναπέ. Τίποτα δεν είχε μείνει στους τοίχους ή κάπου αλλού από τα κάδρα και τα κεντήματα να θυμίζουν τη μανούλας της. Ο άντρας της και τα παιδιά ήταν στην αυλή και μάζευαν τις καρέκλες και τα τραπέζια, γιατί έπρεπε το βράδυ να έχουν γυρίσει στην Αθήνα. Θύμισες, η μία μετά την άλλη και χωρίς σταματημό πέρναγαν από το μυαλό της εκείνα τα λίγα λεπτά και της δονούσαν όλο το συναισθηματικό είναι. Πώς θα μπορούσε να γίνει αλλιώς, άλλωστε, αφού η ίδια πέρασε από πολλά σκαμπανεβάσματα για να φτάσει εδώ που έφτασε, ως καταξιωμένη δημόσιος λειτουργός, ως πετυχημένη οικογενειάρχης, ως αγωνίστρια της ζωής. Άθελά της, οι φωτογραφίες τη γύρισαν σ’ εκείνα τα χρόνια, όπως πολύ συχνά συνέβαινε, είτε τις έβλεπε, είτε όχι…
***
     Ήταν κάπου στις αρχές της δεκαετίας του 1950. Ανοιχτές ακόμα κι έτρεχαν φρέσκο αίμα οι πληγές της Ελλάδας από το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, τη γερμανική κατοχή και τον εμφύλιο που ακολούθησε. Φτωχή η οικογένειά τους, προσπαθούσε να ορθοποδήσει καλλιεργώντας τα λίγα χωράφια τους και φροντίζοντας το μικρό τους κοπάδι με πρόβατα. Η μάνα της ευχόταν να γίνει μαγείρισσα σε εστιατόριο κάποιας πόλης όταν μεγαλώσει, για να μπορεί να τρώει «λίγο φαΐ». Εντελώς ξαφνικά την έχασε, όμως, όταν ήταν εννιά χρονών και το τοπίο γύρω της άλλαξε, το ίδιο ξαφνικά κι αυτό. Τα τέσσερα άλλα μεγαλύτερα αδέλφια της, όλα αγόρια, έδειξαν μια άλλη αυτοσυγκράτηση, κάτι ακατόρθωτο για εκείνη. Τη μανούλα της ένοιωθε στήριγμα και μετά το χαμό της το κενό που της άφησε ήταν μεγάλο, σ’ αυτή την εύπλαστη ηλικία.
    Στο πρώτο μνημόσυνο, στα σαράντα, ο πατέρας της παντρεύτηκε το ίδιο κιόλας απόγευμα! Δεν θυμάται από τότε και μετά να είχε νοιώσει ποτέ τη στήριξή του. Η μητριά της συνέχεια τη μάλωνε και τη φοβέριζε, χωρίς να λείπουν και οι ξυλοδαρμοί. Μ’ αυτές τις «μεθόδους» πάσχιζε «να την κάνει άνθρωπο», όπως συχνά της έλεγε! Πριν το εξάμηνο μνημόσυνό της, ο πατέρας της είχε κανονίσει με κάποιον συγχωριανό τους που ζούσε στην Αθήνα και είχε γνωριμίες, να τη στείλει εκεί για υπηρέτρια «σ’ ένα καλό σπίτι»! Μόλις της ανακοίνωσε την αμετάκλητη απόφασή του, ένοιωσε μεγάλο θυμό, παράπονο και απελπισία, μα δεν είχε κανέναν να καταλάβει τον πόνο της. Έκλαιγε συνεχώς και εκλιπαρούσε, πέφτοντας στα γόνατά του, χωρίς εκείνος να δείχνει καμία κατανόηση, καμία συμπόνια, κανέναν οίκτο. Βλέποντας αυτή την αδιαλλαξία του η Κατερίνα, προσπάθησε να κερδίσει την κατανόηση των αδελφών της. Μάταια όμως. Σαν ύστατη έκκληση στον πατέρα της, του είπε μ’ αναφιλητά:
     «Σε παρακαλώ, πατέρα! Κράτα με λίγο ακόμα, να γίνει το μνημόσυνο της μανούλας μου και μετά με διώχνεις!...».
     Ευτυχώς, αυτή η έκκληση έπιασε τόπο. Βλέποντας, όμως, τη μητριά της να της ετοιμάζει τη βαλιτσούλα με τα ρούχα της, την έπνιγε πιότερο ο πόνος και το παράπονο. Στο μνημόσυνο μπορεί και να έκλαψε περισσότερο από την κηδεία, μα τίποτα δεν άλλαξε για εκείνη. Η προίκα που πήρε ο πατέρας τους από το δεύτερο γάμο του, δύο χωράφια κι ένα ακόμα κοπάδι πρόβατα, μεγάλωσαν τις δουλειές των αδελφών της, που έτσι κι αλλιώς δεν έδειχναν να έχουν διάθεση ν’ ασχοληθούν με τη μικρή και μονάκριβη αδελφή τους.
     Μ’ ένα μεγάλο κόμπο στο λαιμό έφτασε στο σταθμό του τραίνου. Βουβός δίπλα της ο πατέρας της, που κράταγε και τη μικρή βαλίτσα, όλος του ο αποχαιρετισμός ήταν ένα τυπικό φιλί στο μουσκεμένο από τα κλάματα και τον ιδρώτα της απελπισίας στο μέτωπο της κόρης του. Αμέσως εκείνη το σκούπισε με την παλάμη της. Τυπική και η τελευταία του συμβουλή: «Να πας στο καλό και να προσέχεις»! Ανεξίτηλα έμειναν στο μυαλό της Κατερίνας αυτά τα λόγια. Ποτέ δεν κατάλαβε πώς και πόσο θα μπορούσε ένα παιδί να «προσέχει», πριν ακόμα κλείσει τα δέκα! Το ίδιο ανεξίτηλα ηχούσε πάντα στ’ αυτιά της και το τρίξιμο που έκαναν οι μεντεσέδες της πόρτας, όταν έκλεισε πίσω της την ώρα που έφευγε.
     Με το σφύριγμα του τραίνου και καθώς εκείνο άρχισε να κυλάει στις ράγες, έριξε μια τελευταία ματιά στο χωριό της, είδε και τη σκεπή του σπιτιού τους και το τζάκι τους να καπνίζει και πνίγηκε στο κλάμα, χωρίς να μπορεί να δει το «καλό μέλλον» που της «ξανοιγόταν» μπροστά της. Ένα ζευγάρι συγχωριανών που συνταξίδευαν στο ίδιο βαγόνι για την Αθήνα, απόρησαν που είδαν το κορίτσι να ταξιδεύει μόνο του και το πήραν κοντά τους. Δεν άργησε η Κατερίνα να ξετυλίξει το κουβάρι του πόνου της στον κύριο Πέτρο και την κυρία Πέρσα, νοιώθοντας κάτι σαν αποκούμπι το ζευγάρι, που πρώτη φορά μίλαγε μαζί τους. Εκείνοι ήξεραν για το θάνατο της μάνας της, ήταν και στο μνημόσυνό της, εξεπλάγησαν όμως με δυσαρέσκεια και θυμό εναντίον του πατέρα της, τόσο για το σύντομο δεύτερο γάμο του, όσο και για τη συμπεριφορά στο κορίτσι του. Της υποσχέθηκαν τότε, ότι θα της έχουν την έννοια και θα παρακολουθούν την πορεία της στο σπίτι που είχε κανονίσει ο πατέρας της να δουλέψει υπηρέτρια. Της υποσχέθηκαν ακόμα, πως θα πάνε να γνωρίσουν και τα αφεντικά της και θα έχουν επικοινωνία.  
     Ο κύριός της και η κυρία της, μεγάλοι και καλοπιασμένοι οικονομικά άνθρωποι, δεν είχαν δικά τους παιδιά. Της παραχώρησαν ένα μικρό και σκοτεινό δωμάτιο, που με τους τέσσερις τοίχους του και με το πάντα βρεγμένο μαξιλάρι της από τα κλάματα μοιραζόταν τους καημούς της. Οι συχνά πνιγμένοι αναστεναγμοί ένοιωθε πως κάπως την ανακούφιζαν.
     Η καημένη η Κατερίνα δεν είχε μπει ακόμα στην εφηβεία και, κοντούλα καθώς ήταν, δεν έφτανε στο νεροχύτη του αρχοντόσπιτου να πλύνει τα πιάτα. Κάθε φορά που χρειαζόταν να κάνει αυτή τη δουλειά, ένα σκαμνάκι της πρόσθετε το απαιτούμενο ύψος.
     Ένα πρωινό, ο κύριός της έφερε καλαμαράκια και γαρίδες για το μεσημέρι. Επειδή η Κατερίνα δεν ήξερε να τα μαγειρέψει, έφαγε ξύλο από την κυρία της! Διακριτικά μετά τον ξυλοδαρμό, ο κύριός της έκανε παρατήρηση στη γυναίκα του για τη συμπεριφορά της στο κορίτσι. Θέλεις γι’ αυτό το λόγο, θέλεις επειδή πραγματικά το μετάνιωσε, η κατά τα άλλα «κυρία» της σε λίγο βρέθηκε να της γλυκομιλάει:
     «Δεν είχατε φτιάξει ποτέ τέτοια φαγητά στο σπίτι σας;», τη ρώτησε.
     «Όχι, κυρία. Κι εγώ δεν μπορώ να τα φάω αυτά τα φαγητά… Τα βλέπω και αηδιάζω», απάντησε η Κατερίνα.
     «Δηλαδή, Κατερίνα μου, τί φαγητά φτιάχνατε στο σπίτι σας;».
     «Φασόλια, τραχανά, πατάτες, χυλοπίτες, χόρτα, λίγες φορές μακαρόνια και πολύ σπάνια κρέας…».
     «Κι εσένα, ποιά φαγητά σου αρέσουν περισσότερο;».
     «Μακαρόνια, τραχανάς και πατατούλες με ζουμάκι», ήταν η απάντησή της! 
     Όσο, όμως, κι αν τη χάιδεψε στοργικά και με συμπόνια στα μαλλιά, όσο κι αν προσπάθησε να την κάνει να ξεχάσει τον ξυλοδαρμό η κυρία της, η Κατερίνα δεν μπόρεσε να το καταπιεί. Μετά το μεσημέρι ετοίμασε με κάθε μυστικότητα τα πράγματά της και ίδιο βράδυ κιόλας έφυγε κρυφά από το σπίτι εκείνο, κρατώντας στο ένα χέρι τα παπούτσια της για να μην ακουστεί και στο άλλο τη μικρή βαλίτσα της. Ένα φορεματάκι που της είχαν πάρει τα αφεντικά της, το είχε φορέσει μόνο στην Ανάσταση και τους το άφησε όμορφα διπλωμένο επάνω στο κρεβάτι που κοιμόταν! Δίπλα ακριβώς από το φόρεμα, άφησε και μια κούκλα, που της είχαν κάνει δώρο στη γιορτή της.
     Το επόμενο πρωί τη βρήκαν οι συγχωριανοί συνταξιδιώτες της στη σκάλα του σπιτιού τους. Από τότε σιγά-σιγά η ζωή της άρχιζε ν’ αλλάζει προς το καλύτερο. Με το δικό τους παιδί, τη Μερόπη, έγιναν οι καλύτερες φίλες και σε λίγο καιρό κοιμόντουσαν στο ίδιο δωμάτιο. Φρόντισαν ο κύριος Πέτρος και η κυρία Πέρσα να συνεχίσει το σχολείο της κι ένα χρόνο μετά την «αδελφή» της, τη Μερόπη, πέρασε κι αυτή με πολύ καλό βαθμό στο πανεπιστήμιο. Μια «δουλίτσα» σ’ ένα τυροπιτάδικο που βρήκε η ίδια, πότε πρωί και πότε απόγευμα, ανάλογα με τα μαθήματά της στο σχολείο και στο πανεπιστήμιο, της έδιναν την ικανοποίηση πως «κάτι» προσφέρει κι αυτή στο σπίτι που τη φιλοξενούσε, στο «σπίτι της αγάπης», όπως έλεγε πάντα. Μα προ πάντων ένοιωθε ικανοποίηση που δεν τους επιβάρυνε οικονομικά, αν και οι ίδιοι συχνά της έδιναν ένα μικρό χαρτζιλίκι, που με δυσκολία έπαιρνε.
     Ελάχιστες φορές είχε απαντήσει στα γράμματα του πατέρα της, κυρίως για τυπικούς λόγους, αφού τυπικά και στερεότυπα ήταν και τα δικά του. Άρχιζαν πάντα με το «ηγίαν έχομεν το αφτό επηθημούμεν και δη εσέ» και όλο το αραιογραμμένο κείμενο έφτανε-δεν έφτανε στη μέση της πρώτης σελίδας της κόλλας αλληλογραφίας. 
     Λίγο πριν τελειώσει τις σπουδές στο πανεπιστήμιο, ο πατέρας της αρρώστησε και νοσηλεύτηκε μεγάλο χρονικό διάστημα στο νοσοκομείο της Κατερίνης. Τότε πήγε κι έμεινε στο πλάι του και τον φρόντιζε, ενώ λίγο αργότερα που πέθανε, συμμετείχε με τις μικρές οικονομίες στα έξοδα της κηδείας. Ανάλογα έπραξε δύο χρόνια αργότερα και στην κηδεία της μητριάς της.
     Ο διορισμός της σε υπηρεσία του υπουργείου εσωτερικών μετά το πτυχίο της, της έδωσε άλλον αέρα και λίγο μετά ο γάμος της και ο ερχομός των παιδιών της ολοκλήρωναν τους σκοπούς της ζωής της και την ευτυχία της. Η ανέλιξή της σε ανώτατη θέση της υπηρεσίας της, μα προ πάντων η άρτια και υποδειγματική συνεργασία της με προϊσταμένους και υφισταμένους, χαρακτήριζε και στον τομέα αυτό την αξιοσύνη της.
     Πολλές φορές προσπάθησε να «ταξινομήσει» στο μυαλό της ποια ήταν εκείνα τα αρνητικά και ποια τα θετικά στη ζωή της που την σφυρηλάτησαν κι ένοιωθε πως κάπου η ζυγαριά ισορροπούσε. Σκεφτόταν πάντα τέτοιες στιγμές περισυλλογής, πως της δόθηκαν πολλές «ευκαιρίες» ν’ ακολουθήσει τον «εύκολο» δρόμο, μα ποτέ δεν μπήκε στον «πειρασμό». Τις σκέψεις της διέκοψε η φωνή του άντρα της:
     «Κατερίνα μου, εμείς είμαστε έτοιμοι… Μαζέψαμε καρέκλες και τραπέζια και τα βάλαμε στην αποθήκη. Εσύ έχεις πολλή δουλειά ακόμα; Αργείς;… Πρέπει να φύγουμε…».
     Σκούπισε πάλι τα δάκρυά της, σηκώθηκε από τον καναπέ σαν αιφνιδιασμένη κι έτρεξε να πλύνει τα τελευταία ποτήρια και φλιτζάνια του καφέ.
    «Θεός σ’χωρέσ’ τους όλους», ψέλλισε μ’ έναν αναστεναγμό, όπως έκανε κάθε φορά που ένοιωθε ότι πρέπει να κρατάει γυρισμένη τη σελίδα στη ζωή της κι απάντησε στον άντρα της:
     «Σε λίγο τελειώνω και φεύγουμε, αγάπη μου…».
 
Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 9.12.2020
( Σύντομο βιογραφικό σημείωμα δείτε ΕΔΩ )


Παρασκευή 4 Δεκεμβρίου 2020

Οι εκκλησιές μας: Τόποι λατρείας και ομολογία πίστεως

     «ΕΛΛΑΣ ΧΩΡΑ ΑΓΙΩΝ», ήταν ο τίτλος ενός μικρού κορνιζαρισμένου χάρτη σε κλινική του νοσοκομείου που πρωτοδιορίστηκα. Αυτός ο χάρτης μου ήρθε στο μυαλό πρόσφατα, όταν τον είδα στο διαδίκτυο. «Χώρα αγίων» αλλά και χώρα εκκλησιών η Ελλάδα μας, σε πόλεις, χωριά, βουνοκορφές, δυσπρόσιτες και απομακρυσμένες περιοχές, ερημιές, νησιά, ξερονήσια, κοιλώματα σε κορμούς δέντρων («κουφάλες»), πηγές ποταμών, σπήλαια και σε πολλά άλλα σημεία.
     Η πίστη, η έκφραση ευγνωμοσύνης στο Θείο και οι ανάγκες λατρείας «έχτισαν» όλα αυτά τα προσκυνήματα, τα ξωκκλήσια και τις εκκλησίες. Όχι μόνο τις έχτισαν, αλλά και τις συντηρούν και τις λειτουργούν για πολλούς αιώνες τώρα. Ούτε μπορεί να θεωρηθούν «τυχαία» τα σημεία που επελέγησαν για την ανέγερσή τους, σε περίοπτες θέσεις, που συνδυάζουν επιβλητικότητα και γραφικότητα. Καθόλου τυχαίο που και το μεγαλύτερο και επιβλητικότερο κτίσμα κάθε πόλης και κάθε χωριού είναι η εκκλησία του. Και σήμερα, σε εποχή που πολλά αμφισβητούνται και δοκιμάζονται, οι τόποι λατρείας καταδεικνύουν την αδιαμφισβήτητη ομολογία πίστεως της φυλής μας!
     Παρόμοιο άρθρο  ΕΔΩ  
     Οι εικόνες που ακολουθούν είναι ενδεικτικές και πηγή τους το διαδίκτυο.

Παναγιά η Γοργόνα (Λέσβος)


Ο σπηλαιώδης ναός της Ζωοδόχου Πηγής Δροβολοβού Καλαβρύτων,
όπου σύμφωνα με ιστορικά στοιχεία κατέφυγε ο Πατρών Πατρών Γερμανός
και έτυχε Αβραμιαίας φιλοξενίας από τους κατοίκους του χωριού
και των δύο άλλων γειτονικών χωριών, Καμενιάνων και Δεσινού 


Σκάλα που ανεβαίνει στο σπηλαιώδες ξωκκλήσι της Ζωοδόχου Πηγής (επάνω)
στο Κακοπέρατο της Σάμου
και το δύσβατο μονοπάτι που οδηγεί εκεί (κάτω)



Μονή Τιμίου Προδρόμου (Στεμνίτσα Αρκαδίας)


Μετέωρα

Από τους πλέον γραφικούς τόπους λατρείας στην Ελλάδα,
η Παναγία των Βλαχερνών στο Ποντικονήσι της Κέρκυρας


«ΕΛΛΑΣ ΧΩΡΑ ΑΓΙΩΝ»:
Παλαιότερος χάρτης (επάνω) και νεότερος (κάτω) 

 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 4.12.2020
 





Πέμπτη 3 Δεκεμβρίου 2020

Το πρώτο λαχείο (διήγημα)

(Γ΄ Βραβείο στον Πανελλήνιο και Παγκύπριο  διαγωνισμό διηγήματος της ΕΝΩΣΗΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ, έτους 2019).

     Πάνε κάπου σαράντα χρόνια από τότε που η Στεφανία είχε τραυματιστεί στην Κέρκυρα, σ’ ένα αυτοκινητικό ατύχημα κι έμεινε με βαριά αναπηρία, μόλις είχε κλείσει τα είκοσι έξι της. Ένα μικρό φορτηγό την είχε χτυπήσει λίγο έξω από το κέντρο της πόλης του νησιού κι από τότε δεν ξαναπερπάτησε. Καθηλώθηκε στο κρεβάτι και μπορούσε να μετακινηθεί μόνο με βοήθεια και με αναπηρικό καροτσάκι. Τί ειρωνεία της τύχης, όμως, και τί λαχείο ήταν αυτό που της έδωσε η ζωή, σ’ αυτή τη γεμάτη σφρίγος ηλικία! Μόλις λίγες μέρες πριν είχε πάρει στα χέρια της το μεταπτυχιακό τίτλο στην κοινωνιολογία, ύστερα από το πτυχίο γεωπονίας που είχε προηγηθεί με άριστα και ήταν έτοιμη ν’ ανοίξει τα φτερά της για να πετάξει στη ζωή.
     Τί και δεν είχαν κάνει οι γονείς της για να μπορέσει να περπατήσει, έστω και με πατερίτσες, που πίστευαν ότι σιγά-σιγά θα τις πέταγε κι αυτές και θα ήταν όπως και πριν, έστω και με κάποια μικρή δυσκολία. Πούλησαν χωράφια, πούλησαν ζωντανά, δανείστηκαν κιόλας από δικούς τους ανθρώπους, μα μάταια. Γιατροί κι άλλοι γιατροί, φάρμακα κι άλλα φάρμακα, λεφτά κι άλλα λεφτά, κάμποσα ταξίδια στο εξωτερικό, όλα πήγανε στράφι.
     Σ’ όλη της αυτή τη δοκιμασία, στάθηκε ακούραστος δίπλα της και ο Γρηγόρης, το παλληκάρι με το οποίο από το σχολειό υπήρχε μια αμοιβαία έλξη και σκέψη να ενώσουν τις ζωές τους. Παρ’ όλο που η σχέση τους δεν είχε επισημοποιηθεί, παρ’ όλο που στην κλειστή κοινωνία του οικογενειακού και κοινωνικού τους κύκλου δεν μπορούσε να γίνει αποδεκτό, ως το ανεπίσημο, ο Γρηγόρης τη στήριζε με όλες του τις δυνάμεις και όλα του τα αισθήματα. Μαζί στο πήγαιν’-έλα στους γιατρούς, μαζί στα ταξίδια στο εξωτερικό για την υγεία της, και πάντα με ενδιαφέρον και πάντα με πολλές ελπίδες. Η κόπωση όμως άρχισε να φαίνεται στα μάτια του κι αυτό το έβλεπε η Στεφανία, ειδικά όσο πέρναγε ο καιρός και οι ελπίδες σιγόσβηναν.
    Τρία χρόνια μετά το σοβαρό ατύχημά της, βρήκε τη δύναμη και πήρε την οριστική απόφαση να «απομακρύνει» από κοντά της το Γρηγόρη. Όσο κι αν το θεωρούσε δυσβάστακτο για την ίδια, όσο κι αν ένοιωθε ότι τον είχε ανάγκη, όσο κι αν διαισθανόταν ότι ο χωρισμός τους θα της επιδείνωνε την κατάσταση σε κάθε τομέα, κυρίως όμως συναισθηματικά, έπρεπε να το κάνει. Ήταν πλέον ξεκάθαρο μέσα της ότι δεν μπορούσε να τον κρατήσει κοντά της, αφού οι προοπτικές να φτιάξει τη ζωή της μαζί του εξανεμίζονταν μαζί με τα όνειρά της. Με την κοπέλα που συνδέθηκε αργότερα ο Γρηγόρης έκαναν οικογένεια σε μικρό χρονικό διάστημα. Αυτό τη Στεφανία την έκανε και να πονέσει, όπως ήταν αναμενόμενο, αλλά και ν’ ανακουφιστεί, γιατί του αναγνώριζε κάθε δικαίωμα να φτιάξει τη δική του ζωή.
     Σε όσους προσπαθούσαν να βρούνε να της πούνε δυο λόγια και να την ενθαρρύνουν στις δυσκολοδιάβατες ανηφοριές της, κούναγε το κεφάλι απελπισμένη και η απάντησή της ήταν στερεότυπη: «Ήμουνα νιά και γέρασα»! Στην πραγματικότητα, όμως, δεν το έβαζε κάτω. Με πολλή θέληση είχε εξασκήσει τη δύναμη των χεριών της και με τη βοήθεια ενός δεύτερου ατόμου ανέβαινε σχετικά εύκολα από το κρεβάτι στο καροτσάκι και γύριζε σχεδόν καθημερινά την πόλη. Οι γονείς της είχαν προσθέσει και κατάλληλη ράμπα στα πέντε σκαλοπάτια από το δρόμο στο σπίτι τους κι αυτό ήταν μεγάλη ευκολία για το παιδί τους.    
     Έβλεπε η Στεφανία και τη φυσική φθορά των γονιών της, που ο καημός του μονάκριβου παιδιού τους είχε επισπεύσει τα γεράματά τους. Τότε πήρε άλλη μια μεγάλη απόφαση: Τούς ζήτησε να τη βάλουν στο ίδρυμα αναπήρων, αφού η ζωή της έβαινε οριστικά σε αδιέξοδο και θα γινόταν πολύ μεγαλύτερο μετά απ’ αυτούς. Αντέδρασαν πολύ αρνητικά στην επιθυμία της, τελικά όμως τους κατάφερε. Το γάμο της Γιώτας με τον Ανέστη, τρόφιμων του ιδρύματος και των δύο με ελαφρά αναπηρία, που έγινε και πρωτοσέλιδο στις τοπικές εφημερίδες, τον χρησιμοποίησε κατάλληλα και συνετέλεσε κάπως θετικά σ’ αυτό: στους γονείς της έλεγε επίμονα ότι εκεί θα βρει κοινά ενδιαφέροντα με ανθρώπους της ηλικίας της και οι αντιρρήσεις τους σιγά-σιγά κάπως άρχισαν να κάμπτονται. Όχι πως πίστεψαν ποτέ ότι θα εύρισκε και η ίδια μια τέτοια τύχη εκεί, αλλά έβλεπαν και οι ίδιοι ότι τα γεράματα ήρθαν.
     Μετά την εγκατάστασή της στο ίδρυμα, οι γονείς της την επισκέπτονταν ο ένας το πρωί και ο άλλος το απόγευμα κάθε μέρα. Κοντινούς συγγενείς δεν είχαν πολλούς, που και αυτοί οι λίγοι άρχισαν σταδιακά να απομακρύνονται.
     Από τις πρώτες της δραστηριότητες στο ίδρυμα αναπήρων, ήταν να βγαίνει με τις ημερήσιες άδειές της και να γυρίζει όλη την πόλη, συνήθεια που είχε και πριν. Τις Κυριακές εκκλησιαζόταν, ενώ πολύ συχνά τα απογεύματα πήγαινε σε προβολές κινηματογραφικών ταινιών, σε θεατρικές παραστάσεις κι άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις, γεμίζοντας έτσι ευχάριστα τη ζωή της. Γενικά η πνευματική καλλιέργεια ήταν πάντα στα πρώτα της ενδιαφέροντα και τα βράδια και τις κρύες και βροχερές μέρες το διάβασμα γινόταν μια άλλη ευχάριστη κι αγαπημένη της διέξοδος. Οι υπόλοιποι συνασθενείς της κι όλο το προσωπικό του ιδρύματος τη θαύμαζαν και την είχαν βαφτίσει «βιβλιοφάγο».
     Αργότερα, και με την άδεια της διοίκησης του ιδρύματος, εξασφάλισε  πρόσβαση στο μαγειρείο. Τα διάφορα γλυκίσματα και τα κέικ που έφτιαχνε εκεί, σε συνεργασία με το προσωπικό, γινόταν ανάρπαστα και πάντα τα απολάμβαναν όλοι με όλες τους τις αισθήσεις και τις καλύτερες κριτικές τους: το «μμμμμ!» της απόλαυσης!  
     Ολοένα όμως κάτι την «έτρωγε» μέσα της: Οι σκέψεις πως πολλές φορές τα όνειρα γκρεμίζονται, κομματιάζονται, συνθλίβονται, γίνονται σκόνη, «ονειρόσκονη», όπως έλεγε συχνά. Την απασχολούσε και η πραγματικότητα, πως οι αναμνήσεις ζουν ακέραιες, δεν κομματιάζονται και δεν γίνονται «αναμνησόσκονη». Μ’ αυτές τις αναμνήσεις αποφάσισε υπηρετήσει τις φιλοδοξίες και να τις πραγματοποιήσει με άλλους σχεδιασμούς: να διδάξει, να παραδειγματίσει, να αφυπνίσει, να μοιράσει αγάπη, παιδεία και πολιτισμό, αξιοποιώντας τις επιστήμες της, μα προ πάντων τη θέλησή της και τη δυναμική της που ποτέ δεν της έλειψαν. Κάτι που ακόμα περισσότερο ήθελε να διώξει μακριά από πάνω της, ήταν ο οίκτος με τον οποίο έβλεπε να την αντιμετωπίζουν κάποιοι άνθρωποι του κοντινού και του μακρινού περιβάλλοντός της. Έτσι, σε συνεργασία με τον τοπικό δήμο, συλλόγους κι άλλους φορείς, γρήγορα άρχισε να διοργανώνει με πολλή μεγάλη επιτυχία ομιλίες, διαλέξεις και συνέδρια, με θέματα γεωπονίας και κοινωνιολογίας, σε συνεδριακά κέντρα, σε αίθουσες του Δήμου και σε σχολεία.
     Σύντομα η φήμη της ξεπέρασε κατά πολύ τα όρια του νησιού της κι έγινε αντικείμενο θαυμασμού και για τη δράση της αυτή, κυρίως όμως για τον αγώνα της και τη θέλησή της για τη ζωή. Τα θέματα τα οποία ανέπτυσσε ανακοινώνονταν έγκαιρα μέσω του Τύπου και συνέρεαν και τα παρακολουθούσαν επιστήμονες από πολλές πόλεις της Ελλάδας και του εξωτερικού.
     Όσο, όμως, κι αν όλες αυτές οι πολυδιάστατες  δραστηριότητες της έδιναν ζωή, έρχονταν ώρες που ένοιωθε το Γολγοθά της όλο και πιο ανηφορικό. Της έλειπε πάνω απ’ όλα η οικογένεια, η ελεύθερη κίνηση, ο χορός, η άθληση, ο περίπατος στο δάσος και στην παραλία, το κολύμπι, όπως και κάθε τι ακόμα που για τον καθένα θεωρείται δεδομένο. Τα προβλήματα υγείας που συσσωρεύονταν το ένα μετά το άλλο όσο τα χρόνια περνούσαν, στα εξήντα της τής είχαν περιορίσει κατά πολύ την κινητικότητα, που ήταν η κύρια δύναμη που της έδινε ζωή το προηγούμενο χρονικό διάστημα. Η ανημπόρια και ο θάνατος των γονιών της επέδρασαν ακόμα πιο αρνητικά στην ψυχολογία της, αφού δεν είχε άλλον κοντινό συγγενή να νοιώσει στήριξη. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, μια ψυχιατρική διάγνωση, αυτή της κατάθλιψης, φαινόταν ότι είχε επιδεινώσει κι εκείνη με το δικό της τρόπο την υγεία της και τη συμπεριφορά της.  Ακμαιότατη πάντα η αντίληψή της, όμως, αντιλαμβανόταν τη συμπάθεια και σε κάποιες περιπτώσεις τον οίκτο του προσωπικού του ιδρύματος, που τόσα χρόνια τους γνώριζε και αυτούς ένοιωθε για δικούς της ανθρώπους. Αυτό την καταρράκωνε ακόμα περισσότερο, αφού είχε αναγκαστεί να περιορίσει και πολλές ζωτικής σημασίας δραστηριότητες για την ίδια και παντού ήταν αναγκασμένη να ζητά τη βοήθειά τους, ακόμα και σε πολύ απλά πράγματα.
     Ένα μουντό χινοπωριάτικο απόγευμα, μουντό στην ατμόσφαιρα και μαύρο για τη Στεφανία, μια πολύ ευχάριστη έκπληξη ήρθε να της αλλάξει τη διάθεση: Πήγε και την επισκέφθηκε ο πρωτοξαδερφός της ο Χαράλαμπος, που είχε έρθει από την Αυστραλία. Ούτε και η ίδια τον γνώρισε κι αυτός με τη βοήθεια του προσωπικού ενημερώθηκε πως ήταν στο δεύτερο από τα τρία κρεβάτια του θαλάμου. Ο χρόνος είχε αφήσει αμείλικτα το πέρασμά του επάνω και στου δυο τους.
     Χαρές και ξεφωνητά μόλις γνωρίστηκαν! Είχαν να ειδωθούν από το σχολείο και τα συναισθήματα ήταν απερίγραπτα, αφού πάντα τους άρεσε η παρέα που έκαναν στα παιδικά τους χρόνια. Η Στεφανία άρχισε να γελάει, να λάμπει το πρόσωπό της, να θέλει προσέξει τον εαυτό της. Όλη αυτή τη χαρά ήρθε να την απογειώσει μια πρόταση του ξαδέρφου της, που είχε και το όνομα του παππού τους. Προθυμοποιήθηκε να τη βοηθήσει να βγούνε μαζί έξω, να πάνε στο θέατρο και μετά να φάνε στο καλύτερο εστιατόριο του νησιού!
     Με τη βοήθεια του προσωπικού φόρεσε το φόρεμα που κάποτε φόραγε μόνο στην Ανάσταση. Ο Χαράλαμπος την πήρε με το καροτσάκι και βγήκαν έξω, περιμένοντας κάτω από τα σκαλιά, μέχρι να έρθει το αυτοκίνητο που είχε ειδοποιήσει ο ίδιος.
     Πόσο καιρό είχε να κατέβει τις σκάλες του ιδρύματος! Πόσο καιρό είχε να νοιώσει το χάδι του αέρα στο πρόσωπό της, ν’ ακούσει το ρυθμικό ήχο από τα πέταλα των αλόγων που έσερναν τις άμαξες, να νοιώσει τη μυρωδιά από την αλμύρα και το ιώδιο της θάλασσας, να φτάσει καθαρά στ’ αυτιά της το σφύριγμα του καραβιού που έμπαινε στο λιμάνι… Με μια βαθειά ανάσα, με χαμόγελο ευτυχίας, με το άνοιγμα των χεριών της και το κλείσιμο των ματιών της απόλαυσε όλα αυτά που τόσο είχε στερηθεί και που κάποτε ήταν καθημερινό κομμάτι της ζωής της.
     Τότε πέρασε από μπροστά τους ένα πλανόδιος λαχειοπώλης, με μια τσάντα στον ώμο και τέσσερα πέντε λαχεία που κράταγε σε κάθε χέρι.
    «Πάρτε λαχεία! Μείνανε τα τελευταία και είναι τυχερά!», τους είπε. Αμέσως η Στεφανία, με έκδηλη την ευτυχία κι ένα πλατύ χαμόγελο στο πρόσωπό της, του απάντησε:
     «Τί να τα κάνω τα δικά σου λαχεία, φίλε μου! Το λαχείο που κέρδισα εγώ απόψε, αξίζει πολύ περισσότερο από τον πρώτο λαχνό αυτών που κρατάς!».


Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 3.12.2020

Δευτέρα 30 Νοεμβρίου 2020

Η τιμωρία του Μίδα

     Για την αδιαφιλονίκητη παιδαγωγική αξία των παλιότερων σχολικών εγχειριδίων, και ιδιαίτερα των αναγνωστικών του δημοτικού, έχουν γραφεί και ειπωθεί πάρα πολλά και σημαντικά. Ξεφυλλίζοντας πρόσφατα το αναγνωστικό της Δ΄ τάξης, που διδάχθηκε από το 1955 ως το 1973, διάβασα ένα από τότε αγαπημένο και πολύ διδακτικό παραμύθι: Την "τιμωρία του Μίδα". Παραθέτω αυτούσιο το κείμενο (λείπει μόνο το πολυτονικό σύστημα), όχι απαραίτητα προς νοσταλγία των μεγαλύτερων, αλλά προς διδασκαλία των νεότερων:    
 
     Τον παλαιόν καιρόν ήτο κάποιος βασιλεύς, ο οποίος ελέγετο Μίδας. Ήτο ο πλουσιότερος βασιλεύς του κόσμου. Δεν ήτο όμως ευχαριστημένος από τα πλούτη του και ήθελε ν’ αποκτήσει και άλλα.
     Όταν εβασίλευε ο ήλιος και έβλεπε τα χρυσά τα σύννεφα εις τον ουρανόν, έλεγεν:
      –  Αχ και να  ήσαν όλα εκείνα τα σύννεφα χρυσάφι και το χρυσάφι να ήταν όλον ιδικόν μου!
     Είχε και μίαν θυγατέραν, την οποίαν ηγάπα όσο και τον χρυσόν. Εκείνη όμως ηγάπα πολύ τα λουλούδια. Κάθε τόσον έκαμνεν ωραίας ανθοδέσμας και τα προσέφερεν εις τον πατέρα της. Αλλά εκείνος αναστέναζεν βαθέως και της έλεγεν:
      – Αν ήσαν χρυσά τα λουλούδια σου, πόσον περισσότερον θα ήξιζαν!
 
     Μίαν ημέραν εκάθητο ο Μίδας εις την αίθουσαν του παλατίου του και εσυλλογίζετο πώς θα πληθύνει τους θησαυρούς του. Έξαφνα, βλέπει εις το κατώφλιον ένα ξένον, ο οποίος εκοίταζε με θαυμασμόν. Τότε ήκουσε να του λέγη:
     –  Τί πλουσία και χρυσοστόλιστος αίθουσα; Εδώ μέσα και αυτός ο Ζευς θα εκάθητο με ευχαρίστησιν! Ευτυχισμένε βασιλεύ, που τίποτα δεν σου λείπει...
     –   Έχεις λάθος! Είπεν με στεναγμόν ο Μίδας. Εκείνο το οποίον επιθυμεί η καρδία μου, δεν το έχω.
      –  Και ποίον είναι εκείνον το οποίο επιθυμεί η καρδία σου; ερωτά ο ξένος.
      –  Θέλω ό,τι αγίζω να γίνεται χρυσάφι! αποκρίνεται ο βασιλεύς.
      –  Δεν πιστεύω να το λέγης σοβαρά; είπεν ο ξένος. Εγώ είμαι από τους θεούς, τον οποίον έχεις πολύ ευχαριστήσει. Ειπέ μου, τί θέλεις από εμέ;
      –  Θέλω ό,τι αγγίζω να γίνεται χρυσάφι, είπεν πάλι ο Μίδας.
      –  Ας γίνει το θέλημά σου. Από αύριον το πρωί ό,τι εγγίζης θα γίνεται χρυσός.
 
     Όλην τη νύχτα ο φιλάργυρος βασιλεύς δεν εκοιμήθη. Δεν έβλεπεν την ώραν να εξημερώση, δια ν’ αρχίση το θαύμα.
     Και μόλις είδεν από το παράθυρόν του να ροδίζη η ανατολή, εσηκώθη βιαστικά από την κλίνη του.
     Και αληθινά, το θαύμα ήρχισεν αμέσως. Ότι ήγγιζεν με τα ς χείρας του εγίνετο χρυσός.
     Τρελλός από την χαράν του, κατέβη εις τον κήπον. Λουλούδια, λαχανικά, κλαδιά, καρποί, όσα και αν ήγγιζεν, ευθύς εγίνοντο ολόχρυσα.
     Από τον κήπον ο βασιλεύς ανέβη εις την τραπεζαρίαν. Ύστερα από λίγην ώραν ήλθε και η κόρη του εις την τραπεζαρίαν. Και καθώς είδεν τα λουλούδια χρυσωμένα είπεν:
      –  Ω! τί άσχημα λουλούδια! Καμίαν γλυκείαν ευωδίαν δεν έχουν!
      –  Δεν ηξεύρεις τί λέγεις. Κάθισε τώρα να φάγωμεν! της λέγει ο πατήρ της.
     Αλλά πώς ήτο δυνατό να φάγη, αφού ό,τι ήγγιζεν εγίνετο χρυσός;
     Τότε ενόησε το κακόν που έπαθε και ήρχισε να φωνάζει:
      –  Δυστυχία μου! Πώς θα ζήσω τώρα;
     Τί έχεις πατέρα μου; του λέγει τρομαγμένη η κόρη του και τρέχει να τον αγκλιάση.
     Ήνοιξε κι εκείνος την αγκάλην του, αλλά μόλις την ήγγισεν, έγινε η κόρη του ολόχρυσον άγαλμα.
     Ο Μίδας, καθώς είδεν την κόρην του, ήρχισε να κλαίη και να φωνάζη:
     –   Ακριβή μου κόρη, εγώ με την απληστία μου σε εσκότωσα! Ας ήτο δυνατό να σε ίδω πάλιν ζωντανήν, ν’ ακούσω την φωνήν σου, και ας γίνω ο πλέον πτωχός άνθρωπος του κόσμου.
     Τότε παρουσιάσθη πάλιν ο ξένος και του λέγει:
      –  Βλέπω πως η καρδία σου δεν έχει παραδοθεί ολόκληρος εις τον χρυσόν, αφού τόσον αγαπάς την κόρην σου. Ελπίζω να έμαθες τώρα, ότι τα πλούτη δεν είναι η μεγαλυτέρα ευτυχία εις τον άνθρωπον. Πήγαινε εις τον ποταμόν να φέρης νερόν και να ραντίσεις όσα πράγματα θέλεις να γίνουν πάλιν όπως ήσαν πρότερον.
     Έτρεξε αμέσως ο Μίδας και έφερε νερόν. Και πρώτον ερράντισε την κόρην του. Αμέσως έλαβε ζωή εκείνη. Κατέβη τότε μαζί της εις τον κήπον και ερράντισαν τα άνθη, τα δέντρα, τους καρπούς και κάθε τι, το οποίον είχε εγγίσει με τας χείρας του ο φιλάργυρος βασιλεύς. Όλα έγιναν όπως ήσαν και πριν.
 
     Επέρασαν πολλά έτη και ο Μίδας διηγείτο το πάθημά του εις τους μικρούς εγγόνους του και έλεγεν εις αυτούς:
     –   Τα ξανθά σας μαλλιά, παιδάκια μου, αξίζουν περισσότερον και από το λαμπρότερον χρυσάφι.
 
Μυθολογικά στοιχεία:
 
     Στην ελληνική μυθολογία ο Μίδας ήταν βασιλιάς της Φρυγίας, γιος ενός φτωχού αγρότη, του Γόρδιου, απόγονος του Μακεδονικού γένους των Βριγών. Έφτασε στη Φρυγία, επιβαίνοντας σ’ ένα κάρο κι επειδή επαληθεύθηκε έτσι ένας παλαιότερος χρησμός, που έλεγε ότι ο μελλοντικός βασιλιάς θα έρθει με κάρο, ανέβηκε στο θρόνο και απέκτησε αμύθητα πλούτη. Όταν οι Κιμμέριοι εισέβαλαν στη Φρυγία, κατέλυσαν το βασίλειό κι εκείνος από τη λύπη του αυτοκτόνησε.
 
               Επιμέλεια: Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 30.11.2020

Σάββατο 28 Νοεμβρίου 2020

Τί είναι το τσακλοκούδουνο;

 

     «Τσακλοκούδουνο»: Μια λέξη που χρησιμοποιούμε συχνά, όταν θέλουμε να υποτιμήσουμε, να ειρωνευτούμε ή να «προσδιορίσουμε»(!) κάποιον. Ποια είναι η σημασία του, όμως;
     Τα μεγάλα και βαριά κουδούνια που κρεμιούνται στο λαιμό των ζώων και ειδικότερα των τράγων, συνήθως δεν έχουν βαρίδι (γλωσσίδι) και αντί αυτού έχουν ένα δεύτερο, μικρότερο κουδούνι, που ούτε κι αυτό έχει γλωσσίδι, αλλά χρησιμεύει το ίδιο για γλωσσίδι του μεγάλου κουδουνιού. Αυτό είναι το «τσακλοκούδουνο», όπως μας έλεγαν παραδοσιακοί κτηνοτρόφοι. Η μεταφορική του έννοια, λοιπόν, όταν χρησιμοποιείται σε άνθρωπο, είναι ότι ο ίδιος δεν έχει προσωπικότητα και χωρίς τη βοήθεια άλλων είναι άπραγος, «βουβός», «ανύπαρκτος».
     Αν δούμε κι αν εξετάσουμε, όμως, με περισσότερη προσοχή το αντικείμενο και το φαινόμενο, παρατηρούμε ότι, ναι μεν το τσακλοκούδουνο δεν έχει βαρίδι, αλλά χτυπάει το μεγάλο κουδούνι και χωρίς την ύπαρξή του θα ήταν κι εκείνο «βουβό». Ως κουδούνι έχει ήχο, βεβαίως, και με την κρούση, ενισχύει τον ήχο του μεγάλου. Επομένως, η αξία του τσακλοκούδουνου δεν πρέπει να υποτιμάται! Ισχύει και εδώ η παροιμία «το ’να χέρι νίβει τ’ άλλο και τα δυο το πρόσωπο»!  
     Μπορείτε να δείτε πολλά περισσότερα για «κουδούνια και τσοκάνια» στο ομώνυμο παλαιότερο άρθρο μου του κύκλου δημοσιευμάτων «στο κατώι του χρόνου», στην ηλεκτρονική εφημερίδα ΚAΛΑΒΡΥΤΑ ΝΕWS, εδώ: http://www.kalavrytanews.com/2014/09/blog-post_52.html
 
Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 28.11.2020

Δευτέρα 23 Νοεμβρίου 2020

Δασυνόμενες λέξεις σε «ποιηματάκια»!

    Ποιοι και πόσοι θυμόμαστε και περισσότερο ποιοι και πόσοι χρησιμοποιούμε σήμερα το πολυτονικό σύστημα; Μεγάλο κεφάλαιο της γραμματικής. Μεταξύ εκείνων που «εξοστράκισαν» οι συνεχείς και «μεγάλες εκπτώσεις» της παιδείας, είναι και η ψιλή (᾿) και τη δασεία (῾), τα πνεύματα των λέξεων που αρχίζουν από φωνήεν.
     Οι περισσότερες λέξεις που αρχίζουν από φωνήεν παίρνουν ψιλή, ενώ εκείνες που δασύνονται είναι πολύ λιγότερες. Στο δημοτικό σχολείο μαθαίναμε «ποιηματάκι» τις δασυνόμενες, χωρίς ποτέ να μάθουμε τον ποιητή τους. Ας τις ανασύρουμε από την αχλή του χρόνου, ας νοσταλγήσουμε, ας πλουτίσουμε τις γνώσεις μας, ας δούμε από τα πνεύματα και μόνο το μεγαλείο της Ελληνικής γλώσσας:
 
Α
 
Ἅδης, ἅγιος, ἁγνός                
ἅμα, ἅμαξα, ἁπλός
αἷμα, ἁμαρτάνω, ἅπαξ,
ἅλυσις, ἁρπάζω, ἅρπαξ,
ἁψίς, ἁπλώνω, ἁπαλός,
ἅλας, Ἁλικαρνασσός,
αἵρεση, ἅλωση και ἁρμονία,
Αἷμος, ἁβρός, ἁψιμαχία,
ἅρμα, ἁλιεύω, ἁλωνίζω,
ἁπλοῦς, ἁφή, ἁρμόζω και ἁγνίζω.
 
Ε
 
Ἕνα, ἕξι, ἑκατό,                      
ἕδρα, ἕλκος, ἑρπετό,
Ἕκτωρ, Ἕλλη και Ἑλλάς,
Ἑλικών και ἑβδομάς
ἕλος, εἵλωτας, Ἑλένη,
ἕνωση και εἱμαρμένη,
ἑορτή, ἑστία, Ἑρμῆς,
ἑαυτός, εὑρίσκω και ἑξῆς,
ἑπτά, ἑσπέρα, ἑρμηνεία,
ἕτερος και ἑταιρεία
Ἕβρος, εὕρημα, ῾Εβραῖος,
ἑπομένως, ἕτοιμος και ἕως,   
ἕνεκα και ἑνιαίος.

Η
 
Ἥρα, ἥρως, Ἡρακλής
ἧττα, ἥμερος, ἡδύς,
ἡμέρα, ἧπαρ, ἥλιος                                             
Ἥφαιστος και ἧλος
ἥσυχος καὶ ἡλικία
ἡγοῦμαι, ἡσυχία.
Ἡσίοδος και ἥβη,
Ἡρόδοτος, Ἡρώδης
ἥμερος, ἡγεμονία
ἡδονή και τα ἡνία.
 
Ι
 
Ἵνα, ἵππος, ἱερός,
Ἱερουσαλήμ, ἱδρώς
ἵπταμαι και ἱλαρός,
ἵσταμαι και ἱκανός
ἱερεύς και ἱκεσία,
ἱέραξ κι η ἱστορία,
ἱμάντας, ἵλεως, ἱστίο,
ἱμάτιον, ἱστός, ἱδρύω.
 
Ο
 
Ὅμοιος, ὁμοῦ, ὁδός,
ὅρκος, ὅπλο, ὁδηγός,           
ὅρμος, ὅριον, ὁρμή,
ὅμως, ὅσιος, ὁπλή,
ὅμιλος, ὁμίχλη, ὁμαλός,
Ὅμηρος, ὅρασις, ὁμὰς,
ὁρίζω, ὅστις, ὅρος,
ὅτε, ὅσος, ὅλος.
 
Υ
 
Όλες οι λέξεις που αρχίζουν από «Υ, υ», δασύνονται!
 
Ω
 
Ὥρα, ὥριμος, ὡραῖος,
ὥστε, ὧδε και  ὡσαύτως.
 
Επιμέλεια: Νίκος Χρ. Παπακωνστατόπουλος, 24.11.2020

Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2020

Το πιάτο του Κωστάκη (διήγημα)

     Ο ενοχλητικός θόρυβος των σκουριασμένων μεντεσέδων ακουγόταν συνέχεια και μονότονα στην πόρτα του τρίτου θαλάμου του γηροκομείου. Το προσωπικό  έμπαινε κι έβγαινε συνέχεια, να τακτοποιήσει και τις τελευταίες λεπτομέρειες της μεταφοράς των τροφίμων στη νέα μονάδα που εγκαινιάστηκε πρόσφατα, δωρεά μεγαλοβιομήχανου της πόλης.
     Ο περισσότερος εξοπλισμός είχε μεταφερθεί κι έμενε ο απαραίτητος για τη διαβίωση των γερόντων, μαζί και τα προσωπικά τους αντικείμενα στα κομοδίνα τους και στις ντουλάπες τους. Το προσωπικό του ιδρύματος εκείνη την ημέρα πακετάριζε σε χαρτόκουτα και σακούλες τα αντικείμενά τους αυτά. Δυο νοσοκόμες, η Γεωργία και η Μερόπη, έφτασαν και στο κομοδίνο της κυρά-Κατίνας, που ήταν και το τελευταίο στη γωνία του θαλάμου, δίπλα στο κρεβάτι της.
     Η κυρά-Κατίνα ήταν μια αυτοεξυπηρετούμενη γιαγιά, γύρω στα ογδόντα πέντε. Ένα μυαλό ακονισμένο και μάτι αετίσιο, που δεν της ξέφευγε τίποτα. Δίδασκε πάντα με τις συμβουλές της, συνομηλίκους και νεότερούς της. Είχε πάντα τον τρόπο να κάνει το συνομιλητή της και τον ακροατή της να κρέμονται από τα χείλη της. Το προσωπικό, και ιδίως οι νοσοκόμες, άκουγαν πάντα με πολύ ενδιαφέρον και χαρά τις διάφορες ιστορίες που έλεγε, οι περισσότερες από τη ζωή της, είτε ήταν ευχάριστες είτε όχι κι αυτό ήταν ο λόγος που είχε κερδίσει την αγάπη, το σεβασμό και τη συμπάθεια όλων.  «Κόρη μου» και «γιέ μου», ήταν η προσφώνησή της σε όλους τους νεότερούς της, που πραγματικά αυτή την προσφώνηση την ένοιωθε, αφού τη δική της κόρη την είχε χάσει.
     Λίγες χαρτοπετσέτες, ένα παλιό μαχαίρι, το κουτάλι της, το πιρούνι της, ένα παλιό μικρό ραδιόφωνο με μπαταρίες και μισό πακέτο μπισκότα ήταν όλο το «βιός» της κυρά-Κατίνας στο συρτάρι του κομοδίνου της. Ανοίγοντας οι κοπέλες αποκάτω, το ντουλάπι του, μαζί με τα λίγα ακόμα πράγματά της, βρήκαν ένα καλά κλεισμένο χάρτινο κουτί από λουκούμια, με καμιά δεκαριά φωτογραφίες κι άλλες ακόμα φωτογραφίες σε κορνίζα, προσεκτικά διπλωμένες με μια νάιλον διάφανη σακούλα. Η μία, ολόσωμη, ενός άντρα αξιοπρόσεκτου με κουστούμι και γραβάτα και η άλλη μιας πολύ όμορφης νεαρής κοπέλας. Πόσες και πόσες φορές η κυρά-Κατίνα τις έβγαζε από το κουτί και το νάιλον, τις χάιδευε, τις φίλαγε και κουβέντιαζε μαζί τους! Οι δυο νοσοκόμες κοιτάχτηκαν και τις έβαλαν προσεκτικά μέσα στο κιβώτιο με τα άλλα προσωπικά της είδη. Κάτω από τις φωτογραφίες ήταν κι ένα παλιό αλουμινένιο πιάτο. Και οι δυο τους απόρησαν, αφού το φαγητό σερβιρόταν σε δίσκους. Χωρίς δεύτερη σκέψη, η Μερόπη που το κράταγε ήταν έτοιμη να το βάλει στη μεγάλη μαύρη σακούλα με τα άχρηστα αντικείμενα για τα σκουπίδια. Τότε η κυρά Κατίνα που παρακολουθούσε κάθε τους κίνηση, τινάχτηκε επάνω:
     «Μη! Μη μου το κάνετε αυτό! Αυτό είναι το πάτο του Κώστα μου! Εδώ έτρωγε! Δώστε το μου εδώ!» και με μια κίνηση σαν ελατήριο και με κίνδυνο να πέσει από το κρεβάτι, το άρπαξε από τα χέρια της Μερόπης!
     Οι δυο κοπέλες κοιτάχτηκαν με μεγάλη απορία.
     «Εδώ έτρωγε ο Κώστας μου!», τους είπε αυστηρά. Νοιώθοντας να έχει στην «απόλυτη κατοχή» της τώρα το αλουμινένιο πιάτο, χαλάρωσε η κυρά-Κατίνα. Παρά το φόρτο της δουλειάς που είχαν οι κοπέλες, δεν μπόρεσαν να αντισταθούν στη γνωστή αφηγηματική δεινότητά της. Κάθισαν σε δυο καρέκλες φορμάικας, δεξιά κι αριστερά του κρεβατιού, εκείνη πήρε μια ανάσα ανακούφισης και τους διηγήθηκε μια ακόμα ιστορία της και την ιστορία του πιάτου:
     «Με τον Κώστα μου πηγαίναμε μαζί στο σχολείο, στο νησί. Στην απάνω γειτονιά του χωριού το σπίτι του ενός, στην κάτω του άλλου, αλλά στο σχολείο σμίγαμε και είμαστε πάντα μαζί. Ήτανε λίγο μικροκαμωμένος τότε και η δασκάλα τον έλεγε “Κωστάκη”. “Κωστάκη” τον έλεγα κι εγώ κι αυτό το όνομα του ’μεινε. Έτσι τον ξέρανε και οι περισσότεροι και όταν μεγάλωσε… Είχαμε υποσχεθεί ο ένας στον άλλον, πως άμα μεγαλώσουμε θα παντρευτούμε! Παιδιάστικες κουβέντες, αλλά το πιστεύαμε… Και δεν ξέραμε να πονηρευτούμε για έρωτες και τέτοια εμείς τότε…  
     »Όταν τελειώσαμε το σχολείο, βλεπόμαστε πολύ σπάνια. Ούτε που θα μπορούσα να σκεφτώ να πω στους δικούς μου ότι θα πάω στην απάνω γειτονιά, γιατί έπρεπε να δώσω λόγο τί θα έκανα εκεί. Μικρό κοριτσάκι ήμουν ακόμα κι ας μου φαινόταν εμένα ότι μεγάλωσα που τέλειωσα το σχολείο. Λαχταρούσα πότε θα με στείλουν στην αγορά, που εκείνος ήταν κάθε μέρα εκεί και θα βλεπόμαστε για λίγο...
     »Από φτωχές οικογένειες ήμαστε και οι δυο και η κατοχή μας είχε κάνει πολύ φτωχότερους. Μόλις φύγανε οι Γερμανοί, ο Κωστάκης αναγκάστηκε να πάει στα καράβια. Είχε-δεν είχε κλείσει τα δεκαπέντε.  Ίδιας ηλικίας κι εγώ, τα “έβαψα μαύρα”, αλλά σε ποιόν να έλεγα τον πόνο μου και ποιός να με καταλάβαινε;… Ένα χρόνο μετά, μια θεία μου με προξένεψε μ’ ένα παιδί από το άλλο χωριό. Οι δικοί μου το θεωρήσανε καλή ευκαιρία και με παντρέψανε. Δεν είχα κλείσει ακόμα τα δεκάξι. Τον άντρα μου τον είδα για πρώτη φορά στην εκκλησία, που με περίμενε για τα στέφανα! Στέφανο τον λέγανε, πολύ καλός άνθρωπος ήτανε, μα δεν μπόρεσα να τον αγαπήσω. Ο νους μου ήταν ολοένα στον Κωστάκη! Στους έξι μήνες έμεινα έγκυος και γέννησα την κόρη μου…
     »Στα τρία χρόνια ο άντρας μου πέθανε και μ’ άφησε μ’ ένα μικρό κοριτσάκι στην αγκαλιά. Ευτυχώς που ήταν ακόμα οι γονιοί μου νέοι και με βοηθήσανε να το αναθρέψω, γιατί τα πεθερικά μου και τα κουνιάδια μου ποτέ δεν μου δώσανε σημασία, ούτε πριν το θάνατο του άντρα μου, ούτε και μετά.  Είχα μια κρυφή ελπίδα μέσα μου, πως όταν ερχότανε ο Κωστάκης θα καταλάβαινε τον πόνο μου, αλλά μ’ ένα ξένο παιδί στην αγκαλιά, ούτε που θα γύριζε να με κοιτάξει.
     »Αρχές του 1960, ένα νέο μας συντάραξε: Στο καράβι που ήταν ο Κωστάκης, ήτανε άλλοι τρεις ακόμα από το νησί, το αιχμαλωτίσανε στον πόλεμο του Βιετνάμ. Κάθε βράδυ όλοι οι άντρες μαζευότανε σ’ ένα από τα καφενεία που είχε ραδιόφωνο, μπας και μάθουνε κάνα νέο. Όταν γυρίζανε σπίτι, περιμέναμε οι γυναίκες κι εμείς τα παιδιά με κομμένη την ανάσα να μας πούνε κάτι. Άλλος τα έλεγε έτσι, άλλος τα έλεγε αλλιώς, άκρη κανένας δεν μπορούσε να βγάλει. Σαν περάσανε δυο μήνες και δεν είχαμε νέα τους, κάποιες γυναίκες στο νησί μαυροφορεθήκανε, όπως εμένα κάτι μου έλεγε μέσα μου ότι ο Κωστάκης θα γυρίσει και θα είναι καλά.
     »Ο καιρός όμως πέρναγε, τα χρόνια πέρναγαν και ποτέ δεν ξανακούστηκε τίποτα γι’ αυτούς. Ήθελα-δεν ήθελα το πήρα κι εγώ απόφαση να τον βγάλω από τις ελπίδες μου, όχι όμως από την καρδιά μου.
     »Δεκαπέντε χρόνια μετά, ο Κωστάκης γύρισε από την αιχμαλωσία. Μόνος του. Οι άλλοι τρεις είχανε πεθάνει από τις κακουχίες και τις φυλακές. Σαν πάτησε το πόδι του στο νησί, ήρθε πρώτα στο δικό μου σπίτι και μετά πήγε στο δικό του. Ήταν σκελετωμένος και πολύ αδυνατισμένος. Αγνώριστος. Ήταν ατέλειωτες οι περιπέτειές του στην αιχμαλωσία κι όταν μου έλεγε τις ιστορίες του, πάντα έκλαιγα. Το πώς κατάφερε και γύρισε ζωντανός, ούτε και ο ίδιος μπορούσε να το πιστέψει. Πάντα με έλεγε "ψιψίνα" χαϊδευτικά. "Η δικιά σου σκέψη και η αγάπη με κράτησαν ζωντανό, ψιψίνα μου", τελείωνε κάθε φορά τις φρικτές περιπέτειές του. Σιγά-σιγά συνήλθε και παντρευτήκαμε. Τί γάμο να ευχαριστιόμουνα, όμως, αφού δεν είχε περάσει ένας χρόνος από το θάνατο της κόρης μου; Δυστυχώς, δεν μου έκανε τη χάρη ο Θεός να μου τον αφήσει. Οχτώ χρόνια μόνο ζήσαμε μαζί...   
     »Σε τούτο το αλουμινένιο πιάτο έτρωγε ο Κώστας μου! Γι’ αυτό το κρατάω! Μου θυμίζει όμορφα χρόνια! Αυτό, η φωτογραφία του και οι αναμνήσεις είναι τα μόνα που μου έχουν μείνει από κείνον!...
     »Άντε, τώρα. Να μην σας κρατάω άλλο. Συνεχίστε τη δουλειά σας», έκλεισε την κουβέντα της, συνεχίζοντας να κρατάει σφιχτά το πιάτο στην αγκαλιά της και να το χαϊδεύει.
     Η Μερόπη τη χάιδεψε στα μαλλιά κι έσκυψε και τη φίλησε μητρικά στο δεξί μάγουλο. Ένα δάκρυ της, που δεν μπόρεσε να το κρατήσει, κύλισε στα χιονισμένα μαλλιά της κυρά-Κατίνας.
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 19.11.2020
( Σύντομο βιογραφικό σημείωμα δείτε ΕΔΩ )