Παγκόσμιο Φεστιβάλ Ποίησης «ΟΡΦΕΑΣ ΤΟΥ ΔΟΥΝΑΒΗ» στη Σερβία: Μια πνευματική πανδαισία! (Κείμενο, φωτογραφίες, βίντεο)

       

Σαν σύντομη εισαγωγή…

     Αν κι έχει πολύ προβληθεί, συνεχίζει και θα συνεχίσει να προβάλλεται το θέμα - ξεχωριστή εμπειρία και της Ελληνικής τετραμελούς ομάδας στο 13^ο Παγκόσμιο Φεστιβάλ Ποίησης «Ορφέας του Δούναβη» στη Σερβία, θεωρώ «αναγκαία» μια λεπτομερέστερη καταγραφή της σπουδαίας τριήμερης αυτής πολιτιστικής εκδήλωσης (23-25 Αυγούστου 2024), από το «Α» ως το «Ω», είτε ως αφορμή ανάμνησης, είτε ως παρακαταθήκη. Και τούτο, γιατί η αναφορά-καταγραφή αυτή σαν πρωταρχικό σκοπό έχει να ευχαριστήσει και να εκφράσει την ευγνωμοσύνη μας στην πολυβραβευμένη ποιήτρια της Σερβίας - Πρόεδρο της Λέσχης Βιβλιόφιλων της πόλης Κόστολακ «Majdan» - υπεύθυνη του Φεaστιβάλ «Ορφέας του Δούναβη» - φίλη της Ελλάδος και των Καλαβρύτων και προσωπική μας αδελφική φίλη τη, Slavica Pejovic, σε όλους όσους μας υποδέχθηκαν με πολλή αγάπη, όλη τη Σερβία και στους νέους φίλους ποιητές που συναντήσαμε και γνωριστήκαμε εκεί.
     Η παρούσα «καταγραφή»  είναι κάπως μακροσκελής-επτά σελίδες «Α4» (δεν μπορούσε να «πιεστεί» περισσότερο), με επιπλέον μεγάλο αριθμό φωτογραφιών και βίντεο, απαραίτητα για την πληρέστερη ενημέρωση των αναγνωστών του αφιερώματος.

*** 

     Όλα ξεκίνησαν από τότε που γνώρισα έναν υπέροχο άνθρωπο: Την καταξιωμένη και πολυβραβευμένη ποιήτρια και σκηνοθέτιδα Παρασκευή (Βούλα) Μέμου. Την γνώρισα στο χωριό της, στο Σκεπαστό Καλαβρύτων, σε μια πολιτιστική εκδήλωση που παρευρέθηκα με τη σύζυγό μου, τον Αύγουστο του 2017. Η γνωριμία μας έγινε φιλία και η φιλία αδελφική φιλία, φυσικά και πνευματική συνοδοιπορία. Οι σχέσεις μας αυτές με την Βούλα, μας έφεραν κοντά σ’ έναν ακόμα υπέροχο άνθρωπο, την επίσης καταξιωμένη και πολυβραβευμένη ποιήτρια Slavica Pejovic, από τη Σερβία. Στο Σκεπαστό έγινε γνωριμία μας και με την Slavica Pejovic, τον Μάρτιο του 2023, επίσης σε πολιτιστική εκδήλωση: Στη συνάντηση ποιητών απ’ όλον τον κόσμο στο πανέμορφο αυτό χωριό των Καλαβρύτων! (Για την συνάντηση αυτή δείτε/διαβάστε ΕΔΩ). Όπως και με την Βούλα, έτσι και η φιλία μας με τη Slavica μεγάλωσε κι έγινε αδελφική. Το διαδίκτυο είναι κι αυτό ένα μεγάλο μέσο επικοινωνίας σήμερα και η σωστή χρήση του έχει κι αυτά τα θαυμαστά αποτελέσματα.
     Η κοινή και αδελφική πλέον φίλη μας, μας προσκάλεσε με την Βούλα κι έναν ακόμα εξαιρετικό φίλο μας, τον Πάνο Κούρβα, επίσης καταξιωμένο ποιητή, στην Διεθνή Συνάντηση Ποιητών, που διοργανώνεται με πολύ μεγάλη επιτυχία και για 13^η χρονιά στη Σερβία, με την ονομασία «Ορφέας του Δούναβη»! Πολύ μεγάλη η τιμή, πολύ μεγάλη και η χαρά και τα όποια εμπόδια που προέκυπταν, έπρεπε να ξεπεραστούν. Σε συνεχή επικοινωνία με την Βούλα και τον Πάνο συναντηθήκαμε στο αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος», μαζί και η σύζυγός μου Ελένη Γάλλιου, η οποία συνόδευσε τιμητικά και με πολλή αγάπη κι εμένα και όλη την ομάδα.

Η πρόσκληση

     Νοιώσαμε ιδιαίτερη τιμή και για την υποδοχή μας στο αεροδρόμιο του Βελιγραδίου, από την ίδια την Slavica Pejovic, η οποία κατοικεί στην πόλη Ποζάρεβακ, κάπου εκατό χιλιόμετρα μακριά και ήρθε ως εκεί. Ξεφωνητά ενθουσιασμού, σφιχταγκαλιάσματα, φιλοφρονήσεις, ασπασμοί με το που συναντηθήκαμε στην αίθουσα του αεροδρομίου, μέχρι που άλλοι ταξιδιώτες σταμάτησαν να «δουν τί γίνεται»!

Υποδοχή στο αεροδρόμιο του Βελιγραδίου!

     Η διαδρομή μας ως το Ποζάρεβακ ήταν με συνεχή κουβέντα και έκδηλα συναισθήματα, αγνοώντας τη ζέστη του μεσημεριού και τις συνεχείς καθυστερήσεις λόγω μεγάλης κίνησης στο δρόμο. Η Slavica μας οδήγησε στο ξενοδοχείο που η ίδια είχε φροντίσει για την διαμονή μας και λίγες ώρες αργότερα - κοντά στο δειλινό, βρεθήκαμε στον ανοιχτό χώρο των εκδηλώσεων της πρώτης ημέρας, στην πόλη Κόστολακ.
     Φανταστική η έναρξη εκεί του τριημέρου φεστιβάλ, με παραδοσιακά σέρβικα τραγούδια και χορούς, από μικρούς και μεγαλύτερους χορευτές με εθνικές ενδυμασίες και άψογο συγχρονισμό. 

Παιδικό χορευτικό

(Για να "μεγαλώσει" το βίντεο, κάντε διπλό "κλικ" επάνω σ' αυτό)

Ακολούθησαν καλωσορίσματα και χαιρετισμοί εκπροσώπων φορέων και συλλόγων και μια σύντομη ομιλία της διοργανώτριας προέδρου Slavica Pejovic. Τον λόγο πήραν οι απαγγελίες ποιημάτων από διάφορες χώρες του πλανήτη, με μεγαλύτερη συμμετοχή της Σερβίας και όλης της Ευρώπης. Προσωπική μου, πρώτη απαγγελία, από τις έντεκα στο τριήμερο φεστιβάλ, ήταν ένα ποίημα που γράφηκε το τελευταίο χρονικό διάστημα, ειδικά για τη συνάντηση αυτή και το οποίο παραθέτω και εδώ:
 

ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΕΡΒΙΑ-ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΣΕΡΒΟΙ

 
                                     Ένας θεός, ο ίδιος θεός.
                                     Ίδια πίστη. Η Ορθόδοξη.
                                     Ιστορία λαμπρή.
                                     Παραδόσεις αδελφές.
                                     Μία αυλή.
                                     Ίδια γειτονιά.
                                     Ποτέ εχθροί.
                                     Για την Ελευθερία,
                                     αγώνες μεγάλοι.
                                     Αίμα ποταμοί.
                                     Τόπος φωτιάς το Ποζάρεβακ, η Σερβία.
                                     Τόπος φωτιάς τα Καλάβρυτα, η Ελλάδα.
                                     Κολοκοτρωναίοι και Καραγιώργηδες σμίγουν.
                                     Έλληνες και Σέρβοι
                                     μυήθηκαν Φιλική Εταιρία. Μαζί.
                                     Και πάντα κάποιος Μαρίνος Ριτσούδης
                                     και κάποιος Γκόραν Μπέργκοβιτς
                                     να στέλνουν ηχηρά μηνύματα Ελευθερίας.
                                     Ελλάδα και Σερβία, βίοι παράλληλοι.
                                     Έλληνες και Σέρβοι ποιητές,
                                     χέρι με χέρι
                                     με τους ποιητές όλου του κόσμου
                                     ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ!
 
     Ακολούθησε συνεστίαση των συμμετεχόντων σε μεγάλο εστιατόριο της πόλης Ποζάρεβακ, με πολύ κέφι. Νέες απαγγελίες και  γνωριμίες εκεί, νέοι φίλοι και με τέτοια οικειότητα, λες και γνωριζόμαστε χρόνια!

     Την επόμενη μέρα το πρωί, Σάββατο, 24 Αυγούστου, το φεστιβάλ συνεχίστηκε με κάθε επισημότητα σε μεγάλο Πολιτιστικό Κέντρο της πόλης Κόστολακ, παρουσία του τοπικού δημάρχου, ο οποίος μετά τον σύντομο καλωσόρισμα και χαιρετισμό του στους προσκεκλημένους ποιητές, απένειμε σε καθέναν το βραβείο του, μαζί με αναμνηστικό αγαλματίδιο.

Απονομή τίτλου και αναμνηστικού αγαλματιδίου από τον δήμαρχο Κοστάλακ 

Παρασκευή (Βούλα) Μέμου και Πάνος Κούρβας, μετά από απαγγελία τους

                                        

Αναμνηστικό αγαλματίδιο, με επιγραφή στη βάση του

     Η φιλοξενία μας Αβραμιαία το μεσημέρι, σε μεγάλο εστιατόριο στις όχθες του Δούναβη. Εκεί, εκτός από τα πλούσια και πολύ νόστιμα εδέσματα, στα οποία κυριαρχούσε το ψάρι από τον Δούναβη, όλη την Ελληνική αποστολή μας εξέπληξε και μας γέμισε νοσταλγίες μια μικρή λεπτομέρεια: Το ψωμί, που όχι μόνο θύμιζε, αλλά είχε και την ίδια ακριβώς γεύση με την παραδοσιακή «κουλούρα», ιδιαίτερα γνωστή και νοσταλγική σε όσους μεγαλώσαμε σε χωριά, που την έψηναν οι γιαγιές και οι μανάδες μας στον παραδοσιακό ξυλόφουρνο, κάθε φορά που ζύμωναν και την τρώγαμε ζεστή-καυτή(!) με σπιτικό τυρί, πολύ πριν βγουν τα ταψιά με το ψωμί!

Η νοσταλγική μας, πεντανόστιμη και απολαυστική "κουλούρα"!

     Όπως και κάθε συνεστίαση των ποιητών στη Σερβία, έτσι και εδώ πλαισιωνόταν από απαγγελίες και τραγούδια. Ακολούθησαν μέχρι αργά το απόγευμα νέες απαγγελίες σε μεγάλη αίθουσα του εστιατορίου, ειδικά διαμορφωμένη. Ενδιάμεσα παρεμβάλλονταν σέρβικα τραγούδια από νεαρή τραγουδίστρια με σμιλεμένη φωνή, χωρίς μουσικά όργανα, αλλά με πολύ μεγάλη επιτυχία!

                                                 "Μουσικό διάλειμμα" ενδιάμεσα των απαγγελιών του φεστιβάλ!

                                                         (Για να "μεγαλώσει" το βίντεο, κάντε διπλό "κλικ" επάνω)

Η Ελληνική ομάδα στο Δούναβη

Φροντισμένος κήπος στο Ποζάρεβακ!

     Εξ ίσου λαμπρή και η τρίτη ημέρα τρό ναό του αγίου Μαξίμου του Ποζάρεβακ. Χοροστάτησε ο μητροπολίτης Ιγνάτιος, ένας πολύ απλός και ταπεινός ιεράρχης. Αρκετοί ψαλμοί της Λειτουργίας ήταν και στα Ελληνικά(!), τόσο από τον ίδιο τον ιεράρχη, όσο και από την χορωδία των ιεροψαλτών, που συμμετείχαν και γυναίκες με σμιλεμένες φωνές. Εδώ πραγματικά θαυμάσαμε και τον στολισμό και το κέντημα που είχε το πρόσφορο, ένα πραγματικά έργο τέχνης! 

     Παράλειψη αν δεν αναφερθεί το τελετουργικό», πριν αρχίσει η Θεία Λειτουργία: Όλοι οι εκκλησιαζόμενοι τον υποδέχονται στον αύλειο χώρο, εισέρχεται πρώτος στο ναό, ακολουθούν οι ιερείς και το εκκλησίασμα και κατόπιν αρχίζει η Λειτουργία! Να σημειωθεί ακόμα, ότι ο μητροπολίτης Ιγνάτιος έχει σπουδάσει Θεολογία στην Αθήνα και μιλά άπταιστα τα Ελληνικά, ενώ είναι και καθηγητής Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου.

Θεία Λειτουργία στο ναό του αγίου Μαξίμου του Ποζάρεβακ

Πρόσφορο, έργο τέχνης!

     Μετά τη Θεία Λειτουργία, ο δεσπότης Ιγνάτιος παρέθεσε μεγάλη δεξίωση στους ποιητές και στους άλλους εκκλησιαζόμενους, στο πνευματικό κέντρο του ναού. Εκεί σε μια πολύ συγκινητική στιγμή, η εκ Σκεπαστού Καλαβρύτων ποιήτρια Παρασκευή (Βούλα) Μέμου, μιλώντας με θερμά λόγια για την προσωπικότητά του, την ιστορική Ελληνοσερβική φιλία και αναφερόμενη στα μαρτυρικά Καλάβρυτα, απένειμε, τιμής ένεκεν, εκ μέρους της Ελληνικής αποστολής μετάλλιο, με το περιστέρι της ειρήνης στον μητροπολίτη Ιγνάτιο. Δεν παρέλειψε η πολύ αγαπητή Βούλα Μέμου να εκφράσει και τις θερμές της ευχαριστίες στη Σερβία, για την πολύτιμη βοήθειά της στην κατάσβεση των πυρκαγιών στην Ελλάδα στο πρόσφατο παρελθόν.

Δεξίωση του Μητροπολίτη Ιγνάτιου στο Πνευματικό Κέντρο του ναού του αγίου Μαξίμου

Η Slavica Pejovic και η Ελληνική ομάδα, με τον Μητροπολίτη Ιγνάτιο

     Στην αντιφώνησή του ο ταπεινός ιεράρχης ευχαρίστησε την Ελληνική αποστολή και αναφέρθηκε και ο ίδιος στην Ελληνοσερβική φιλία και στα μαρτυρικά Καλάβρυτα. Δείτε το σχετικό βίντεο που έχει αναρτηθεί στο youtube, εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=Mwy3FSnfYLA

     Να υπενθυμιστεί στο σημείο αυτό ότι η Διεθνής Οργάνωση ποιητών «Ποιητές για την Ειρήνη», τίμησε στις 23 Μαρτίου 2023 στην Αθήνα και τρεις μέρες μετά στο Σκεπαστό Καλαβρύτων την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης (21 Μαρτίου) και ταυτόχρονα την Εθνική μας Παλιγγενεσία. Στις εκδηλώσεις αυτές συμμετείχε και Σερβική αντιπροσωπεία, επικεφαλής της οποίας είχε τεθεί Slavica Pejovic (βλ. την παραπομπή στην πρώτη παράγραφο του κειμένου).

     Μετά το μεσημέρι της Κυριακής, 25 Αυγούστου 2024, το φεστιβάλ συνεχίστηκε σε μουσικό σχολείο της πόλης, το οποίο έχει μετατραπεί σε μουσείο. Μετά την ξενάγησή μας, συνεχίστηκαν και εκεί οι απαγγελίες ποιημάτων κι αμέσως μετά ακολούθησε περίπατος και ξενάγηση των ποιητών σε ιστορικά κτίρια, αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία στο Ποζάρεβακ. Στη συνέχεια οδηγηθήκαμε σε μεγάλο θέατρο, όπου εκεί μας υποδέχθηκε ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της πόλης Miroljub Manojlović. Ο καθηγητής Miroljub Manojlović, που μιλάει πολύ καλά τα Ελληνικά, αναφέρθηκε και αυτός στην Ελληνοσερβική φιλία και στους Έλληνες που ζουν στο Ποζάρεβακ. Έχει γράψει, μάλιστα, και έχει εκδώσει δύο βιβλία για την ζωή και την ιστορία των Ελλήνων στη Σερβία, στην Ελληνική γλώσσα!
     Αμέσως πριν την απαγγελία του ποιήματός της η Βούλα Μέμου, σε μια εξ ίσου συγκινητική ατμόσφαιρα με αυτή της απονομής του μεταλλίου στον μητροπολίτη Ιγνάτιο, απένειμε μετάλλιο και στον καθηγητή, ο οποίος δήλωσε κατασυγκινημένος, τόσο με τη γλώσσα του σώματος, όσο και στην αντιφώνησή του. Γνώστης και θαυμαστής της Ελληνική γλώσσας, μετάφραζε στα Σέρβικα τα λεγόμενα της Βούλας Μέμου, αποφεύγοντας να μεταφράζει τα όσα έλεγε τιμητικά η Ελληνίδα ποιήτρια για τον ίδιο! Δείτε το σχετικό ερασιτεχνικό βίντεο που έχει αναρτηθεί στο youtube, εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=EbDmVMAzxpI
     Μετάλλια με το περιστέρι της ειρήνης, απενεμήθησαν εμ μέρους της Ελληνικής αποστολής, ακόμα, και στον αντιπρόεδρο της λέσχης Majdan Dragan Radosavljevic και στην καθηγήτρια του πανεπιστημίου και πρόεδρο της Ένωσης ποιητών του Μαυροβουνίου Slavka Klikovac.

Το μετάλλιο που απενεμήθη εκ μέρους της Ελληνικής αποστολής,
με το περιστέρι της ειρήνης και τη λέξη "ειρήνη"

     Μπορείτε να δείτε και την απαγγελία του ποιήματός μου «ελπίδα». Τον χαιρετισμό μου μεταφράζει στα Σέρβικα ο καθηγητής Miroljub Manojlović κι αμέσως μετά την απαγγελία μου, το ποίημα μου απαγγέλλεται και στη Σερβική γλώσσα, από το βιβλίο «ΞΗΜΕΡΩΜΑ ΣΤΟ ΔΟΥΝΑΒΗ», στο οποίο έχει συμπεριληφθεί, μαζί με πολλά άλλα (δείτε στο youtube, εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=DvGZoyertP0  

     Όλο το τριήμερο φεστιβάλ ήταν μια πραγματική γιορτή, μια γιορτή με ηχηρά μηνύματα αγάπης, ειρήνης και αδελφοσύνης, μα η λήξη του την Κυριακή το βράδυ είχε έντονο και το στοιχείο του Ελληνικού γλεντιού! Πλούσιο, πολύ πλούσιο το τραπέζι, με όλα τα εδέσματα εξόχως φροντισμένα και με εξαιρετικό σέρβις, πολύ νόστιμα και ευρέως γνωστά και συνηθισμένα και στην Ελληνική κουζίνα! Άφθονα και τα ποτά, έδιναν κι αυτά τη δική τους «παρουσία» στο κέφι! Στο μεγάλο και πολυτελές αυτό εστιατόριο του Ποζάρεβακ, η ποίηση εναλλασσόταν με τη μουσική και το χορό! Πολύ αυθόρμητα τραγουδούσαμε και χορεύαμε όλοι μαζί Σέρβικα, Ελληνικά, Πορτογαλέζικα, Ισπανικά και άλλα τραγούδια! Ίσως αυτόν ήταν και το πλέον ηχηρό και «ζωντανό» μήνυμα αγάπης, ειρήνης και φιλίας των λαών! Δείτε το συρτάκι από το youtube, εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=xaNJKbe4Ixs

     Επιστρέφοντας την Δευτέρα το πρωί (26.8) στο Βελιγράδι για την πτήση προς Αθήνα, η ομάδα μας δεν άφησε ανεκμετάλλευτο το χρόνο που είχαμε στη διάθεσή μας. Έτσι, τον περίπατό μας στην πόλη συνδυάσαμε και με προσκύνημα στον μεγαλοπρεπέστατο ναό του αγίου Σάββα.

Ο μεγαλοπρεπέστατος ιερός ναός του αγίου Σάββα στο Βελιγράδι

 

     Ανάμικτα τα συναισθήματα με την απογείωση του αεροπλάνου: Η νοσταλγία είχε κάνει την «εμφάνισή» της, αλλά οι εμπειρίες και τα βιώματα υπερτερούσαν και θα πρωταγωνιστούν ισόβια και μέσα μας και στις μεταξύ μας συναντήσεις που θα ακολουθήσουν!

     Θα ήταν παράλειψη, αν δεν επισημαίναμε και τις μεγάλες διαστάσεις που έλαβε το 13^ο Φεστιβάλ «Ορφέας του Δούναβη» στον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο της φίλης γειτονικής χώρας, χώρια οι πολλές εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες αναφορές που γίνονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης! Παράλειψη θα ήταν ακόμα, αν δεν αναφέραμε ότι οι αξέχαστες συνεστιάσεις και οι μετακινήσεις των προσκεκλημένων, ήταν χορηγία του οικείου Δήμου. 

Σελίδα έντυπης εφημερίδας Σερβικού Τύπου (φωτογραφία Slavica Pejovic)

                                                           

     Ίσως είναι εύλογη η απορία, πώς γινόταν/γίνεται κατανοητή η ποίηση, αφού κάθε ποιητής απήγγειλε στη γλώσσα του. Η κίνηση, η «γλώσσα του σώματος», οι εκφράσεις του προσώπου, ο τόνος της φωνής, μπορεί και να λύνουν την απορία. Πολλοί, μάλιστα. υποστηρίζουν ότι «η ποίηση είναι κοινή γλώσσα σε όλους του λαούς». Άλλωστε, το Παγκόσμιο Φεστιβάλ Ποίησης «ΟΡΦΕΑΣ ΤΟΥ ΔΟΥΝΑΒΗ» είχε ως θέμα του την αγάπη, την αδελφοσύνη και την ειρήνη των λαών!
     Ευχαριστούμε με όλη τη δύναμη της ψυχής μας, Slavica Pejovic, ευχαριστούμε «Ορφέα του Δούναβη», ευχαριστούμε «Majdan», ευχαριστούμε Σερβία, ευχαριστούμε νέοι καλοί κι αγαπημένοι φίλοι μας, όλοι ΑΝΘΡΩΠΟΙ πάνω απ’ όλα με κεφαλαία γράμματα που σας γνωρίσαμε εκεί! Πραγματικά, κοινωνήσαμε το Φεστιβάλ σας!  Και βέβαια, τιμή ιδιαίτερη για όλους μας, που πολλά ποιήματά μας έχουν μεταφραστεί και συμπεριλαμβάνονται στην έντυπη-πολυτελή έκδοση, με τίτλο «ΞΗΜΕΡΩΜΑ ΣΤΟ ΔΟΥΝΑΒΗ» και απαγγέλλονταν και στα Σέρβικα μετά τις δικές μας απαγγελίες!

Το βιβλίο "ΞΗΜΕΡΩΜΑ ΣΤΟ ΔΟΥΝΑΒΗ"

     Ευχή όλων μας να ξανασυναντηθούμε!
 

Εκ μέρους της Ελληνικής αποστολής:

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 2.9.2024

(Σύντομο βιογραφικό δείτε ΕΔΩ)

   

Οδοιπορικό και προσκύνημα στο Σούλι

 

Το ιστορικό Κούγκι - Μονή Αγίας Παρασκευής

Περιεχόμενα:
-  Σύντομος πρόλογος-Διαδρομή
-  Προσκύνημα, με πλούσιο φωτογραφικό υλικό και βίντεο (για μεγέθυνση των φωτογραφιών, "πατήστε" επάνω σ' αυτές).

-  Ιστορικά στοιχεία

***

     Καλοκαίρι, διακοπές και εξορμήσεις, και η επταμελής ομάδα των εξορμήσεων έσμιξε και πάλι. Μόνο που οι δύο μικροί της συντροφιάς μεγάλωσαν, αυτονομήθηκαν και προτιμούν τις δικές τους επιλογές. Έτσι, η ομάδα μας έμεινε πενταμελής. Στην αναζήτηση ενός προορισμού που να συνδυάζει πολλά ενδιαφέροντα, «έπεσαν στο τραπέζι» αρκετές προτάσεις. Και είναι κάποιοι τόποι περισσότερο ιεροί. Πανίεροι. Είναι αυτοί που όταν βρεθείς σου «βγαίνει» αυθόρμητα, σου «βγαίνει» κι από ανάγκη να ψάλλεις τον Εθνικό  Ύμνο! Στους τόπους αυτούς ανήκει πρωταγωνιστικά το ηρωικό Σούλι Θεσπρωτίας και η πρόταση αυτή έγινε ομόφωνα και με ενθουσιασμό αποδεκτή.
     Από την πρώτη φορά που κάποιοι από την ομάδα μας επισκεφθήκαμε/προσκυνήσαμε τα αγιασμένα με ηρωικό αίμα αυτά χώματα, πέρασαν περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια και νοιώσαμε έντονα την ανάγκη να «επικαιροποιήσουμε» τα δυνατά πατριωτικά συναισθήματα. Να νοιώσουμε στις «φλέβες» μας μεγάλες στιγμές της ιστορίας και να εκφράσουμε ευλαβικά την ευγνωμοσύνη μας στους αγωνιστές της Λευτεριάς.   
     Οι ετοιμασίες ήταν απλές και ξεκινήσαμε το επόμενο κιόλας πρωί, στα μέσα του πρώτου δεκαημέρου του Αυγούστου. Ζεστή από τις πρώτες ώρες της η ημέρα, μα όταν βρίσκεσαι στην καρδιά της φύσης, νοιώθεις κάτι σαν ιεροσυλία να ταξιδεύεις με τα παράθυρα του αυτοκινήτου κλειστά, κι ας είναι μεγάλες οι πιθανότητες να εισέλθουν ως «εισβολείς» διάφορα ενοχλητικά έντομα.
      Σε όλη, σχεδόν, την ωριαία και πλέον διαδρομή από την ορεινή Πρέβεζα μέχρι χωριό Γλυκή, όπου και οι πηγές του ποταμού Αχέροντα, οι συζητήσεις περιστρέφονταν σε διάφορα θέματα, με επίκεντρο πάντα τον προορισμό μας. Ο Κώστας είχε αντιγράψει στίχους δημοτικών τραγουδιών και μας τα απήγγειλε καθ’ οδόν. Μεταξύ αυτών το «Εκεί ψηλά στ’ αγέρωχο και τιμημένο Σούλι»

«Εκεί ψηλά στ’ αγέρωχο και τιμημένο Σούλι,

πολέμησαν Σουλιώτισσες, για να μην γίνουν δούλοι.

Ήθελα να ’μουν κάποτε κι εγώ εκεί κοντά τους,

να μ’ είχαν οι Σουλιώτισσες για βόλι στην ποδιά τους…»

«Κορίτσια από τα Γιάννενα»

«Κορίτσια από τα Γιάννενα, νυφάδες απ’ το Σούλι

το Σούλι θα χαρατσωθεί, χαράτσι θα χαλάσει.

Τζαβέλαινα σαν τ’ άκουσε πολύ της κακοφάνει.

Παίρνει και ζώνει τ’ άρματα…».

«Της Δέσπως της Τζαβέλαινας»

«Αχός βαρύς ακούγεται, πολλά τουφέκια πέφτουν.

Μήνα σε γάμο ρίχνονται, μήνα σε χαροκόπι;

Ουδέ σε γάμο ρίχνονται, ουδέ σε χαροκόπι,

η Δέσπω κάνει πόλεμο με νύφες και μ' εγγόνια…»

Μαζί, και με πολύ καλή απόδοση ο Κώστας απήγγειλε και αρκετούς στίχους από το επικό ποίημα του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη «Σαμουήλ», αφιερωμένο στον ήρωα του Κουγκίου, που είναι βέβαιο ότι πολλοί τους θυμόμαστε και από τα εορταστικά δρώμενα της Εθνικής Επετείου της 25^ης Μαρτίου στα σχολεία μας:

«Καλόγερε, τί καρτερείς κλεισμένος μες στο Κούγκι;

Πέντε νομάτοι σούμειναν κ' εκείνοι λαβωμένοι.

Κ' είναι χιλιάδες οι εχθροί που σ' έχουνε ζωσμένον.

Έλα να δώσης τα κλειδιά, πέσε να προσκυνήσης,

κι αφέντης ο Βελήπασας, δεσπότη θα σε κάμη…»

     Από την Γλυκή ανηφορίσαμε και η μηχανή του αυτοκινήτου άρχισε ν' αγκομαχεί. Βατός, ασφαλτοστρωμένος ο σύγχρονος δρόμος για το Σούλι, αλλά ανηφορικός και δύσκολος, με πολλές και δύσκολες στροφές. Γνωστό είναι, άλλωστε, ότι η ιστορική και ηρωική αυτή αετοφωλιά ευρίσκεται μέσα σε «Λάκα» και η δυσπρόσιτη τοποθεσία της από τους γύρω ορεινούς όγκους, την κράτησε μακριά από το τις επιδιώξεις του κατακτητή.

Ανεβαίνοντας για το Σούλι, ο επισκέπτης-προσκυνητής νοιώθει δέος και ζωντανή την ιστορία!

Προσκύνημα
 
     Όσο κι αν προσπαθεί ο επισκέπτης να εντοπίσει το Σούλι πριν φτάσει εκεί, δεν θα το καταφέρει. Μόνο κάποιες μεταγενέστερες της ιστορίας εγκαταστάσεις διακρίνονται, όπως η σκεπή του ναού του αγίου Δονάτου, εφ’ όσον διαθέτει και κιάλια καλής ευκρίνειας. Και είναι επίσης βέβαιο, ότι όσο κι αν «ψάξει», δεν θα βρει λόγια να περιγράψουν τα συναισθήματά του, ως επισκέπτη-προσκυνητή, όταν η σήμανση τον πληροφορεί ότι φτάνει στον ιστορικό προορισμό του. «Σούλι» η πινακίδα κι αμέσως μετά μια δεύτερη δείχνει την κατεύθυνση για την «Οικία Τζαβέλα», που έχει ανακαινιστεί και μετατραπεί σε μουσείο. Δυστυχώς, όμως, φτάνοντας εκεί, το βρήκαμε κλειστό.

"Οικία Τζαβέλα"

Το Σούλι είναι πολύ δύσκολο να εντοπιστεί.
Στον κίτρινο κύκλο: Ο λόφος του αγίου Δονάτου.
Στον κόκκινο: Το ύψωμα του Κουγκίου

                            

     Επόμενο μνημείο τον προσκυνήματός μας, αφού αφήσαμε δεξιά μας κι αριστερά μας το κέντρο του χωριού, ο ανοιχτός για τον προσκυνητή ναΐσκος του αγίου Δονάτου, που ο άγιος είναι προστάτης όλης της Θεσπρωτίας. Το συγκεκριμένο ναΐδριο χτίστηκε το 1793, περίπου 500 μέτρα νότια του χωριού, επάνω σε λόφο, ως προστάτης και όλης της περιοχής του Σουλίου. Καταστράφηκε και μετετράπη σε στέρνα κατά την εποχή των πολέμων, μεταξύ των Σουλιωτών και του Αλή πασά. Ως έχει σήμερα, αναστηλώθηκε το 1840 και έκτοτε συντηρείται.

Ο ναός του αγίου Δονάτου, στον ομώνυμο λόφο

Στο εσωτερικό του ναού του αγίου Δονάτου

     Στον αύλειο χώρο του ναού, τερματίζει και ο ασφαλτοστρωμένος δρόμος. Από εκεί συνεχίζει αρκετά ανώμαλος και κατηφορικός αμαξιτός χωματόδρομος για 100-150 μέτρα. Αυτός τερματίζει κάτω ακριβώς από τον αμφιθεατρικό χώρο που έχει διαμορφωθεί νότια, στο πρανές του λόφου. Στον διαμορφωθέντα αυτόν χώρο, λαμβάνουν χώραν οι λαμπρές εορταστικές εκδηλώσεις κάθε τελευταία Κυριακή του Μαΐου, τιμώντας την επέτειο της μάχης του Σουλίου και της ανατίναξης του Κουγκίου. Ο εορτασμός αυτός έχει καθιερωθεί με το βασιλικό διάταγμα 157-1969, «ΣΕ ΑΝΑΜΝΗΣΗ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΓΕΓΟΝΟΤΟΣ ΤΟΥ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΟΥΛΙΟΥ ΤΟΥ ΚΑΛΟΓΗΡΟΥ ΣΑΜΟΥΗΛ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΟΥΛΙΩΤΩΝ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ». Πιθανότατα καθιερώθηκε η συγκεκριμένη Κυριακή, επειδή η επέτειος είναι δύσκολο να εορταστεί τον Δεκέμβριο, λόγω του χειμερινού κλίματος, που, συνήθως, επικρατεί ολικός παγετός σε όλη την περιοχή.

Μαρμάρινη πλάκα-αναφέρει την καθιέρωση του εορτασμού με Βασιλικό Διάταγμα

     Από το σημείο που τερματίζει ο χωματόδρομος, συνεχίζει στενό ανηφορικό και σχετικά βατό δρομάκι, που καταλήγει στο Κούγκι και εδώ ξετυλίγεται όλο το μεγαλείο για τον επισκέπτη-προσκυνητή. Χωρίς δεύτερη σκέψη, και παρά τις αρκετά υψηλές θερμοκρασίες, 37-38^Ο C, ακολουθήσαμε το μονοπάτι. Φυσικά, εκφράσαμε τον θαυμασμό μας που εδώ δεν έχει γίνει καμία παρέμβαση κι αυτό διατηρείται ακέραιο και αυτούσιο, όπως και κατά την εποχή της ακμής του Σουλίου.

Μονοπάτι προς το Κούγκι

     Μικρογραφία αρχαίας καστρόπολης θυμίζει επάνω στον απόκρημνο βράχο το τείχος με πολεμίστρες, μέρος του οποίου διατηρείται και σήμερα και προστάτευε το μοναστήρι του Κουγκίου από εισβολείς, κάτι που ίσχυε για όλα σχεδόν τα μοναστήρια. Μια πέτρινη αψίδα η είσοδός του, πολύ καλά διατηρημένη, οδηγεί στο εσωτερικό του τείχους και στο καθολικό της Μονής, αφιερωμένης στην αγία Παρασκευή.

Πέτρινη αψίδα - είσοδος του τείχους της μονής Κουγκίου

Το ιστορικό και ηρωικό Κούγκι. Στην μαρμάρινη επιγραφή άνωθεν της εισόδου γράφει:

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ
ΑΝΕΤΙΝΑΧΘΗ
ΥΠΟ ΚΑΛΟΓΗΡΟΥ ΣΑΜΟΥΗΛ
την 19 12 1803
ΑΝΗΓΕΡΘΗ ΔΑΠΑΝΑΙΣ
ΣΩΤΗΡΙΟΥ ΧΡ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
ΕΚ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ ΤΗΝ 15 5 1963

     Ο ναός παρέμεινε κατεστραμμένος μετά την ανατίναξή του από τον καλόγερο Σαμουήλ. Νέος, χωρίς να ξέρουμε αν προσομοιάζει τον ιστορικό, ανηγέρθη 160 χρόνια αργότερα, το 1963. Η γαλανόλευκη που κυματίζει σε πολύ υψηλό ιστό, δένοντας απόλυτα τον χώρο και την ιστορία, σε προτρέπει να ψάλεις τον Εθνικό Ύμνο και να ψελλίσεις προσευχόμενος το «αιωνία η μνήμη» στους Ήρωες!
     Εισερχόμενοι του ναού, μας κυρίευσε πολύ περισσότερο δέος! Άφωνοι όλοι μας θαυμάζαμε την λιτότητα της κατασκευής και την μεγαλοπρέπεια της ιστορίας. Ο εκ Παραμυθιάς κτήτορας Σωτήριος Παπαθανασίου, κατασκεύασε (1963) το δάπεδο στο δυτικό μέρος του ναού (πρόναο) με σανίδες (ξύλινο πάτωμα), κάτι που φέρνει στο νου του επισκέπτη-προσκυνητή ότι εκεί υπήρχε η ιστορική πυριτιδαποθήκη.

Μαρμάρινη πλάκα νοτιοδυτικά του Κουγκίου
ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΤΟΥ ΚΑΛΟΓΗΡΟΥ ΣΑΜΟΥΗΛ...
(δυσανάγνωστη)

     Η μονή Κουγκίου είναι σε ιδιαίτερα στρατηγικό σημείο. Από εκεί ο έλεγχος όλης της γύρω περιοχής είναι απόλυτος. Ανατολικά και σε ελάχιστα χαμηλότερο ύψος είναι ο λόφος του αγίου Δονάτου και ορατό μέρος του συνοικισμού της Λάκας Σουλίου. Δυτικά και κάτω ο ποταμός Αχέροντας, το χωριό Γλυκή και ο μεγάλος κάμπος της Θεσπρωτίας και στο βάθος το Ιόνιο Πέλαγος. Νότια-νοτιοδυτικά και πολύ κάτω από τον απόκρημνο βράχο, ένας ακόμα συνοικισμός του Σουλίου. Και σίγουρα, δεν θα ήταν καθόλου υπερβολή να παρομοιάσει κανείς την όλη γύρο περιοχή με αεροφωτογραφία, αφού, εκτός τις γύρω βουνοκορφές, όλα άλλα είναι «στα πόδια σου»! Από εκεί διακρίνεται και μέρος του σύγχρονου δρόμου στις πλαγιές των βουνών που φτάνει στο Σούλι. Ιδιαίτερα ευδιάκριτος είναι από εκεί ανατολικά-βορειανατολικά και ο διαμορφωμένος αμφιθεατρικός χώρος στο πρανές του λόφου του αγίου Δονάτου, όπου πραγματοποιούνται οι εκδηλώσεις κάθε τελευταία Κυριακή του Μαΐου, ως προαναφέρθηκε. 

Ερείπια από τη Σκάλα της Τζαβέλαινας

 

Ο δρόμος προς το Σούλι (φωτογραφία από το Κούγκι)

Στον κόκκινο κύκλο: Ο διαμορφωμένος χώρος για τις εκδηλώσεις, στο λόφο του αγίου Δονάτου
Στον κίτρινο κύκλο: Τμήμα της Λάκας Σουλίου

Το σύντομο βίντεο που παραθέτουμε (2.27 λεπτά), ίσως είναι περισσότερο διαφωτιστικό. Μπορείτε να το δείτε στο youtube εδώ:

https://www.youtube.com/watch?v=LEBV5dV66cM

    Δυτικά-νοτιοδυτικά ο επισκέπτης του ιερού αυτού χώρου ατενίζει από ψηλά τα ερείπια της «Σκάλας της Τζαβέλαινας». Αυθόρμητα τότε έρχεται στο νου η αγέρωχη στάση και ο διάλογος-απάντηση της ηρωίδας στον τούρκο, από πολεμική ταινία «οι Σουλιώτες». Η πολύ σπουδαία αυτή παραγωγή ήταν του Τζέιμς Πάρις, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Παπακωνσταντή, το 1972. Την Τζαβέλαινα ενσάρκωσε η ηθοποιός Αλέκα Κατσέλη και το στιγμιότυπο είναι συγκλονηστικό, όταν εκείνη φεύγει οριστικά από το Σούλι, κατεβαίνοντας τη «Σκάλα της» μαζί με άλλους Σουλιώτες, παίρνοντας μαζί της-κρατώντας με μεγάλη ευλάβεια τα οστά του ήρωα άντρα της Λάμπρου Τζαβέλα. Πρέπει δε να θεωρείται βέβαιο ότι η παραγωγή και σκηνοθεσία της ταινίας είχε μελετήσει πολύ καλά την ιστορία του Σουλίου του Περραιβού.   

Ο πρόσθιος χώρος του Μουσείου και προτομές ηρώων Σουλιωτών

     Κατά την επιστροφή μας από το Κούγκι και το λόφο του αγίου Δονάτου, ακολούθησε το προσκύνημα στο Μουσείο του Σουλίου, στο κέντρο του χωριού, της Λάκας, που όμως ήταν κι αυτό κλειστό. Ο αύλειος χώρος του φάνηκε αρκετός για να νοιώσουμε και εδώ εθνική υπερηφάνεια, δέος, συγκίνηση και πολλά ακόμα έντονα πατριωτικά συναισθήματα. Δεξιά της εισόδου, επιβλητικές προτομές εξεχόντων Σουλιωτών ηρώων, των Μάρκου Μπότσαρη, Τζήμα Ζέρβα, Γεωργίου Δράκου, καλόγερου Σαμουήλ και Φώτου Τζαβέλα. Στην προτομή του Φώτου Τζαβέλα γράφει με κεφαλαία γράμματα, που είναι απόσπασμα ηρωικής απαντητικής επιστολής του στον Αλή πασά:

ΒΕΖΥΡ ΑΠΛΗ ΠΑΣΑ

ΜΗ ΣΤΟΧΑΣΘΗΣ ΟΤΙ ΘΑ ΜΕΥΡΗΣ ΜΙΚΡΟΨΥΧΟΝ

ΕΠΕΙΔΗ ΕΧΕΙΣ ΕΙΣ ΧΕΙΡΑΣ ΣΟΥ ΤΗΝ ΓΥΝΑΙΚΑ

ΜΟΥ ΚΑΙ ΤΑ ΤΕΚΝΑ. Η ΑΓΑΠΗ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΟΣ

ΜΟΥ ΜΕ ΚΑΜΝΕΙ ΝΑ ΜΗ ΣΤΟΧΑΣΘΩ ΟΥΤΕ

ΓΥΝΑΙΚΑ ΟΥΤΕ ΥΙΟΥΣ. ΕΙΣΑΙ ΕΞΟΥΣΙΑΣΤΗΣ

ΝΑ ΤΟΥΣ ΚΑΜΗΣ ΟΤΙ ΚΑΙ ΟΠΩΣ ΘΕΛΗΣ. ΕΓΩ ΔΕ

ΜΕ ΟΛΗΝ ΜΟΥ ΤΗΝ ΦΥΛΗΝ ΚΑΙ ΣΥΝΑΔΕΛΦΟΥΣ

ΜΟΥ ΕΙΝΑΙ ΑΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΣΟΙ ΠΑΡΑΔΟΣΩΜΕΝ

ΤΑ ΟΠΛΑ ΖΩΝΤΕΣ

 

4 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1803

ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

Υπογραφή και σφραγίδα.

 

Και πιο κάτω:

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΣΟΥΛΙΟΥ

ΧΟΡΗΓΙΑ ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΟΥ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΙΟΥ

1975

Προτομή Φώτου Τζαβέλα
"ΒΕΖΥΡ ΑΛΗ ΠΑΣΑ..."

     Δίπλα και ανάμεσα σε δύο σημαίες, μια μαρμάρινη επιγραφή με απόσπασμα παρακαταθήκης του Λάμπρου Τζαβέλα προς τον γιο του Φώτο. Αυτή γράφει:

ΑΝ Ο ΥΙΟΣ ΜΟΥ ΝΕΟΣ

ΚΑΘΩΣ ΕΙΝΑΙ ΔΕΝ ΜΕΝΕΙ ΕΥΧΑΡΙΣΤΗ

ΜΕΝΟΣ Ν ΑΠΟΘΑΝΕΙ ΔΙΑ ΤΗΝ

ΠΑΤΡΙΔΑ ΤΟΥ ΑΥΤΟΣ ΔΕΝ ΕΙ

ΝΑΙ ΑΞΙΟΣ ΝΑ ΖΗΣΗ ΚΑΙ ΝΑ

ΓΝΩΡΙΖΕΤΑΙ ΩΣ ΥΙΟΣ ΜΟΥ

 

Λ. ΤΖΑΒΕΛΑΣ

Μαρμάρινη επιγραφή στο χώρο του Μουσείου, με την παρακαταθήκη του Λ. Τζαβέλα

     Μπροστά μας, ανατολικά, μια μεγάλη συστάδα πηγαδιών, που κάλυπταν τις ανάγκες άρδευσης και ύδρευσης του Σουλίου.

Συστάδα πηγαδιών στο κέντρο της Λάκας Σουλίου

     Απαραίτητη μια μικρή «ανάσα» στο παραδοσιακό καφενείο, απέναντι από το Μουσείο. Ο καφές πραγματική απόλαυση για την ανάκτηση δυνάμεων και την ανακούφιση από τη μεγάλη Αυγουστιάτικη ζέστη. Πολύ φιλική η κουβέντα μας με τον μεσήλικα κύριο που το λειτουργούσε, τη γυναίκα του και τη μητέρα του, πάντα πρόθυμοι να απαντήσουν στις λίγες ερωτήσεις μας.
     Παίρνοντας τον δρόμο της επιστροφής, αυθόρμητα ομολόγησα στον εαυτό μου, στην παρέα μου και θα ομολογώ πάντα, πως για ακόμα φορά επισκέπτης-ταπεινός προσκυνητής στον ιστορικό και ιερό αυτό τόπο, νοιώθω δέκα φορές Καλαβρυτινός και εκατό φορές Έλληνας.
     Το αρκετή ώρα «πλατσούρισμα» στα καταξάστερα και κρύα νερά του Αχέροντα που ακολούθησε με την επιστροφή μας στο χωριό Γλυκή, φτάνοντας περπατώντας μέσα στο νερό ως τις πηγές του, μας έκανε όλους για λίγο παιδιά. Όλοι κάποιες στιγμές νοιώθουμε αυτή την ανάγκη: Να γίνουμε πάλι «μικροί» και να παίξουμε σαν παιδιά.
     Η αναζωογόνηση από το μπάνιο έδωσε τη θέση του στο μεσημεριανό μας γεύμα, με τα πόδια μας να βρέχονται στο ποτάμι. Μας διακατείχε όλους θλίψη και μελαγχολία εκεί, αφού το μεταχρωματικό έλκος των πλατάνων που έχει αποδεκατίσει μεγάλα πλατανοδάση σε όλη την Ελλάδα, δεν έχει κάνει εξαίρεση εδώ. Σε προηγούμενες και προ ετών επισκέψεις μας, οι ηλιακές ακτίνες δεν έφταναν στο έδαφος από τις πυκνές φυλλωσιές. Τώρα ο χώρος έχει σε μεγάλο μέρος απογυμνωθεί και το ποτάμι έχει αποκαλυφθεί.

Ο ποταμός Αχέροντας, γνωστός από τη μυθολογία

     Η αποτίμηση της εξορμήσεώς μας κατά το ταξίδι της επιστροφής μέσα στο αυτοκίνητο, ήταν κάτι ανάλογο με το κείμενο της παρούσας ανάρτησης και με τις όλες τις εικόνες της εμπειρίας μας ολοζώντανες στα μάτια μας.
     Και έτσι θα παραμείνουν για πάντα.  
 
Ιστορικά στοιχεία
 
     Το Σούλι αποτελείται από τέσσερις οικισμούς, το Σούλι, τη Σαμονίβα, το Αβαρίκο και την Κιάφα, γνωστά και ως Τετραχώρι ή Σουλιοτοχώρια. Αργότερα συνενώθηκαν και άλλα τρία χωριά, το λεγόμενο Επταχώρι ή Σουλιώτικη Συμπολιτεία, στη διοίκηση της οποίας σημαντικό ρόλο είχαν και οι Φάρες, ισχυρότερες των οποίων ήταν του Τζαβέλλα, του Μπότσαρη, του Δαγκλή και του Ζέρβα. Ρόλο στη διοίκηση είχαν, επίσης, η Εκκλησία του Δήμου και το Πολεμικό Συμβούλιο.
     Το χωριό βρίσκεται σε πολύ δύσβατη περιοχή, στα όρια Θεσπρωτίας, Πρεβέζης και Ιωαννίνων. Οι πρώτοι κάτοικοι φαίνεται ότι εγκαταστάθηκαν τον 16^ο αιώνα. Για την ονομασία του Σουλίου, ο Χριστόφορος Περραιβός στο βιβλίο του «Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΡΓΑΣ», μας πληροφορεί: «[…]ο ελεύθερος θυσιάζει την ύπαρξίν του υπέρ της ελευθερίας της Πατρίδος. Οσούτω, μάχης δοθείσης, φονεύεται ο Σούλλης μετ’ άλλων τινών συντρόφων του παρά των ολίγων φιλελεύθερων Ελλήνων, οίτινες δια μνήμην της ανδραγαθίας και τρόμον των εχθρών, ονόμασαν το χωρίον των Σούλλι, θέσαντες το όνομα του φονευθέντος Σούλλη, ενώ προλαβόντως ήτο ακόμη ασχημάτιστον[…]. Ο Γεώργιος Μπαμπινιώτης ετυμολογεί το Σούλι από το αλβανικό «suli», που σημαίνει αιχμηρή κορυφή βουνού.
     Τους Σουλιώτες χαρακτήριζε η τυφλή πειθαρχία στους αρχηγούς τους. Πολύ συχνά έπαιρναν μέρος και οι γυναίκες στις πολεμικές επιχειρήσεις. Επίσημη γλώσσα τους ήταν η Ελληνική, αλλά καθημερινή τα Αρβανίτικα. Ως μεγαλύτερο αγαθό τους, ακόμα κι από την ίδια τους τη ζωή, θεωρούσαν την Ελευθερία. Αυστηροί στα ήθη και τα έθιμά τους, τιμούσαν τους ήρωες και σεβόντουσαν τις γυναίκες. Άλλα, εξ ίσου κύρια χαρακτηριστικά ήταν η φιλοπατρία, η αφιλοχρηματία, η μεγαλοψυχία και η ειλικρίνεια (μπέσα). Επίσημη, αλλά και πολεμική ενδυμασία των πολεμιστών ήταν πάντα η φουστανέλα και το πλέον διαδεδομένο μουσικό τους όργανο ο ταμπουράς.
     Οι κάτοικοι της ορεινής αυτής περιοχής, βρίσκονταν σε συνεχείς πολεμικές διενέξεις με τους Οθωμανούς και οι πολεμικές αρετές τους έλαβαν μορφή θρύλου. Οι εκστρατείες του δόλιου τουρκαλβανού δυνάστη των Ιωαννίνων Αλή πασά εναντίον τους, είχαν ταπεινωτική έκβαση για τον ίδιο, μέχρι το 1793, παρ’ όλο που είχε εφεύρει και διάφορους παραπλανητικούς τρόπους να τους υποτάξει. Το 1793 και με τη σύμφωνη γνώμη του σουλτάνου, οργανώθηκε καλύτερα εναντίον τους.
     Αξίζει να θαυμάζει κανείς, τουλάχιστον να θαυμάζει, το θάρρος και τον ηρωισμό των Σουλιωτών, μέσα από τις απαντητικές επιστολές τους στον Αλή πασά. Παραθέτουμε δύο αποσπάσματα - πιστή αντιγραφή από το βιβλίο του στρατηγού Χριστόφορου Περραιβού «Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΡΓΑΣ»…
     «Βεζήρ Αλή Πασά σε χαιρετούμεν
     Με τους τρόπους οπού φέρεσαι δεν κάμνεις άλλο, παρά να ολιγοστεύεις την υπόληψίν σου και αυξάνεις την εδική μας σκληροκαρδίαν εναντίον σου. Ήξευρε ότι οπού έχομεν τεσσαροκονταεπτά (τόσοι ως φαίνεται ήσαν έως τότε φονευμένοι) θυσίας της Πατρίδος[…] η Πατρίς δι’ αυτάς τας θυσίας δεν παραδίδεται. Όλοι οι Σουλιώται αποστείλαντες το γράμμα, απεφάσισαν να μην δέχονται πλέον ούτ’ αυτού ούτε παραλλήλων του γράμματα, όθεν όσα ελάμβανον τα έρριπτον εις την φωτίαν χωρίς να τα αναγνώσωσι και εξακολούθουν τον πόλεμον».
     Με περισσό ηρωισμό και η επόμενη απάντησή τους στον δόλιο Αλή, ο οποίος τους υποσχόταν χρυσάφια και τη μεταφορά τους σε εύφορους τόπους, για να παραδοθούν. Η απάντησή τους αυτή δεν διαφέρει σε θάρρος, ηρωισμό και διδάγματα από την απάντηση του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου προς τον Μωάμεθ τον πορθητή (1453):
     «Βεζύρ Αλή πασά σε χαιρετούμεν.
     Η Πατρίς μας είναι ασυγκρίτως γλυκυτέρα και από τα πουγκεία σου, και από τους ευτυχείς τόπους, τους οποίους υπόσχεσαι να μας δώσης. Όθεν ματαίως κοπιάζεις, επειδή η ελευθερία μας δεν πωλείται ούτ’ αγοράζεται σχεδόν με όλους τους θησαυρούς της γης, παρά, με το αίμα και θάνατον έως του τελευταίου Σουλιώτου».
     Το 1803 το Σούλι αναγκάστηκε να συνθηκολογήσει από τους αλλεπάλληλους αποκλεισμούς του Αλή και οι περισσότερες οικογένειές του εγκατέλειψαν τον τόπο τους. Άλλοι κατέφυγαν προς τη Πάργα, την Πελοπόννησο και άλλα μέρη της Ελλάδος. Γυναίκες με τα παιδιά τους στην αγκαλιά κατέφυγαν στον ορεινό όγκο του Ζαλόγγου της Πρέβεζας, όπου από εκεί κατέπεσαν με τα μωρά τους, για να μην ατιμαστούν από τους τούρκους, όταν εκείνοι πλησίαζαν. Περί τους 3.000 πολεμιστές μόνο έμειναν να το υπερασπιστούν. Αυτοί συγκεντρώθηκαν  στον Ναό του Αγίου Γεωργίου και αποφάσισαν να πολεμήσουν μέχρι θανάτου. Μεταξύ αυτών και οι Φώτος Τζαβέλας, Δήμος Δράκος, Τούσιας Ζέρβας, Κουτζονίκας, Γκόγκας Δαγκλής, Γιαννάκης Σέχος, Φωτομάρας, Τζαβάρας, Βέικος, Πάνου, Ζηγούρης Διαμάδης και Γιώργος Μπούσμπος.

Η ηρωική θυσία των γυναικών του Σουλίου, στο βράχο του ορεινού όγκου του Ζαλόγγου
(Παγκόσμιο τοπόσημο - αναπαράσταση από τον γλύπτη Γεώργιο Ζογολόπουλο, 1954)
 Πηγή: https://www.visitpreveza.gr/anakalipste/mnimio-zalongou/

     Σύμφωνα με νεότερες και πρόσφατες επίσημες ιστορικές έρευνες, δεν υπήρξε προδοσία από τον Πήλιο Γούση. Ο Πήλιος Γούσης ήταν γενναίος πολεμιστής, συνέχισε τον πόλεμο με άλλους Σουλιώτες και κατοίκους της Πάργας στην Πάργα και έπεσε ηρωικώς μαχόμενος στο Μεσολόγγι.
     Σε μια άλλη εξόχως ηρωική πράξη, ο καλόγερος Σαμουήλ που είχε καταφύγει με λιγοστούς ακόμα συντρόφους στη μονή της αγίας Παρασκευής, γνωστή και ως «Κούγκι», που σημαίνει πύργος – κατ’ άλλη πηγή με πολύ περισσότερους συντρόφους, οι οποίοι και αμύνονταν εκεί κατά του εχθρού. Όταν οι κατακτητές πλησίασαν, ο Σαμουήλ πυροδότησε την μεγάλη πυριτιδαποθήκη της, η οποία και ανατινάχθηκε ολοσχερώς, μαζί με τους αγωνιστές του και όλο το κτιριακό συγκρότημα του μοναστηριού. Ήταν 12 Δεκεμβρίου του 1803.
     Σήμερα το Σούλι κατοικείται από λιγοστούς μόνιμους κατοίκους, ίσως  λιγότερους από είκοσι, οι οποίοι μπορεί να είναι και άποικοι από άλλα χωριά, με κύρια πηγή εσόδων τους την κτηνοτροφία.

----------------------------------------

Πηγές:
-  Εγκυκλοπαίδεια ΔΟΜΗ
-  Στρατηγού Χριστόφορου Περραιβού «Η ιστορία του Σουλίου και της Πάργας» από ανατύπωση της έκδοσης του 1857
-  Διαδίκτυο
Φωτογραφίες:
Από το προσωπικό μου αρχείο
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 10.8.2024

Σύντομο βιογραφικό σημείωμα δείτε ΕΔΩ