Η καστανιά είναι αιωνόβιο δέντρο και αποτελεί
σημαντικό δέντρο της δασικής χλωρίδας της πατρίδας μας, και όχι μόνο. Καταγραφές
αναφέρουν (π.χ. Θεόφραστος) ότι η καλλιέργειά της ήταν γνωστή από τους αρχαίους
χρόνους, με την ονομασία «Διός Βάλανος». Λέγεται ακόμα, ότι το κάστανο ήταν από
τις πρώτες τροφές του ανθρώπου. Ευδοκιμεί σε μεσαίο και μεγαλύτερο υψόμετρο,
400-900 μ. Δεν είναι άγνωστα και μεγάλα ενιαία καστανοδάση σε ορεινά
διαμερίσματα. Η ευρεία καλλιέργειά της έδωσε το όνομά της σε τοπωνύμια και
χωριά της χώρας μας, όπως τα Καστανοχώρια της Ηπείρου, η Καστανιά της Κοζάνης
κ.ά. Επίσης, η οργανωμένη παραγωγή του προϊόντος, έχει δημιουργήσει και τις ομώνυμες
γιορτές, π.χ. «γιορτή κάστανου» στη Ροδαυγή Άρτας.
Η καστανιά είναι δέντρο υπεραιωνόβιο και φυλλοβόλο μεγάλου ύψους, που μπορεί να υπερβαίνει και τα 30 μέτρα. Λέγεται ότι η παλαιότερη και μεγαλύτερη καστανιά στον κόσμο, βρίσκεται ανατολικά της Αίτνας, στην Κατάνια της Σικελία. Η ηλικία της υπολογίζεται ως κάποιων χιλιάδων ετών και η διάμετρος του κορμού της αναφέρεται ως μεγαλύτερη των 50 μέτρων! Είναι γνωστή, μάλιστα και ως «η καστανιά των 100 αλόγων», γιατί σύμφωνα με κάποιο μύθο μύθο, κάτω από τη φυλλωσιά της βρήκε καταφύγιο από μια καταιγίδα η βασίλισσα της Αραγονίας με τους 100 έφιππους ιππότες της!
Η καστανιά είναι δέντρο υπεραιωνόβιο και φυλλοβόλο μεγάλου ύψους, που μπορεί να υπερβαίνει και τα 30 μέτρα. Λέγεται ότι η παλαιότερη και μεγαλύτερη καστανιά στον κόσμο, βρίσκεται ανατολικά της Αίτνας, στην Κατάνια της Σικελία. Η ηλικία της υπολογίζεται ως κάποιων χιλιάδων ετών και η διάμετρος του κορμού της αναφέρεται ως μεγαλύτερη των 50 μέτρων! Είναι γνωστή, μάλιστα και ως «η καστανιά των 100 αλόγων», γιατί σύμφωνα με κάποιο μύθο μύθο, κάτω από τη φυλλωσιά της βρήκε καταφύγιο από μια καταιγίδα η βασίλισσα της Αραγονίας με τους 100 έφιππους ιππότες της!
 |
«Καστανιά των χιλίων αλόγων», στη Σικελία Εικόνα: https://depositphotos.com/gr/photo/the-hundred-horse-chestnut-in-santalfio-catania-sicily-424009718.html |
Από το ξύλο του δέντρου κατασκευάζονται
έπιπλα και δόγες (καμπυλωτές σανίδες) βαρελιών. Δεν είναι τόσο κατάλληλο για το
τζάκι, γιατί «σκάει» όταν καίγεται. Το χώμα από τη ρίζα του δέντρου θεωρείται εξαιρετικό
για την ανθοκομία.
Καρπός της καστανιάς το κάστανο, που η
ωρίμασή του σηματοδοτεί και την έναρξη του χειμώνα. Ανήκει στα αγαπημένα,
περιζήτητα, εύγευστα και θρεπτικά προϊόντα. Πασίγνωστα και με ευχάριστη γεύση
και ως βραστά και ως ψητά. Χρησιμοποιείται πολύ και στη ζαχαροπλαστική (κάνει και πολύ ωραίο γλυκό κουταλιού) και στη μαγειρική, ως απαραίτητο και για τη γέμιση της γαλοπούλας
ή του κοτόπουλου για το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι. Όταν αποξηραθεί καλά, μπορεί
να γίνει και αλεύρι, το καστανάλευρο, χρήσιμο κι αυτό στη ζαχαροπλαστική, ή
ακόμα και για την παρασκευή ψωμιού (κεντρική Γαλλία και βόρεια Ιταλία). Πιο αγαπημένη
είναι η ποικιλία των μαρονιών, που και μεγαλύτερα είναι και ευκολότερα
καθαρίζονται. Παραδοσιακό και το επάγγελμα του εποχικού μικροπωλητή, του καστανά,
με τη «φουφού» του σε συνηθισμένα υπαίθρια στέκια των πόλεων, στους φθινοπωρινούς και
χειμερινούς μήνες.
 |
| Ο καστανάς, του αγαπημένου και νοσταλγικού μας - παλιού αναγνωστικού της Β΄ Δημοτικού |
Η θρεπτική αξία του κάστανου είναι μεγάλη
και όχι κατώτερη από αυτή της γλυκοπατάτας και του καλαμποκιού, η δε θερμιδική του
αξία είναι μικρότερη άλλων ξηρών καρπών. Περιέχει σύμπλεγμα βιταμινών Β, νάτριο,
κάλιο, ασβέστιο, μαγνήσιο, φωσφόρο, σίδηρο, ψευδάργυρο, συμβάλλοντας και στη ρύθμιση
της αρτηριακής πίεσης. Συμβάλει με τις φυτικές ίνες του στην καλή λειτουργία
του εντέρου και δεν επηρεάζει τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα. Περιέχει, ακόμα, άμυλο,
φυλλικό οξύ και άλλες βιταμίνες, όπως Ε και C.
Γνωστές
παροιμίες και η σημασία τους:
- «Δεν χαρίζω/χαρίζουμε κάστανα»:
Σημαίνει ότι κάποιος «δεν αστειεύεται» και δεν «μασάει τα λόγια του». Σύμφωνα
με καταγραφή του λογοτέχνη και ηθοποιού Τάκη Νατσούλη, η φράση προέρχεται από
το 1826. Μη μπορώντας ο Ιμπραήμ να καταλάβει τη Μάνη, έστειλε στρατιώτες του ως
κατασκόπους στα χωριά της, ντυμένους καστανάδες, για να μάθουν που κρύβονταν
τα τοπικά στρατεύματα. Προφανώς οι Μανιάτες περίμεναν κάποια δόλια κίνηση εκ
μέρους του εχθρού. Οι πανέξυπνες Μανιάτισσες κατάλαβαν ότι «κάτι δεν πάει καλά»
και ειδοποίησαν τους υπερασπιστές της περιοχής τους. Εκείνοι γρήγορα
εμφανίστηκαν και αιχμαλώτισαν τους κατασκόπους. Όταν οι «καστανάδες» παραδέχτηκαν
το δόλιο ρόλο τους και παρακαλούσαν για τη ζωή τους, οι Μανιάτες απάντησαν ότι «εμείς
δεν χαρίζουμε κάστανα»!
- «Ποιος θα βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά;» ή «ποιος έβγαλε τα κάστανα από τη φωτιά»: Σαν ερώτημα σε ενεστώτα ή μέλλοντα, αναζητείται εκείνος που θα επιχειρήσει μια πολύ δύσκολη αποστολή. Σαν αναφορά στο παρελθόν, λέγεται γι’ αυτόν που τόλμησε εκείνο που κανένας άλλος δεν το είχε επιχειρήσει.
- «Το κάστανο θέλει κρασί και το καρύδι μέλι»: Δηλώνει ότι για κάθε τι χρειάζεται τον κατάλληλο συνδυασμό του, για να γίνει πιο απολαυστικό. Ως Κρητικό τραγούδι απαντάται με τους στίχους: «Το κάστανο θέλει κρασί και το καρύδι μέλι / και το κοπέλι κοπελιά και η κοπελιά κοπέλι». Και ως Ηπειρώτικο: «Το κάστανο θέλει κρασί και το καρύδι μέλι, / θέλει κι η κόρη το φιλί, πρωί και μεσημέρι».
- «Δεν τρέχει κάστανο»: Παροιμία που υποδηλώνει απόλυτη αδιαφορία για όσα συμβαίνουν ή για όσο πρόκειται να συμβούν.
- «Το κάστανο βγήκε από το τσόφλι του»: Η μεταφορική σημασία της παροιμίας, χρησιμοποιείται επιτιμητικά για άτομα που απαρνούνται την ταπεινή καταγωγή τους, υποδηλώνοντας ότι το περιζήτητο κάστανο ξεπροβάλλει μέσα από το ταπεινό - αγκαθωτό και ξυλώδες περίβλημα, την «κηκίδα» και «κηκίδι» (το), κατά την Καλαβρυτινή ντοπιολαλιά.
- «Βρέξε, Θεέ μου, κάστανα και χιόνισε καρύδια»: Λέγεται για την παθητική στάση ορισμένων, που ονειρεύονται πλούτη χωρίς να κοπιάζουν.
- «Μ’ έβαλε στο κηκίδι»: Παροιμιώδης έκφραση, που λέγεται για την πολύ δύσκολη θέση («στρίμωγμα») που δέχθηκε κάποιος, για συγκεκριμένο λόγο από εχθρούς, αντιπάλους ή και ανθρώπους του περιβάλλοντός του.
- «Όταν τρως κάστανα, ξεχνάς τα βάσανα»: Παροιμιώδης έκφραση, που τονίζει τις ευεργετικές ιδιότητες του νόστιμου καρπού στην υγεία.
--------------------------------
Πηγές:
- Εγκυκλοπαίδεια ΔΟΜΗ
- Τάκη Νατσιούλη: «Λέξεις και Φράσεις Παροιμιώδεις»
- Διαδίκτυο
- «Ποιος θα βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά;» ή «ποιος έβγαλε τα κάστανα από τη φωτιά»: Σαν ερώτημα σε ενεστώτα ή μέλλοντα, αναζητείται εκείνος που θα επιχειρήσει μια πολύ δύσκολη αποστολή. Σαν αναφορά στο παρελθόν, λέγεται γι’ αυτόν που τόλμησε εκείνο που κανένας άλλος δεν το είχε επιχειρήσει.
- «Το κάστανο θέλει κρασί και το καρύδι μέλι»: Δηλώνει ότι για κάθε τι χρειάζεται τον κατάλληλο συνδυασμό του, για να γίνει πιο απολαυστικό. Ως Κρητικό τραγούδι απαντάται με τους στίχους: «Το κάστανο θέλει κρασί και το καρύδι μέλι / και το κοπέλι κοπελιά και η κοπελιά κοπέλι». Και ως Ηπειρώτικο: «Το κάστανο θέλει κρασί και το καρύδι μέλι, / θέλει κι η κόρη το φιλί, πρωί και μεσημέρι».
- «Δεν τρέχει κάστανο»: Παροιμία που υποδηλώνει απόλυτη αδιαφορία για όσα συμβαίνουν ή για όσο πρόκειται να συμβούν.
- «Το κάστανο βγήκε από το τσόφλι του»: Η μεταφορική σημασία της παροιμίας, χρησιμοποιείται επιτιμητικά για άτομα που απαρνούνται την ταπεινή καταγωγή τους, υποδηλώνοντας ότι το περιζήτητο κάστανο ξεπροβάλλει μέσα από το ταπεινό - αγκαθωτό και ξυλώδες περίβλημα, την «κηκίδα» και «κηκίδι» (το), κατά την Καλαβρυτινή ντοπιολαλιά.
- «Βρέξε, Θεέ μου, κάστανα και χιόνισε καρύδια»: Λέγεται για την παθητική στάση ορισμένων, που ονειρεύονται πλούτη χωρίς να κοπιάζουν.
- «Μ’ έβαλε στο κηκίδι»: Παροιμιώδης έκφραση, που λέγεται για την πολύ δύσκολη θέση («στρίμωγμα») που δέχθηκε κάποιος, για συγκεκριμένο λόγο από εχθρούς, αντιπάλους ή και ανθρώπους του περιβάλλοντός του.
- «Όταν τρως κάστανα, ξεχνάς τα βάσανα»: Παροιμιώδης έκφραση, που τονίζει τις ευεργετικές ιδιότητες του νόστιμου καρπού στην υγεία.
--------------------------------
Πηγές:
- Εγκυκλοπαίδεια ΔΟΜΗ
- Τάκη Νατσιούλη: «Λέξεις και Φράσεις Παροιμιώδεις»
- Διαδίκτυο
Νίκος
Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 26.1.2026
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου