Οδοιπορικό – προσκύνημα στη μονή Στομίου Κόνιτσας

Αντί σύντομου προλόγου
 
     Η πρόταση «έπεσε» με πολύ ενθουσιασμό από τη Δήμητρα, στη γιορτινή ευφορία και απόλαυση της πολύ μεγάλης μας παρέας, την Κυριακή του Πάσχα το μεσημέρι, στο χωριό της συζύγου μου, σε μια στιγμή που οι κουβέντες είχαν χαλαρώσει και τα μαχαιροπίρουνα δεν «μάλωναν» πολύ με το ψητό:

-  Πάμε μεθαύριο στη μονή Στομίου;
     Χωρίς να ειπωθεί κάτι άλλο, ένα μακρόσυρτο «ναιαιαιαιαι» ακούστηκε από κάμποσα στόματα και σε λίγα δευτερόλεπτα άρχισαν οι ερωτήσεις:
-  Πώς θα πάμε;
-  Είναι μακριά από δω;
-  Θα έχουμε και περπάτημα;
-  Πόσες ώρες είναι;
 - Τί ώρα θα ξεκινήσουμε;
     Η Δήμητρα που είχε προηγούμενη και σχετικά πρόσφατη εμπειρία, απάντησε σε όλες τις ερωτήσεις. Την ίδια ώρα ξεκίνησε και η περιήγηση στα κινητά τηλέφωνα και τα περισσότερα κεφάλια ήταν σκυμμένα, προσπαθώντας να εντοπίσουν τη διαδρομή και άλλες ακόμα πληροφορίες από το μέσον αυτό της σύγχρονης τεχνολογίας που έχει κυριαρχήσει στη ζωή μας. Τελικά, ύστερα από κουβέντα η συμφωνία κλείστηκε να συναντηθούμε την Τρίτη του Πάσχα στα Γιάννενα και να ξεκινήσουμε μαζί από εκεί έξι άτομα: Η Δήμητρα, η Ελένη, η Πηνελόπη, ο Γιώργος, ο Ηλίας και η αφεντιά μου.
 

***

 
     Με πολύ ανοιξιάτικες διαθέσεις ξημέρωσε η Τρίτη του Πάσχα! Η «φύση μες στη γλυκιά της ώρα» μας καλούσε να απολαύσουμε τις ομορφιές της και ξεκινήσαμε πολύ πρωί από το χωριό, με την καλύτερη διάθεση με τη σύζυγό μου. Αν και τον λαμπερό ήλιο «θόλωνε» η Αφρικανική σκόνη, αυτό ήταν κάτι πολύ δευτερεύον και καθόλου δεν μας επηρέαζε. Στο απόλυτο πράσινο το απέραντο τοπίο, με ζωηρό το χρώμα το φύλλωμα των δέντρων στην αναγέννησή τους, μαζί με την πανδαισία των λουλουδιών μας γήτευαν σε κάθε μέτρο της διαδρομής μας. Σε λιγότερο από μία ώρα φτάσαμε στα Γιάννενα, όπου ανταμώσαμε με το Γιώργο, τη Δήμητρα, την Πηνελόπη και τον Ηλία, όλοι μας μες τη χαρά! Μετά από σχεδόν δυο ώρες διαδρομής, φτάσαμε στο μονότοξο, ιστορικό-πέτρινο γεφύρι της Κόνιτσας, όπου αφήσαμε τα αυτοκίνητα. Με το σακίδιό του στην πλάτη ο καθένας μας, με τα απαραίτητα μέσα και τα βοηθητικά μπαστούνια στα χέρια,  ξεκινήσαμε την ανάβαση για το μοναστήρι.

     Απερίγραπτη η μαγεία από τα πρώτα μέτρα της πεζοπόρας διαδρομής μας, πλάι στους μεγάλους όγκους κατακάθαρου νερού του Αώου ποταμού αυτή την εποχή. Χρειαζόταν να μιλάμε δυνατά για μα μπορούμε να συνεννοηθούμε, αφού ο θόρυβος της ροής τους ήταν τόσο δυνατός, σαν ένα μεγάλο και συνεχές «φύσημα». Στη σκέψη και μόνο ποια θα ήταν η ροή τους και σε τι ύψος θα έφταναν από την κοίτη του με τις πολλές βροχές του χειμώνα, μέναμε εκστατικοί! Οι ογκοδέστατες πέτρες που είχαν παρασύρει και εμπόδιζαν την πορεία τους, «μιλούσαν» αυτές για την ορμή τους και την ποσότητά τους λίγους μήνες νωρίτερα!

Όχι ιδιαίτερα δύσκολη η ανάβαση...

     Το βλέμμα μας χανόταν μπροστά στο μήκος του φαραγγιού. Απότομοι και κοφτεροί βράχοι δεξιά κι αριστερά κρέμονταν κυριολεκτικά πάνω από τα κεφάλια μας και μας έκοβαν την ανάσα, όμως ήταν αδύνατο να μην θαυμάζουμε και την επιβλητικότητά τους. Η ιστορική μονή άρχισε να αχνοφαίνεται πολύ μακριά, σε λογότερα από 500 μέτρα πεζοπορίας. Αν και ο δρόμος ήταν βατός, φαρδύς και όχι πολύ ανηφορικός, η απόσταση που έπρεπε να διανύσουμε δεν έμοιαζε καθόλου ως ένας απλός «περίπατος».

Η μονή Στομίου αρχίζει ν' αχνοφαίνεται...

     Οι μοσχοβολιές από τα πρώτα βλαστάρια των αρωματικών φυτών της φύσης, όπως ρίγανη και τσάι, ανακατεμένα με τη μυρωδιά από το ρετσίνι του πεύκου, έστελναν το δικό τους θυμίαμα στο Δημιουργό και εύφραιναν το δικό μας αισθητήριο όργανο της όσφρησης. Αναγκαίες και οι βαθιές εισπνοές μας για μεγαλύτερη απόλαυση, μας χόρταιναν φύση! Πραγματικό μεγαλείο και οι μελωδίες των αηδονιών και των άλλων πουλιών, από τα πρώτα ανοιξιάτικα ερωτικά τους καλέσματα, αλλά και ο δικός τους πρωινός όρθρος στη μυσταγωγία της μάνας φύσης! 

Ξύλινα προστατευτικά κάγκελα δίπλα στο ποτάμι

     Μεγάλος, πολύ μεγάλος ο αριθμός των προσκυνητών απ’ όλη την Ελλάδα και την Κύπρο που ανέβαιναν κατά ομάδες μαζί μας, όπως μεγάλος κι εκείνων που κατέβαιναν μετά το προσκύνημά τους, προκαλούσε εντύπωση. Μα εκείνο που από την πρώτη στιγμή της πεζοπορίας μας το ίδιο μας εντυπωσίασε, ήταν οι αυθόρμητοι και εγκάρδιοι χαιρετισμοί τους:
-  Χριστός Ανέστη! Χρόνια πολλά! Καλό προσκύνημα! Βοήθειά σας!
     Ανταπαντούσαμε με τις ίδιες ευχές ή άλλες φορές ευχόμαστε εμείς πρώτοι και μας ανταπαντούσαν εκείνοι. Η πρόσφατη επιτυχημένη τηλεοπτική σειρά «από τα Φάρασα στου ουρανό», και είχε δώσει αρκετές πληροφορίες για τον νεοκαταταχθέντα στο ορθόδοξο αγιολόγιο Παΐσιο τον Αγιορείτη που ασκήτευσε και εκεί, αλλά και προκάλεσε το ενδιαφέρον των πολυάριθμων προσκυνητών στην ιστορική μονή. Ένας κύριος που επέστρεφε με την παρέα του και είχαμε μια σύντομη συνομιλία, εξέφρασε την έκπληξή του, αφού πριν δέκα χρόνια που είχε ξανανέβει στο μοναστήρι, «συνάντησε λιγότερους από δέκα ανθρώπους όλους κι όλους», όπως μας είπε.
     Απαραίτητα τα αστεία και τα χαριτωμένα πειράγματα μεταξύ μας, στην ευχάριστη αυτή διαδρομή. Όχι λίγες και οι ερωτήσεις και οι απαντήσεις του ενός στον άλλον για τον άγιο Παΐσιο. Απαραίτητες και οι ολιγόλεπτες στάσεις σε κάποια σημεία της ανάβασης, για λίγη ξεκούραση στις πέτρες ή σε πεζούλια που συναντούσαμε. Αναγκαίος και ο «ανεφοδιασμός» με λίγο από το κολατσιό μας που είχαμε στα σακίδιά μας. Οι αρκετές βρύσες με κελαρυστό νεράκι δεξιά κι αριστερά του δρόμου μάς ξεδιψούσαν και δεν χρειάστηκε να βγάλουμε τα μπουκάλια που είχαμε στα σακίδια. Τα παιχνίδια με το νερό, καταβρέχοντας με λίγες σταγόνες ο ένας τον άλλον, έδιναν κι αυτά τη δική τους χαρούμενη νότα στην πεζοπορία μας!
     Δεν μπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι η διαδρομή είναι πολύ δύσκολη. Ειδικά για όσους αγαπούν την πεζοπορία, θεωρείται εύκολη και σίγουρα απολαυστική.

Λίγη ξεκούραση και συνεχίζουμε!

Παιχνίδια με το νερό! - βίντεο

(Για μεγέθυνση κάντε διπλό «κλικ» επάνω στο βίντεο)

Μικρό προσκυνητάρι λίγο πριν την ιστορική μονή, με το καντηλάκι του να καίει

Υπαίθριο - αυτοσχέδιο προσκυνητάρι στη διαδρομή

     Φτάνοντας μετά δυόμισι ώρες από το ξεκίνημά μας από τη γέφυρα της Κόνιτσας, μας «καλωσόρισαν» οι πρώτες ενημερωτικές πινακίδες, μια πέτρινη βρύση και προσκυνητάρια. Μπαίνοντας στον αύλειο χώρο, νοιώσαμε ιδιαίτερο το αίσθημα της εσωτερικής γαλήνης και της πνευματικής ανάτασης, το οποίο ενισχύθηκε όταν προχωρήσαμε εσωτερικότερα και ειδικά στο καθολικό. Το ημίφως στο εσωτερικό του ναού από τα  μικρά παράθυρα και οι χαμηλόφωνοι ψίθυροι των προσκυνητών από σεβασμό στον ιερό χώρο, ενίσχυαν την κατάνυξή μας. Πραγματικά, βρισκόμαστε μεταξύ ουρανού και γης!  

     Το κέρασμα από ένα μεγάλο δίσκο γεμάτο λουκούμια, χαρακτηριστικό όλων των μοναστηριών, που μας «έλεγε» «πάρτε ελεύθερα», μας προσέφερε την μικρή απόλαυση που είχαμε ανάγκη από το λαχάνιασμα της ανάβασης. Σ’ ένα διπλανό κελί, υπήρχαν όλα τα απαραίτητα για την παρασκευή και σερβίρισμα καφέ: Μπρίκια, καφές, ζάχαρη, κουταλάκια, φλιτζάνια, δίσκοι και ποτήρια για νερό από τη βρύση. Ένα χοντρό χαρτόνι συμμετρικά κομμένο και κρεμασμένο προσεγμένα στον τοίχο, έγραφε με καλλιτεχνικά γράμματα: «Παρακαλούμε να πλένετε όσα σκεύη χρησιμοποιείτε». Διακριτική και η παρουσία των μοναχών, που δεν αρνήθηκαν να απαντήσουν στις διακριτικές ερωτήσεις μας και σε ερωτήσεις άλλων προσκυνητών για την ιστορία της μονής ή και γεωγραφικές απορίες.

«Καλωσορίσματα» της μονής στο επισκέπτη

     Απορεί και εξίσταται ο προσκυνητής/επισκέπτης στον ιερό αυτό χώρο, πώς και σε ποιες πλάτες μεταφέρθηκαν ως εδώ όλα τα υλικά για την ανέγερση, την ανοικοδόμηση και τη συντήρηση της μονής, των ένδεκα συνολικά παρακείμενων κτιριακών εγκαταστάσεων και τη διαμόρφωση του χώρου!
    Λίγο παραδίπλα το λιτό κελάκι του αγίου Παΐσίου. Μπαίνοντας, όχι περισσότερα από τρία άτομα, γιατί ο χώρος του είναι στενός, το βρίσκεις πολύ προσεγμένο. Εκεί νοιώθεις το άγγιγμα της χάρης του και το άγγιγμα της χάρης των πολλών, πάρα πολλών ιερών εικόνων αγίων στους τοίχους του.

Ανάβαση για πνευματική αναζήτηση – εμπειρία γεμάτη φυσική ομορφιά!

«Ιερόν κελίον οσίου Παΐσίου»

     Είχε πάει μεσημέρι. Ο καιρός ήταν ευχάριστος, αν και το ελαφρύ κρύο αεράκι λίγο «ενοχλούσε» βγαίνοντας από τους εσωτερικούς χώρους της μονής. Στις αναπαυτικές καρέκλες στον μεγάλο αύλειο χώρο με τραπεζάκια, απολαύσαμε τον καφέ που παρασκεύασε και μας σέρβιρε η σύζυγός μου. Τον συνοδέψαμε με κάποια κομμάτια πασχαλινό τσουρέκι, κομμένο με το χέρι, λίγα κουλούρια, με πολλούς επαίνους «στα χεράκια της» και επιφωνήματα απόλαυσης. Επιστρέψαμε λίγο μετά και πλύναμε το δίσκο, τα φλιτζάνια και τα ποτήρια που χρησιμοποιήσαμε και πήραμε το δρόμο της επιστροφής, αναβαπτισμένοι από τη φύση και την ιερή κατάνυξη. Δύο ώρες περίπου αργότερα, ένα καλό εστιατόριο στην πόλη της Κόνιτσας μας προσέφερε τις δικές του υπηρεσίες με νόστιμα πασχαλιά εδέσματα!
 
Ιστορικά στοιχεία της μονής Στομίου
 
     Σε μια από τις εντυπωσιακότερες τοποθεσίες άγριας ομορφιάς της χώρας μας, στο ύψωμα Καταφίλι της απότομης και σε πολλά σημεία άβατης χαράδρας του Αώου, στις πλαγιές του όρους της Τύμφης, βρίσκεται η μονή της Παναγίας Στομίου ή Παναγίας της Στομιώτισσας. Το μικρών διαστάσεων καθολικό του (ο ναός) είναι σταυροειδής μετά τρούλου, υπάγεται στη Μητρόπολη Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανής και Κονίτσης και είναι ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Η ονομασία της «Στομίου», οφείλεται, πιθανότατα, στη γεωγραφική της θέση, καθώς στο φυσικό άνοιγμα (στόμιο) της χαράδρας του ποταμού Αώου, μεταξύ των απόκρημνων ορεινών όγκων Τραπεζίτσας και Γκαμήλας. Κατά άλλη πηγή, που δεν πρέπει να ευσταθεί, το όρος «Άγιος Στόμιος» δεν φαίνεται να σχετίζεται με την ονομασία της. 

     Το πρώτο μοναστήρι ιδρύθηκε το 1442 στις απότομες πλαγιές της Τραπεζίτσας, ακριβώς απέναντι από εκεί που βρίσκεται σήμερα. Μεταφέρθηκε με τα κειμήλιά του στη σημερινή του θέση το 1774, ενώ στην παλιά του θέση διασώζονται κάποια ερείπιά του, με την ονομασία «Παλαιομονάστηρο». Απέκτησε μεγάλη περιουσία και έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της περιοχής, όπως ενίσχυση σχολείων και αγαθοεργίες στους κατοίκους. Από την επιδρομή των ναζιστικών στρατευμάτων το 1943 υπέστησαν ολική καταστροφή οι παρακείμενες εγκαταστάσεις και διασώθηκε μόνο το καθολικό, αλλά κι αυτό όχι αλώβητο. Το 1956 ξεκίνησαν οι πρώτες προσπάθειες αποκατάστασής του και οι εργασίες ολοκληρώθηκαν λίγο πριν το τέλος του 20ού αιώνα, ενώ οι εργασίες συντήρησής του είναι συνεχείς. Από τις σημαντικές μορφές που μόνασαν εκεί το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, ήταν και ο πρόσφατα αγιοκαταταχθείς γέροντας Παΐσιος ο Αγιορείτης, στην τετραετία 1958-1962. Στο μικρό αυτό διάστημα εργάστηκε ως μαραγκός, με σημαντική προσφορά στην αποκατάσταση του ιστορικού θρησκευτικού μνημείου. Σήμερα είναι ανδρικό μοναστήρι με πολλές παρακείμενες εγκαταστάσεις και γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου, (Γενέθλιον της Θεοτόκου). Επίσης, τιμάται πανηγυρικά και η μνήμη του αγίου Παΐσίου, στις 12 Ιουλίου. Διαθέτει περίτεχνο ξυλόγλυπτο τέμπλο πολλά κειμήλια, βυζαντινές εικόνες και λείψανα πολλών αγίων. Ο επισκέπτης πρέπει να διανύσει πέντε χιλιόμετρα πεζοπορίας από την τοξωτή γέφυρα της Κόνιτσας για να φτάσει εκεί και την αντίθετη διαδρομή για την επιστροφή του. Συνολικά, περίπου τέσσερις ώρες.

Απόψεις εξωτερικά της μονής

Αγναντεύοντας από τον αύλειο χώρο της μονής το άνοιγμα της Κόνιτσας
στο τέλος του φαραγγιού 

Το απόκρημνο βραχώδες ύψωμα Τραπεζίτσα, όπου και το Παλαιομονάστηρο

Ιδιαίτερα ξεχωριστό και το δέος που προκαλεί ο απόκρημνος κάθετος βράχος 
από τη μονή στο φαράγγι και την κοίτη του Αώου (βίντεο)
(Για μεγέθυνση κάντε διπλό "κλικ" στο βίντεο)

Πολύ μεγάλοι οι όγκοι νερού το Αώου

(Για μεγέθυνση κάντε διπλό "κλικ" στο βίντεο)

Ρέμα - μικρός παραπόταμος του Αώου

(Για μεγέθυνση κάντε διπλό "κλικ" στο βίντεο)

Μεγάλη νερομάνα δίπλα στο γεφύρι της Κόνιτσας, γίνεται παραπόταμος του Αώου
(Για μεγέθυνση κάντε διπλό "κλικ" στο βίντεο)

Βράχοι που κόβουν την ανάσα!

Η κορυφή «Γκαμήλα» προκαλεί ξεχωριστό δέος

Σπηλαίωμα στο βράχο, που, ίσως, το χτίσιμο στο άνοιγμά του
ματρυρεί ότι υπήρξε καταφύγιο ερημιτών    

Μόλις που φαινόμαστε σαν... τελίτσες στην κορυφή του γεφυριού της Κόνιτσας,
 στο τέλος της επιστροφής!

-----------------------------------
Πηγές:
Ξενάγηση μοναχού της Μονής Στομίου.
Ενημερωτικές πινακίδες στην είσοδο και εντός της μονής.
Ενημερωτικό έντυπο του Δήμου Κόνιτσας.

Εικόνες: Από το προσωικό μου αερχείο.
 

Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, 19.4.2027

https://nikolpapak.blogspot.com/2021/08/blog-post_29.html